Từ cảnh báo của cựu quan chức Google đến yêu cầu bảo vệ trẻ em trước AI

Theo kênh RT của Liên bang Nga ngày 24/9, một cựu lãnh đạo phụ trách an toàn của Google đã cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) có thể gây ra những rủi ro đối với trẻ em lớn hơn cả mạng xã hội, trong khi các công ty công nghệ chưa triển khai đầy đủ các biện pháp bảo vệ cần thiết.

Ông Tom Siegel, người thành lập nhóm Tin cậy và An toàn (Trust and Safety) của Google và có 15 năm làm việc tại công ty này, nói với Reuters trong tuần này rằng ngành công nghệ đang lặp lại những sai lầm từng mắc phải trong thời kỳ mạng xã hội phát triển mạnh.

Ông Siegel tuyên bố: "Chúng ta đang rơi vào một tình thế thực sự rất tồi tệ xét về những gì AI đang gây ra đối với trẻ em. Quan niệm cho rằng ngành công nghệ có thể tự mình tìm ra cách giải quyết mà không cần sự hỗ trợ từ bên ngoài là không thực tế”.

Ông Siegel cảnh báo về "những kịch bản gây tổn hại hết sức nghiêm trọng", trong đó các nguy cơ trải dài từ tự sát và rối loạn tâm thần đến “giảm tải nhận thức” (cognitive offloading - tình trạng khả năng tư duy phản biện bị suy giảm do con người phụ thuộc vào AI để tìm câu trả lời).

Theo ông Siegel, các công ty có thể và cần thực hiện ngay các biện pháp, trong đó có việc tăng cường xác minh độ tuổi để ngăn trẻ em tiếp cận các chatbot.

Google khẳng định rằng các tính năng tìm kiếm tích hợp AI của hãng giúp người dùng trẻ tuổi học hỏi và khám phá thông tin, đồng thời nói với Reuters rằng cha mẹ có thể chặn hoàn toàn quyền truy cập của trẻ vào công cụ tìm kiếm của công ty.

Tuy nhiên, một tài liệu chính sách nội bộ của Meta, được Reuters tiết lộ vào năm ngoái, cho phép các chatbot của công ty tham gia vào những cuộc trò chuyện với trẻ em có thể mang tính "lãng mạn hoặc gợi cảm", dẫn tới một cuộc điều tra của Quốc hội Mỹ.

Các nền tảng mạng xã hội lớn đã phải đối mặt với các vụ kiện trong nhiều năm liên quan đến những cáo buộc rằng chúng gây tổn hại cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Meta gần đây đã đồng ý với một thỏa thuận dàn xếp trị giá 17 tỷ USD với bang California và 28 bang khác của Mỹ trước các cáo buộc rằng Facebook và Instagram được cố tình thiết kế để khiến trẻ vị thành niên bị cuốn vào và sử dụng các nền tảng này liên tục, trong khi Meta phủ nhận hành vi sai trái. Hàng nghìn vụ kiện tương tự đã được đệ trình tại Mỹ.

Các chính phủ cũng đã có động thái hạn chế trẻ em tiếp cận mạng xã hội. Năm ngoái, Australia trở thành quốc gia đầu tiên yêu cầu các nền tảng lớn ngăn người dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản. Khoảng 4,7 triệu tài khoản của trẻ vị thành niên đã bị hạn chế ngay sau khi các quy định có hiệu lực.

Tuần trước, Liên minh châu Âu (EU) đề xuất cấm trẻ em dưới 13 tuổi sử dụng mạng xã hội, đồng thời chỉ cho phép trẻ em 13 và 14 tuổi sử dụng các tài khoản bị giới hạn do cha mẹ hoặc người giám hộ quản lý. Các quy định được đề xuất cũng sẽ áp dụng đối với AI đồng hành (AI companions) và chatbot.

Cảnh báo của ông Siegel được đưa ra trong bối cảnh nhiều lãnh đạo công nghệ nổi tiếng, trong đó có Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei, Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman, lãnh đạo xAI Elon Musk và đồng sáng lập Google DeepMind Demis Hassabis, đã ủng hộ những lời kêu gọi làm chậm quá trình phát triển các hệ thống AI ngày càng mạnh.

Đối với Việt Nam, cảnh báo về nguy cơ AI gây tổn hại cho trẻ em đặt ra yêu cầu phải coi an toàn trẻ em là một cấu phần của chiến lược phát triển AI, thay vì xử lý hậu quả sau khi công nghệ đã phổ biến rộng rãi.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia xác định AI là một trong những công nghệ chiến lược mà Việt Nam cần từng bước làm chủ, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn trong phát triển hạ tầng, công nghệ số.

Đáng chú ý, Thông báo số 24-TB/CQTTBCĐ kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW tiếp tục yêu cầu “tập trung nguồn lực làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược thành sản phẩm cụ thể, nhất là AI, dữ liệu lớn, robot và tự động hoá, công nghệ sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất”.

Thông báo 24 đồng thời khằng định nguyên tắc “đặc biệt coi trọng bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia; không đánh đổi an ninh, an toàn để lấy phát triển, nhưng cũng không vì lo ngại rủi ro mà làm chậm đổi mới sáng tạo”, “mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế, xây dựng và vận hành theo yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn ngay từ đầu”.

Thông báo 24 cũng yêu cầu “ngay từ năm học 2026 - 2027, ngành giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược; đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI”.

Vì vậy, cùng với phổ cập kỹ năng AI trong nhà trường, Việt Nam cần sớm xây dựng một "hàng rào an toàn AI cho trẻ em", gồm xác minh độ tuổi, chế độ AI dành riêng cho trẻ vị thành niên, kiểm soát nội dung và AI đồng hành, bảo vệ dữ liệu trẻ em, cảnh báo nguy cơ phụ thuộc AI, duy trì vai trò giám sát của cha mẹ và giáo viên, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp đánh giá rủi ro đối với trẻ em ngay từ khâu thiết kế sản phẩm.

Cách tiếp cận này sẽ giúp Việt Nam vừa thúc đẩy AI theo tinh thần Nghị quyết 57, vừa cụ thể hóa yêu cầu phát triển công nghệ an toàn, có trách nhiệm mà Thông báo 24 đặt ra.