Từ 1/3/2027: Diện mạo mới của ngành Hải quan theo Luật Hải quan sửa đổi

Hải quan chuẩn hóa hệ thống tên gọi và chức danh từ 2027

Một trong những nội dung thay đổi căn bản nhất tại Luật Hải quan sửa đổi là việc sắp xếp, chuẩn hóa lại toàn bộ danh xưng các đơn vị cũng như chức danh lãnh đạo trong hệ thống ngành Hải quan. Sự điều chỉnh này không chỉ bảo đảm tính tinh gọn của bộ máy mà còn giúp đồng bộ hóa các quy định của ngành với hệ thống pháp luật hiện hành.

Diện mạo mới của ngành Hải quan theo quy định Luật Hải quan sửa đổi. Ảnh: CTVHQ

Cụ thể, ở cấp Trung ương, cụm từ “Tổng cục Hải quan” được đổi thành “Cục Hải quan” và chức danh “Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan” được chuyển đổi tương ứng thành “Cục trưởng Cục Hải quan”.

Ở cấp địa phương và các đơn vị trực thuộc, mô hình tổ chức cũng được định danh lại cho phù hợp với thực tiễn quản lý. Cụ thể, “Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương” được thay thế bằng cụm từ “Hải quan khu vực”; các đơn vị “Chi cục Hải quan, Đội Kiểm soát hải quan và đơn vị tương đương” được gọi chung là “Hải quan cửa khẩu, Hải quan ngoài cửa khẩu”; còn “Cục Điều tra chống buôn lậu” chuyển thành “Chi cục Điều tra chống buôn lậu”.

Sự thay đổi tên gọi của các đơn vị kéo theo việc tái định danh toàn bộ hệ thống chức danh lãnh đạo, quản lý ở từng cấp.

Theo đó, chức vụ “Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực” sẽ có tên gọi mới là “Trưởng Hải quan khu vực”; chức danh “Chi cục trưởng Chi cục Hải quan cửa khẩu” đổi thành “Trưởng Hải quan cửa khẩu, Trưởng Hải quan ngoài cửa khẩu”; chức danh “Đội trưởng Đội Kiểm soát thuộc Cục Hải quan” đổi thành “Đội trưởng Đội Kiểm soát hải quan thuộc Hải quan khu vực”.

Ngoài ra, luật mới cũng chính thức bỏ cụm từ “và Hải đội trưởng Hải đội Kiểm soát trên biển” cũng như điều chỉnh quy định liên quan đến các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ bưu chính, cảng cạn. Việc chuẩn hóa danh xưng này làm nền tảng để sửa đổi, bổ sung đồng bộ một loạt văn bản luật quan trọng khác như Luật Bảo vệ bí mật nhà nước, Luật Xử lý vi phạm hành chính và Bộ luật Tố tụng hình sự.

Mở rộng thẩm quyền điều tra và xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ

Theo Cục Hải quan, bên cạnh việc kiện toàn bộ máy, Luật Hải quan sửa đổi tập trung củng cố và mở rộng thẩm quyền cho cơ quan Hải quan trong công tác tố tụng hình sự cũng như xử lý vi phạm hành chính.

Cụ thể, Luật đã sửa đổi, bổ sung khoản 2 Điều 9 Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự để xác định rõ các cơ quan của Hải quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra bao gồm: Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Chi cục Kiểm tra sau thông quan, Hải quan khu vực và Hải quan cửa khẩu.

Quyền hạn tiến hành điều tra, khởi tố vụ án được giao trực tiếp cho Thủ trưởng và Phó Thủ trưởng các đơn vị này, tương ứng với các chức danh mới là Chi cục trưởng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu, Chi cục Kiểm tra sau thông quan cùng Trưởng, Phó Trưởng Hải quan khu vực và Hải quan cửa khẩu.

Đặc biệt, nhằm nâng cao hiệu quả chống nạn hàng giả và vi phạm bản quyền, Luật Hải quan sửa đổi đã trao quyền chủ động mạnh mẽ hơn cho lực lượng chuyên trách tại Điều 216. Theo đó, cơ quan hải quan được chủ động áp dụng các biện pháp tạm dừng làm thủ tục hải quan nếu trong quá trình kiểm tra, giám sát phát hiện căn cứ rõ ràng nghi ngờ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu hoặc quá cảnh giả mạo về sở hữu trí tuệ, thay vì chỉ thụ động chờ yêu cầu từ phía doanh nghiệp. Khi áp dụng biện pháp này, cơ quan hải quan phải thông báo ngay cho chủ thể quyền sở hữu trí tuệ và các bên liên quan.

Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày thông báo, nếu chủ thể quyền không khởi kiện dân sự và cơ quan hải quan không quyết định thụ lý vụ việc theo thủ tục xử lý vi phạm hành chính thì lô hàng sẽ tiếp tục được làm thủ tục thông quan bình thường. Quy định này vừa bảo đảm tính nghiêm minh trong quản lý nhà nước, kịp thời ngăn chặn vi phạm xuyên quốc gia, vừa tạo cơ chế minh bạch bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên tham gia thương mại.