Từ cây đa Bác Hồ trồng đến Ngày Cây xanh Việt Nam
Quá trình hình thành của Công viên Thống Nhất gắn liền với những năm tháng lao động hăng say của người dân Hà Nội sau khi hòa bình lập lại ở miền Bắc.
Một số hình ảnh xây dựng Công viên thống nhất giai đoạn 1958 - 1961. Nguồn: Công ty Công viên Thống Nhất
Ý nghĩa của tên gọi Công viên Thống Nhất
Trước năm 1958, khu vực này vốn là một vùng đầm lầy, bãi rác hoang hóa nằm ở cửa ngõ phía Nam thành phố (thường gọi là bãi rác Bảy Mẫu). Ngày 30.1.1958, công viên chính thức được khởi công xây dựng. Điều đặc biệt nhất là công viên được xây dựng bằng nguồn lực lao động tự nguyện (phong trào lao động xã hội chủ nghĩa). Hàng vạn học sinh, sinh viên, cán bộ và công nhân viên chức Thủ đô đã dành những ngày nghỉ cuối tuần để đào đất, đắp nền, trồng cây.
Chính Bác Hồ đã trực tiếp đến tham gia trồng cây đa tại đây vào ngày 11.1.1960, mở đầu cho phong trào "Tết trồng cây".
Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, công viên vừa là nơi giải trí, vừa là nơi đặt các trận địa pháo phòng không bảo vệ bầu trời Hà Nội. Năm 1980, công viên được đổi tên thành Công viên Lê-nin. Tuy nhiên, đến năm 2003, khi vườn hoa Chi Lăng được đặt tên là Công viên Lê-nin, thì nơi đây được lấy lại tên khai sinh ban đầu là Công viên Thống Nhất.
Bác Hồ trồng cây đa tại Công viên Thống Nhất ngày 11.1.1960 mở đầu cho phong trào “Tết trồng cây”. Nguồn: Bộ tư lệnh lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh
Cái tên "Thống Nhất" mang trong mình một sức nặng lịch sử và tình cảm vô cùng lớn lao của người dân Việt Nam thời bấy giờ là khát vọng Bắc - Nam sum họp. Công viên được xây dựng vào thời điểm đất nước ta còn đang bị chia cắt làm hai miền (sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954). Việc đặt tên "Thống Nhất" thể hiện niềm tin sắt đá và ý chí quyết tâm của nhân dân miền Bắc về một ngày đất nước nối liền một dải.
Ngoài ra, vì được xây dựng bằng công sức lao động của mọi tầng lớp nhân dân, cái tên này còn tượng trưng cho sự đoàn kết, đồng lòng của người dân Thủ đô hướng về miền Nam ruột thịt.
Trong công viên có Đảo Hòa Bình. Hình ảnh mặt hồ Bảy Mẫu rộng lớn cùng các khu tiểu cảnh được thiết kế để gợi nhớ về bóng dáng quê hương miền Nam ngay giữa lòng Hà Nội. Việc đặt tên này như một lời nhắc nhở mỗi người dân miền Bắc lao động bằng hai, bằng ba vì miền Nam ruột thịt.
Một số hình ảnh về Công viên Thống Nhất.
Ý nghĩa của tượng đài Bác Hồ - Bác Tôn
Tiếp nối mạch lịch sử đầy xúc động của Công viên Thống Nhất, hai biểu tượng Tượng đài Bác Hồ - Bác Tôn và Đảo Dừa chính là những điểm nhấn sâu sắc nhất, khắc họa rõ nét chủ đề "Thống nhất" của công viên này.
Công trình này được xây dựng và khánh thành vào một thời điểm vô cùng trọng đại của lịch sử Thủ đô. Tượng đài là món quà đặc biệt của Đảng bộ, Chính quyền và Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh gửi tặng Thủ đô Hà Nội nhân dịp Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội (năm 2010).
Tác phẩm là kết quả của một cuộc thi sáng tác mẫu tượng đài quy mô lớn, vượt qua nhiều phác thảo khác để được lựa chọn. Tác giả là nhà điêu khắc Lâm Quang Nới - một nghệ sĩ có rất nhiều tâm huyết với các công trình tượng đài lãnh tụ. Tượng được đúc bằng hợp kim đồng tại cơ sở đúc đồng Phương Nam (TP.HCM) trong suốt hơn 8 tháng.
Sau khi hoàn thiện, khối tượng nặng khoảng 20 tấn đã được vận chuyển vượt hàng ngàn cây số từ miền Nam ra Hà Nội để lắp dựng tại hòn đảo phía Tây của Công viên Thống Nhất, thường được gọi là Đảo Dừa vào tháng 7.2010. Tượng cao 5,4 m, được đặt trên bệ đá hoa cương cao 1,8 m; Tổng chiều cao của công trình là 7,2 m.
Tượng đài Bác Hồ - Bác Tôn tại Đảo Dừa. Nguồn: Internet
Công trình Tượng đài Bác Hồ - Bác Tôn chính thức được khánh thành vào ngày 3.10.2010. Tượng đài tái hiện lại một hình ảnh có thật vào năm 1960: Bác Hồ bắt tay chúc mừng Bác Tôn sau khi Bác Tôn được Quốc hội khóa II bầu làm Phó Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cái bắt tay ấy không chỉ là tình đồng chí, mà còn là biểu tượng của sự gắn kết chặt chẽ giữa hai người con ưu tú nhất của hai miền, là lời khẳng định đanh thép: "Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một".
Nếu tượng đài là linh hồn, thì Đảo Dừa chính là "không gian nghệ thuật" hỗ trợ cho ý nghĩa đó. Cây dừa vốn là biểu tượng gắn liền với cảnh quan và con người miền Nam (đặc biệt là vùng Đồng khởi Bến Tre). Việc trồng dừa và đặt tên "Đảo Dừa" ngay giữa lòng hồ Bảy Mẫu là một dụng ý nghệ thuật nhằm mang "hơi thở của miền Nam" ra giữa lòng Hà Nội.
Trong những năm tháng đất nước bị chia cắt, Bác Hồ và người dân miền Bắc luôn dành cho miền Nam những tình cảm đặc biệt nhất. Đảo Dừa như một "ốc đảo" gợi nhớ về quê hương miền Nam ruột thịt, để những người con miền Nam tập kết ra Bắc ngày đó và người dân Thủ đô luôn cảm thấy miền Nam thật gần gũi, ngay bên cạnh mình.
Tên gọi Đảo Dừa cũng gợi lên sự thanh bình, mộc mạc của làng quê Việt Nam. Kết hợp với tượng đài Bác Hồ - Bác Tôn, nơi đây trở thành một không gian giáo dục truyền thống vừa uy nghiêm, vừa gần gũi với thiên nhiên.
Ý nghĩa của Ngày Cây xanh Việt Nam
Ngày 11.1 hàng năm không chỉ là một mốc thời gian thông thường, mà đã trở thành một nét đẹp văn hóa truyền thống, gắn liền với hình ảnh Bác Hồ kính yêu và phong trào "Tết trồng cây". Dưới đây là ý nghĩa sâu sắc của ngày này trong dòng chảy lịch sử và trong bối cảnh hiện nay.
Về ý nghĩa lịch sử: Khởi đầu từ một hành động mẫu mực vào ngày 11.1.1960, tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tự tay trồng một cây đa mở đầu cho phong trào "Tết trồng cây". Bác chọn thời điểm mùa xuân - mùa của sự sinh sôi - để nhắc nhở mọi người rằng: Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người. Hành động của Bác không chỉ nhằm mục đích cải thiện môi trường mà còn là một bài học lớn về tầm nhìn chiến lược, sự gắn kết giữa con người với thiên nhiên.
Ý nghĩa về môi trường và kinh tế: Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp hiện nay, Ngày Cây xanh Việt Nam càng khẳng định giá trị thực tiễn: Bảo vệ hệ sinh thái (giúp phủ xanh đất trống đồi trọc, chống xói mòn và giữ nguồn nước ngầm); Cải thiện chất lượng sống (cây xanh đóng vai trò là "lá phổi" lọc bụi bẩn, mang lại không gian trong lành cho các đô thị và làng quê); Giá trị kinh tế (trồng cây gây rừng cung cấp nguồn nguyên liệu bền vững cho sản xuất và đời sống).
Việc duy trì và phát triển phong trào trồng cây mỗi dịp 11.1 là minh chứng sống động cho việc Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới: Thể hiện tinh thần trách nhiệm với cộng đồng và thế hệ mai sau. Trồng cây không chỉ cho mình mà là cho con cháu, thể hiện tư tưởng nhân văn và bền vững của Bác; Rèn luyện tính kiên trì, tỉ mỉ và tình yêu lao động. Chăm sóc một mầm non cũng giống như tu dưỡng đạo đức cách mạng, cần phải bền bỉ và thường xuyên; Học Bác ở sự "nói đi đôi với làm". Bác không chỉ kêu gọi mà chính Bác là người trực tiếp cầm xẻng, tưới nước. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân hôm nay noi gương Bác bằng những hành động thiết thực nhất: trồng thêm một cây xanh, bảo vệ một cánh rừng.
Như vậy, thông điệp của việc làm này là: Mỗi cây xanh được trồng xuống là một lời hứa với Bác, là một hành động cụ thể để xây dựng đất nước Việt Nam "xanh - sạch - đẹp" như mong ước của Người.
Một phương án đề xuất Logo về Ngày Cây xanh Việt Nam
Ý nghĩa biểu tượng chính: Cây Đa Bác Hồ
Vị trí trung tâm: Hình ảnh cây đa cổ thụ nằm ở trung tâm là biểu tượng trực tiếp nhắc nhớ về sự kiện ngày 11.1.1960, khi Bác Hồ trồng cây đa đầu tiên tại Công viên Thống Nhất, mở đầu cho phong trào "Tết trồng cây".
Tán lá rộng và rễ phụ: Thể hiện sự trường tồn, sức sống mãnh liệt và sự che chở. Các rễ phụ bám sâu vào đất tượng trưng cho sự gắn kết bền vững giữa các thế hệ và sự đồng lòng của nhân dân trong việc bảo vệ môi trường.
Các cây nhỏ xung quanh: Tượng trưng cho thành quả của phong trào trồng cây; từ một "cây nguyên mẫu" của Bác đã phát triển thành những cánh rừng, những hàng cây xanh mướt trên khắp mọi miền tổ quốc.
Ý nghĩa hình khối và bố cục
Hình vuông (xoay góc thành hình thoi): Tượng trưng cho Đất (theo quan niệm phương Đông "Trời tròn, Đất vuông"). Màu xanh lá đậm bên trong hình thoi đại diện cho sự ổn định, bền vững của tài nguyên rừng và hệ sinh thái.
Hình tròn bao quanh: Tượng trưng cho bầu trời và sự hoàn hảo, trọn vẹn. Sự kết hợp giữa hình tròn và hình thoi tạo nên một bố cục cân xứng, vững chãi, thể hiện sự hòa hợp giữa con người, thiên nhiên và đất trời.
Ý nghĩa màu sắc
Màu xanh lá (nhiều sắc độ): Màu chủ đạo của logo, đại diện cho sự sống, hy vọng và sự phát triển bền vững.
Màu xanh da trời: Nằm ở phần nền giữa hình tròn và hình vuông, tượng trưng cho môi trường khí quyển trong lành - mục tiêu cao nhất của việc trồng cây là mang lại bầu không khí sạch cho nhân loại.
Màu trắng của chữ và ngôi sao: Thể hiện sự minh bạch, ánh sáng của tư tưởng Hồ Chí Minh dẫn dắt phong trào xanh.
Thông điệp chữ và biểu tượng phụ
Vòng chữ song ngữ: Việc sử dụng cả tiếng Việt và tiếng Anh ("Ngày Cây xanh Việt Nam" - "Viet Nam Tree Day") cho thấy tầm nhìn quốc tế, khẳng định Việt Nam là một quốc gia có trách nhiệm trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu.
Hai ngôi sao năm cánh: Biểu tượng của quốc kỳ Việt Nam, khẳng định đây là một phong trào mang tính quốc gia, gắn liền với lòng yêu nước.
Mốc thời gian 11.1: Được in rõ nét ở phần dưới, khẳng định giá trị lịch sử không thể thay đổi của ngày kỷ niệm này.
Ý nghĩa biểu tượng không gian: Trời và Nước
Sự xuất hiện của màu xanh da trời ở hai phần của logo không chỉ đơn thuần là màu sắc mà còn mang ý nghĩa địa danh lịch sử cụ thể:
Nửa trên - Bầu trời hòa bình: Tượng trưng cho không gian bao la, khát vọng vươn lên và bầu không khí trong lành mà phong trào trồng cây mang lại cho đất nước.
Nửa dưới - Mặt nước hồ Bảy Mẫu: Đây là chi tiết đắt giá, gắn liền trực tiếp với Công viên Thống Nhất. Hình ảnh cây đa soi bóng xuống mặt nước hồ Bảy Mẫu gợi nhớ chính xác địa điểm Bác Hồ đã trồng cây vào ngày 11.1.1960. Nó tạo nên một sự kết nối tâm linh giữa quá khứ và hiện tại.
Tóm lại, Logo là một sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố lịch sử và hiện đại. Nó không chỉ là hình ảnh đại diện cho một ngày kỷ niệm, mà còn là lời kêu gọi: "Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh" thông qua hành động thực tế là trồng và chăm sóc cây xanh để bảo vệ tương lai.
