Tự chế lò phản ứng hạt nhân, suýt làm cả khu phố nhiễm phóng xạ

Vào giữa thập niên 1990, tại một khu ngoại ô yên bình gần thành phố Detroit, bang Michigan (Mỹ), chính quyền địa phương phát hiện vụ việc hiếm gặp: một thiếu niên 17 tuổi âm thầm tiến hành các thí nghiệm liên quan đến hạt nhân ngay trong sân sau nhà mình, khiến cả khu dân cư đối mặt với nguy cơ phơi nhiễm phóng xạ.

Nhân vật trung tâm của câu chuyện là David Hahn, hướng đạo sinh có niềm say mê đặc biệt với khoa học, nhất là hóa học và năng lượng nguyên tử. Với vẻ ngoài trầm lặng và lối sống kín đáo, Hahn hầu như không gây chú ý trong cộng đồng cho đến năm 1995, khi cảnh sát tình cờ phát hiện các vật liệu khả nghi có nhiễm phóng xạ trong cốp xe.

Cuộc điều tra sau đó dẫn các nhà chức trách đến một nhà kho nhỏ nằm trong sân sau nhà mẹ kế của Hahn. Tại đây, thiếu niên 17 tuổi đã tự thu thập và xử lý nhiều vật liệu có tính phóng xạ, với mục tiêu xây dựng một mô hình lò phản ứng hạt nhân - khái niệm mà Hahn tự nghiên cứu thông qua sách vở và các tài liệu chuyên ngành.

Đam mê khoa học của "cậu bé hướng đạo sinh hạt nhân"

David Hahn chụp ảnh trước nhà kho nơi ông từng cố gắng xây dựng một lò phản ứng hạt nhân. (Nguồn: ATI)

Theo hồ sơ của Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI), năm 10 tuổi, Hahn lần đầu tiếp xúc với hóa học và đến năm 14 tuổi đã tự điều chế thành công nitroglycerin. Trước khi bắt tay vào dự án lò phản ứng hạt nhân, những thí nghiệm của ông từng khiến phòng ngủ lúc nào cũng bừa bộn, buộc gia đình phải chuyển toàn bộ hoạt động nghiên cứu của cậu con trai xuống tầng hầm, rồi sau đó là ra nhà kho.

Sự quan tâm của Hahn đối với công nghệ hạt nhân bắt nguồn từ nhiều yếu tố. Ông say mê các tài liệu về thí nghiệm hóa học, tự học cách kiểm soát phản ứng và từng được trao huy hiệu Năng lượng Nguyên tử của Hướng đạo sinh vào năm 1991. Bên cạnh đó, Hahn dành nhiều thời gian nghiên cứu tại thư viện địa phương để bổ sung kiến thức thực tiễn.

Niềm đam mê của Hahn xoay quanh hai mục tiêu: thứ nhất là chế tạo một lò phản ứng hạt nhân, thứ hai là thu thập đầy đủ các nguyên tố trong bảng tuần hoàn, bất chấp mức độ phóng xạ của chúng.

Với các vật dụng gia đình cùng một khối chì được dùng làm lớp che chắn tạm thời, Hahn bắt đầu tiến hành thí nghiệm. Ông thu thập thorium từ đèn lồng, radium từ đồng hồ dạ quang, tritium từ ống ngắm súng và lithium từ số pin có tổng trị giá khoảng 1.000 đô la Mỹ.

Ngoài ra, Hahn sử dụng giấy lọc cà phê và các lọ thủy tinh đựng dưa chua có sẵn trong nhà để chứa những hóa chất nguy hiểm, thậm chí có thể gây chết người. Việc thiếu các biện pháp bảo hộ chỉ ngoài một chiếc mặt nạ phòng độc được cho là đã ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe sau này của ông. Trong suốt quá trình tiến hành thí nghiệm tại nhà kho, Hahn nhiều lần gặp tai nạn, bao gồm bỏng da, tóc đổi màu và có trường hợp bị ngất do phơi nhiễm hóa chất.

Nguy cơ nhiễm phóng xạ lan rộng ra khu phố

Nhà kho nơi Hahn tiến hành thí nghiệm chỉ bị phát hiện một cách tình cờ, sau khi cảnh sát chặn xe của ông vì một lý do không liên quan. Khi kiểm tra cốp xe và phát hiện các vật liệu khả nghi, Hahn đã thừa nhận với cảnh sát rằng chúng có chứa chất phóng xạ. Từ manh mối này, lực lượng chức năng nhanh chóng lần ra "phòng thí nghiệm" của Hahn ở nhà kho và đánh giá mức độ ảnh hưởng của nó đối với dân cư xung quanh.

Theo các cơ quan chức năng, dù không tạo ra được một lò phản ứng hoàn chỉnh, Hahn đã thành công trong việc tạo ra một nguồn neutron thô, đủ để phát ra mức phóng xạ có thể đo được ở nhiều ngôi nhà xung quanh. Điều này khiến hàng chục nghìn cư dân trong khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng.

David Hahn chụp ảnh cùng cuốn "Sách Vàng về các Thí nghiệm Hóa học" , một cuốn sách đã định hình nên sở thích của ông. (Nguồn: ATI)

Sau khi phát hiện nhà kho thí nghiệm, cảnh sát địa phương đã lập tức báo cho các cơ quan liên bang. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) nhanh chóng can thiệp, phong tỏa hiện trường và tiến hành thu gom toàn bộ vật liệu nguy hiểm. Khu đất nơi Hahn tiến hành thí nghiệm sau đó bị xếp vào danh sách Superfund - các điểm ô nhiễm nghiêm trọng cần xử lý đặc biệt.

Mặc dù được khuyến cáo, Hahn vẫn từ chối kiểm tra y tế sau thời gian dài tiếp xúc với vật liệu phóng xạ. Do các thí nghiệm được thực hiện trong điều kiện bảo hộ tối thiểu, nhiều ý kiến cho rằng sức khỏe và tuổi thọ của ông có thể đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng sau sự cố này.

Những năm tháng sa sút

Sau khi phòng thí nghiệm bị buộc phải tháo dỡ, Hahn vẫn đạt được cấp bậc Hướng đạo sinh Đại bàng (Eagle Scout), bất chấp những rủi ro từ thí nghiệm trước đó. Tuy nhiên, hậu quả của sự việc khiến ông gặp nhiều khó khăn trong việc xác định hướng đi cho cuộc đời mình. Hahn đã thử theo học đại học và gia nhập quân đội theo mong muốn của cha và mẹ kế. Cuối cùng, ông phục vụ trong Hải quân và Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ, song các vấn đề về sức khỏe tinh thần ngày càng trở nên nghiêm trọng theo thời gian.

Trong cuộc phỏng vấn với Harper’s Magazine năm 1998, Hahn chia sẻ: “Lúc nhỏ tôi rất nhạy cảm về mặt cảm xúc, và những thí nghiệm đó cho tôi một cách để thoát khỏi điều ấy. Chúng mang lại cho tôi cảm giác được tôn trọng”. Theo Ars Technica, sự sụp đổ của thí nghiệm, những biến động từ một mối quan hệ đổ vỡ và đặc biệt là cái chết của mẹ đã đẩy David Hahn vào trạng thái trầm cảm kéo dài.

David Hahn (trái) vẫn mong muốn tiếp tục các nghiên cứu hạt nhân. (Nguồn: ATI)

Khoảng một thập kỷ sau khi thí nghiệm ban đầu bị tháo dỡ, Hahn một lần nữa thu hút sự chú ý của cảnh sát. Năm 2007, nghi ngờ ông đang chế tạo một lò phản ứng khác và cất giữ trong tủ đông, cảnh sát đã bắt giữ Hahn vì hành vi trộm cắp thiết bị dò phóng xạ.

Các thiết bị này bị lấy từ khu chung cư nơi Hahn sinh sống. Đáng chú ý, trong các đầu báo khói bị đánh cắp có chứa một lượng nhỏ americium, một chất phóng xạ. Do trước đó americium từng được phát hiện với hàm lượng cao hơn nhiều trong nhà kho của Hahn vào năm 1995, chính quyền đã sơ tán cư dân trong khu vực suốt năm giờ, lo ngại rằng cựu hướng đạo sinh tai tiếng này lại tiếp tục các hoạt động nguy hiểm.

Vì đã nằm trong tầm giám sát, Hahn nhanh chóng bị bắt giữ. David Hahn nhận tội mưu toan trộm cắp tài sản và bị kết án 90 ngày tù giam. Khoảng mười năm sau đó, ông qua đời vì sức khỏe suy giảm nghiêm trọng, sử dụng kết hợp rượu, diphenhydramine và fentanyl. “Cậu bé hướng đạo sinh phóng xạ” năm nào đã qua đời khi mới 39 tuổi.

(Nguồn: CBS, ATI)

Khánh Ly