Từ nền tảng vững chắc đến không gian phát triển mới của kinh tế Việt Nam

Giữ vững ổn định vĩ mô

Giai đoạn 2021-2025, kinh tế thế giới và trong nước diễn biến phức tạp. Đại dịch Covid-19 bùng phát đã gây ra những tác động sâu sắc, chưa từng có tiền lệ đối với mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội.

Đáng chú ý, những biến động mạnh của thương mại, chuỗi cung ứng toàn cầu, cùng với các chính sách thuế đối ứng của Chính phủ Hoa Kỳ, đã tác động đáng kể đến kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng - một nền kinh tế có độ mở lớn. Trong bối cảnh đầy khó khăn và thách thức đó, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực.

Theo Bộ Tài chính, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 6,3%, cao hơn giai đoạn 5 năm trước. Nếu không tính năm 2021 chịu tác động nặng nề của dịch Covid-19, tăng trưởng bình quân giai đoạn 2022-2025 đạt 7,13%, vượt mục tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm. Đặc biệt, năm 2025, dù chịu tác động từ các chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, tăng trưởng kinh tế vẫn đạt 8,02%, thuộc nhóm cao nhất thế giới.

Dây chuyền sản xuất hiện đại tại Tổng công ty May 10. Ảnh: Hiền Thanh

Cùng với đó, thị trường tài chính, tiền tệ và ngoại hối cơ bản ổn định; lạm phát được kiểm soát hiệu quả khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân giai đoạn 2021-2025 duy trì dưới 4%. Cung-cầu hàng hóa được bảo đảm, giá cả cơ bản ổn định. Đáng chú ý, nợ công giảm mạnh từ 44,3% GDP năm 2020 xuống khoảng 35-36% GDP vào năm 2025.

Thị trường trong nước và quốc tế tiếp tục mở rộng với tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu tăng nhanh, từ 545 tỷ USD năm 2020 lên hơn 930 tỷ USD năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới. Thị trường nội địa duy trì đà phục hồi tích cực với tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng năm 2025 tăng hơn 9% so với năm 2024. Cùng với đó, ngành du lịch phục hồi mạnh mẽ, đón khoảng 21,1 triệu lượt khách quốc tế, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Năng lực nội tại của nền kinh tế được nâng cao. Kinh tế tư nhân phát triển tích cực, với gần 297.500 doanh nghiệp thành lập mới và quay lại hoạt động trong năm 2025. Tổng số doanh nghiệp đang hoạt động vượt mốc 1 triệu đơn vị.

Thu ngân sách nhà nước đạt kết quả nổi bật với tổng thu 5 năm đạt gần 9,88 triệu tỷ đồng, vượt 18,1% mục tiêu đề ra, gấp gần 1,4 lần so với giai đoạn trước. Công tác quản lý thu được tăng cường, mở rộng cơ sở thuế, nuôi dưỡng nguồn thu, gắn với phát triển sản xuất, kinh doanh lành mạnh. Kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách được siết chặt, chi ngân sách được cơ cấu lại theo hướng tiết kiệm, hiệu quả, ưu tiên đầu tư phát triển.

Đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Đầu tư toàn xã hội được thúc đẩy mạnh mẽ, với tổng vốn đầu tư 5 năm tăng 44% so với giai đoạn trước, tương đương khoảng 33,2% GDP. Đặc biệt, đầu tư công tiếp tục được xác định là “vốn mồi” quan trọng, tập trung cho hạ tầng chiến lược như giao thông, năng lượng, hạ tầng số.

Nhiều công trình, dự án trọng điểm quốc gia được triển khai đồng bộ, tạo động lực mới cho liên kết vùng và phát triển kinh tế – xã hội. Thu hút FDI cả nhiệm kỳ đạt 184,2 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia đang phát triển thu hút vốn đầu tư nước ngoài lớn nhất thế giới.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi) nhìn nhận, kết quả trên phản ánh một thực tế quan trọng là năng lực thích ứng, khả năng tự điều chỉnh và nền tảng nội lực của nền kinh tế Việt Nam đã được nâng lên một nấc mới.

Mở rộng không gian tăng trưởng

Theo dự thảo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 là phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỉ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP.

Sản xuất sắt thép xuất khẩu tại Tập đoàn Hòa Phát. Ảnh: Trần Nghị

Mô hình tăng trưởng mới được xác lập với mục tiêu là nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế; lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực. Xác định các động lực tăng trưởng mới và lấy khoa học công nghệ là trọng tâm để làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống. Hình thành các cực tăng trưởng mạnh, các vùng kinh tế trọng điểm, các đô thị, các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực và toàn cầu.

Nhiều chuyên gia cho rằng, trên nền tảng những thành tựu đạt được trong nhiệm kỳ 2021-2025 và với mục tiêu trên, kinh tế Việt Nam đang đứng trước những không gian phát triển mới, rộng mở và nhiều triển vọng. Chuyển đổi mô hình tăng trưởng gắn với khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang mở ra dư địa phát triển lớn cho nền kinh tế.

Kinh tế số được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới, có vai trò ngày càng quan trọng trong nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng số, dữ liệu số, chính phủ số và xã hội số không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, mà còn thúc đẩy hình thành nhiều ngành nghề, mô hình kinh doanh mới, tạo thêm động lực cho đổi mới sáng tạo và tăng năng suất lao động xã hội.

Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững cũng đang mở ra một không gian phát triển mới, vừa mang ý nghĩa kinh tế, vừa có tính chiến lược lâu dài.

Việc chủ động đón đầu các xu hướng toàn cầu về năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn góp phần cải thiện chất lượng sống của người dân, tăng cường khả năng chống chịu và tính bền vững của nền kinh tế trước các cú sốc trong tương lai.

Ngoài ra, tăng cường liên kết vùng và phát triển hài hòa giữa các khu vực sẽ mở ra không gian phát triển mới theo chiều sâu. Khi các vùng động lực, các cực tăng trưởng được kết nối hiệu quả về hạ tầng, thể chế và thị trường, lợi thế so sánh của từng địa phương sẽ được phát huy đầy đủ hơn, qua đó tạo nên sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả và tính lan tỏa của tăng trưởng đối với toàn bộ nền kinh tế.

Liên quan đến đổi mới mô hình tăng trưởng, Hà Nội xác định mô hình phát triển kinh tế - xã hội tăng trưởng nhanh, bền vững, hai con số, đồng bộ ba trụ cột: Kinh tế – môi trường – xã hội. Phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, tích hợp AI, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc.

Cùng với đó, tăng trưởng chuyển sang theo chiều sâu, lấy nâng cao năng suất lao động và TFP (năng suất các nhân tố tổng hợp) làm trụ cột chính, gắn chặt với cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các cực tăng trưởng và không gian sáng tạo.

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đi đôi với bảo đảm an sinh xã hội, bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Khai thác các mô hình kinh tế mới: kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế chia sẻ, kinh tế tuần hoàn, kinh tế đêm, kinh tế bạc…

Với nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô vững chắc, những thành tựu quan trọng đạt được trong nhiệm kỳ 2021-2025 cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Đảng, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào giai đoạn phát triển mới với tốc độ nhanh hơn, chất lượng cao hơn và bền vững hơn, từng bước hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Hương Thủy