Từ di sản lập hiến đến trách nhiệm phụng sự Nhân dân Bài cuối: Đại diện thực chất, quyết định đúng, giám sát đến cùng

Quyết sách bắt nguồn từ đời sống

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nhiệm vụ được phân định lại, đặt trực tiếp hơn vào trách nhiệm của cấp tỉnh và cấp xã. Điều đó đòi hỏi HĐND cấp xã không chỉ gần dân về địa bàn mà phải thực chất hơn trong vai trò đại diện, quyết định những vấn đề gắn trực tiếp với đời sống và sự phát triển của cộng đồng dân cư.

Thực tiễn tại xã Ia Púch, Gia Lai cho thấy, những vấn đề người dân quan tâm rất thiết thực: giao thông, thủy lợi, nước sinh hoạt, phát triển sản xuất, giảm nghèo, giáo dục và y tế. Với địa bàn có khoảng 70% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, yêu cầu đặt ra với HĐND là phải nắm chắc đặc điểm địa phương, xác định đúng nhu cầu và lựa chọn giải pháp phù hợp với khả năng nguồn lực. Ông Triệu Ngọc Sơn, đại biểu HĐND xã cho rằng: đại biểu muốn quyết định đúng phải thường xuyên xuống cơ sở, lắng nghe người dân, nắm rõ khó khăn ở từng khu dân cư. Khi xem xét một công trình hay chính sách, cần đánh giá kỹ sự cần thiết, đối tượng thụ hưởng, khả năng bố trí nguồn lực và hiệu quả sau đầu tư.

Liên hệ chặt chẽ với cử tri và Nhân dân - chìa khóa để đại biểu HĐND hoàn thành trọng trách dân trao. Ảnh: Bình Nguyên

Tại Chương trình kỷ niệm 80 năm ngày Quốc hội thông qua Hiến pháp đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng thể chế và quyết sách; việc quyết định ngân sách, đầu tư, tài nguyên phải tính đến hiệu quả, khả năng cân đối nguồn lực và tác động xã hội. Đây cũng là yêu cầu đối với HĐND cấp xã. Mỗi quyết định không chỉ cần đúng thẩm quyền, trình tự mà phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, xác định rõ nguồn lực, đối tượng thụ hưởng và hiệu quả mang lại. Vì vậy, đại biểu phải tăng cường khảo sát, đối thoại với người dân; các Ban HĐND cần nâng cao chất lượng thẩm tra, chú trọng đánh giá tính cần thiết, khả thi và hiệu quả của từng đề án, dự thảo nghị quyết.

Cùng với quyết định đúng, đại biểu phải thực hiện tốt trách nhiệm đại diện, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của cử tri, đồng thời phân tích, đối chiếu với quy định pháp luật và lợi ích chung để kiến nghị giải pháp phù hợp. Tại Ia Púch, điều này thể hiện rõ qua yêu cầu giám sát các chương trình giảm nghèo, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề cho 60 lao động nông thôn và phát triển sản xuất theo chuỗi giá trị, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, tạo sinh kế bền vững.

Suy cho cùng, chất lượng hoạt động của HĐND không chỉ được đo bằng số kỳ họp hay nghị quyết được thông qua, mà bằng hiệu quả quyết sách và những chuyển biến thực tế trong đời sống Nhân dân. Khi mỗi quyết định đều xuất phát từ thực tiễn, sử dụng hiệu quả nguồn lực và mỗi ý kiến chính đáng của cử tri đều được lắng nghe, theo dõi, giải quyết đến cùng, HĐND mới thực sự phát huy vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Bảo vệ Hiến pháp, pháp luật từ hoạt động giám sát quyền lực

Hiến pháp và pháp luật chỉ thực sự có giá trị khi được tôn trọng và thực thi nghiêm túc. Tại Chương trình kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua Hiến pháp đầu tiên, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu khôi phục quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm; kịp thời khắc phục quyết định hành chính trái pháp luật; giải quyết đến cùng kiến nghị của người dân. Với HĐND, điều đó đòi hỏi giám sát không dừng ở phát hiện bất cập mà phải thúc đẩy khắc phục, bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân.

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, HĐND cấp xã cần tập trung giám sát việc thực hiện nghị quyết và chấp hành pháp luật trong những lĩnh vực sát sườn với người dân như: đất đai, đầu tư công, tài chính - ngân sách, môi trường, an sinh xã hội và giải quyết kiến nghị cử tri. Qua đó, phải làm rõ tồn tại, nguyên nhân, trách nhiệm và biện pháp khắc phục, tránh kiến nghị chung chung, không rõ địa chỉ chịu trách nhiệm.

Bà Nguyễn Thị Ngọc, đại biểu HĐND xã Xuân Lộc, Hà Tĩnh cho rằng: giám sát của HĐND phải xuất phát từ vấn đề thực tế ở địa phương và kiến nghị chính đáng của người dân. Đại biểu cần xuống cơ sở, kiểm tra thực tế, đối chiếu báo cáo để xác định tồn tại, nguyên nhân và trách nhiệm. Kiến nghị sau giám sát phải rõ nội dung, cơ quan chịu trách nhiệm, thời hạn thực hiện; đồng thời, theo dõi, đôn đốc đến khi có kết quả. Vấn đề chậm giải quyết cần được yêu cầu giải trình, chất vấn theo thẩm quyền. Có như vậy, giám sát mới góp phần bảo đảm pháp luật được thực thi, quyền lợi người dân được bảo vệ”.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý tình trạng cơ quan báo cáo đã hoàn thành nhưng công việc của người dân vẫn vướng mắc, chậm giải quyết; phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm rõ ràng. Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với HĐND khi giám sát chính quyền cơ sở: không chỉ xem xét văn bản trả lời, báo cáo hoàn thành mà phải kiểm chứng vướng mắc đã được tháo gỡ, quyền lợi người dân đã được bảo đảm hay chưa. Việc thuộc thẩm quyền cấp xã phải theo dõi đến kết quả; nội dung vượt thẩm quyền cần kiến nghị đúng cơ quan cấp tỉnh và đôn đốc giải quyết.

Bảo vệ Hiến pháp, pháp luật không chỉ là phát hiện, xử lý vi phạm mà còn là bảo đảm mọi quyết định công quyền đúng pháp luật, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được tôn trọng. Giám sát chỉ thực sự có hiệu quả khi kiến nghị được theo đuổi đến cùng, vướng mắc được tháo gỡ và quyền lợi người dân được bảo đảm. Đó chính là thước đo thực chất hoạt động của HĐND và trách nhiệm của chính quyền trước Nhân dân.