Từ Nghị quyết Đại hội XIII đến khát vọng Đại hội XIV: Dấu ấn đổi mới trong phát triển các xã vùng biên giới

Chiến lược phát triển vùng biên: Lấy con người làm trung tâm

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định phát triển khu vực biên giới, vùng đồng bào DTTS là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, gắn chặt giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh và yêu cầu phát triển bền vững. Điểm nhấn xuyên suốt là tư duy “lấy con người làm trung tâm”, đồng bào là đối tượng thụ hưởng chính sách, cũng là chủ thể của quá trình phát triển. Từ đó, các giá trị văn hóa truyền thống, tri thức bản địa và tinh thần cộng đồng được khơi dậy, trở thành nguồn nội lực quan trọng cho sự đổi thay của vùng biên.

Nghị quyết nhấn mạnh chính sách “trao cơ hội”: tạo sinh kế, cung cấp điều kiện, khơi thông nguồn lực để người dân tự vươn lên, phát huy tinh thần tự lực, tự cường. Các chương trình, dự án được thiết kế theo hướng bền vững, chú trọng giảm nghèo đa chiều, thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa các vùng, bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản và an sinh. Phát triển kinh tế gắn với nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn không gian sống và bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc.

“Lấy con người làm trung tâm”, đồng bào là đối tượng thụ hưởng chính sách, cũng là chủ thể của quá trình phát triển.

Cùng với đó, yêu cầu giữ vững ổn định an ninh trật tự khu vực biên giới, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc song hành với thúc đẩy chuyển đổi số, từng bước đưa công nghệ vào quản lý, sản xuất và cung cấp dịch vụ công. Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách đặc thù cho vùng đồng bào DTTS và miền núi tiếp tục được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý đồng bộ để các chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống, trở thành động lực thực chất cho sự phát triển lâu dài của vùng biên.

Giữ vững chủ quyền, xây dựng “thế trận lòng dân” nơi biên cương

Vùng biên giới có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về quốc phòng và an ninh. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng khẳng định nhiệm vụ trọng tâm là: “kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, biển, đảo, vùng trời”, nhằm giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Trên thực tế, việc bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và an ninh con người tại khu vực biên giới là tiền đề để người dân yên tâm lao động, sản xuất và phát triển kinh tế, gắn bó lâu dài với biên cương.

Cụ thể hóa tinh thần đó, lực lượng Bộ đội Biên phòng (BĐBP) trên địa bàn tỉnh Cao Bằng triển khai đồng bộ các biện pháp quản lý, bảo vệ biên giới. Năm 2025, các đơn vị tổ chức 1.595 lần tuần tra, kiểm soát, quan sát bảo vệ biên giới, với 14.245 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia; phát quang 159,2km đường tuần tra, góp phần giữ vững hệ thống mốc quốc giới, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm phạm chủ quyền, an ninh biên giới. Không chỉ làm tốt nhiệm vụ quốc phòng - an ninh; hơn 900 lượt cán bộ, chiến sĩ còn trực tiếp xuống cơ sở, tham gia hỗ trợ nhân dân khắc phục hậu quả 21 vụ thiên tai, hỏa hoạn, giúp giảm thiểu thiệt hại về tài sản, ổn định đời sống sau thiên tai.

Những ngày cả nước hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, tại xóm Mã Lịp, xã Trường Hà, hình ảnh những bước chân tuần tra của Bộ đội Biên phòng trở nên quen thuộc với người dân nơi biên cương. Cùng với lực lượng chức năng, bà con chủ động tham gia các tổ tự quản đường biên, cột mốc, kịp thời cung cấp thông tin, phát hiện những dấu hiệu bất thường. Ý thức bảo vệ biên giới vì thế là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, là trách nhiệm chung của cộng đồng dân cư vùng biên.

Quân và dân Trường Hà tuần tra cột mốc tại vùng biên Mã Lịp.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ đội biên phòng và nhân dân đã tạo nên “thế trận lòng dân” vững chắc - nền tảng quan trọng để Cao Bằng vừa giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, vừa tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở khu vực biên giới.

Kinh tế biên mậu - động lực tăng trưởng mới nơi phên dậu Tổ quốc

Tại Cao Bằng, mối quan hệ giữa bảo vệ biên cương và phát triển kinh tế - xã hội được cụ thể hóa bằng những chuyển biến rõ nét trong nhiều năm qua. Với vị trí tiếp giáp tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc), tỉnh đã thúc đẩy phát triển kinh tế cửa khẩu, mở rộng giao thương biên giới và thu hút đầu tư vào các khu kinh tế cửa khẩu, những điểm kết nối sinh kế và cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

Trên cơ sở các chủ trương, định hướng lớn của Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thức XIX, nhiệm kỳ 2020 - 2025 cụ thể hóa thành hệ thống nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ, tạo động lực và chuyển biến rõ nét cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đến năm 2025, kinh tế của tỉnh tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng 7,22%. Nông nghiệp tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế địa phương; sản xuất được tổ chức đúng thời vụ, tổng sản lượng lương thực có hạt đạt trên 272 nghìn tấn, giá trị sản xuất bình quân đạt khoảng 50 triệu đồng/ha đất canh tác.

Đáng chú ý, kinh tế cửa khẩu trở thành điểm sáng trong bức tranh tăng trưởng của tỉnh. Tính đến ngày 15/12/2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt trên 1,63 tỷ USD, tăng 80% so với cùng kỳ năm 2024, đạt 182% chỉ tiêu kế hoạch tỉnh giao và vượt 161% mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8%, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng chung và nguồn thu ngân sách địa phương.

Theo ông Lý Quốc Khánh, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, năm 2025, hoạt động kinh tế cửa khẩu tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần hoàn thành các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Cùng với việc thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, Ban Quản lý Khu kinh tế phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức công bố và vận hành chính thức cặp cửa khẩu song phương Lý Vạn (Việt Nam) - Thạc Long (Trung Quốc); đồng thời tổ chức lễ công bố nâng cấp cặp cửa khẩu Tà Lùng (Việt Nam) - Thủy Khẩu (Trung Quốc) lên cửa khẩu quốc tế, bao gồm lối thông quan cầu Tà Lùng II - Thủy Khẩu, mở ra dư địa phát triển mới cho kinh tế biên mậu của tỉnh.

Đột phá hạ tầng - tháo “điểm nghẽn” cho phát triển vùng biên

Tại Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Đảng ta đã xác định ba đột phá chiến lược nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới. Đó là: Hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại. Với nội dung thứ 3, Đảng xác định tập trung nguồn lực để tạo mạng lưới hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và xã hội: Ưu tiên các công trình trọng điểm quốc gia về giao thông và các công trình thích ứng với biến đổi khí hậu; chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, tạo nền tảng vững chắc cho chuyển đổi số quốc gia; từng bước phát triển kinh tế số và xã hội số, coi đây là phương thức để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Tỉnh quyết liệt chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, tổng mức đầu tư trên 22.000 tỷ đồng là “đòn bẩy” chiến lược, rút ngắn thời gian di chuyển từ Hà Nội - Cao Bằng xuống còn 3 - 4 giờ, xác định đây là chìa khóa tháo gỡ “điểm nghẽn” lớn nhất, tạo dư địa phát triển lâu dài. Cùng với đó, đẩy mạnh hoàn thiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư tuyến cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng và nhiều công trình hạ tầng quan trọng khác.

Giai đoạn 2021 - 2025, từ nguồn kinh phí hơn 1.300 tỷ đồng, Cao Bằng triển khai Đề án phát triển giao thông nông thôn, cải tạo và nâng cấp trên 1.700km đường, tạo bước chuyển rõ nét về hạ tầng vùng cao. Những con đường mới không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý mà còn góp phần đưa tri thức, y tế, thương mại đến gần hơn với đồng bào dân tộc nơi biên giới.

Đường giao thông vùng biên giới Tổng Cọt được tu sửa, hoàn thiện, giúp người dân giao thương thuận lợi.

Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt và đồng lòng của nhân dân, đến nay, 94% xã của Cao Bằng có đường cứng hóa đến trung tâm, 55 xã đạt tiêu chí giao thông trong Bộ tiêu chí nông thôn mới. Hàng loạt công trình giao thông trọng điểm như đường tỉnh 208, 207, 216… hoàn thành góp phần kết nối vùng, mở hướng phát triển du lịch và thương mại biên giới.

Giảm nghèo đa chiều - nền tảng phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS

Việc triển khai đồng thời 3 Chương trình Mục tiêu quốc gia tạo điều kiện lồng ghép, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, qua đó, hình thành xung lực phát triển mạnh mẽ và hoàn thành nhiều mục tiêu quan trọng. Nhờ cách làm bài bản, trọng tâm, trọng điểm, nhiều địa bàn đặc biệt khó khăn từng bước được tháo gỡ “nút thắt”, không ít thôn, xóm thoát khỏi diện nghèo, đời sống nhân dân có chuyển biến rõ rệt.

Giảm nghèo đa chiều, bền vững và bao trùm, một quan điểm mới được khẳng định trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng trở thành kim chỉ nam trong xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách. Trên cơ sở đó, hệ thống cơ chế, chính sách đầu tư, hỗ trợ đối với các địa bàn đặc biệt khó khăn giai đoạn 2021 - 2025 được triển khai đồng bộ, hướng tới bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, giữa các dân tộc. Những kết quả đạt được không chỉ có ý nghĩa trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước trong giai đoạn tiếp theo.

Tại vùng biên cương Lũng Piao, xã Khánh Xuân, những nương dâu xanh ngút ngàn thay thế cho cây ngô, cây sắn truyền thống. Hướng đi này mang lại nguồn thu nhập ổn định, tạo điều kiện để nhân dân phát triển kinh tế hộ. Đến nay, toàn xã Khánh Xuân trồng được trên 161 ha cây dâu, phân bố hầu hết ở 20 xóm trên địa bàn xã. Đại hội Đảng bộ xã Khánh Xuân lần thứ nhất xác định, phát triển trồng dâu nuôi tằm là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nông nghiệp địa phương.

Người dân xóm biên giới Lũng Piao, xã Khánh Xuân chăm sóc nương dâu tằm.

Theo ông Tô Đức Bình, Chủ tịch UBND xã Khánh Xuân, để thực hiện nội dung này, xã lồng ghép nguồn lực từ chính sách dân tộc và các Chương trình Mục tiêu quốc gia về giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi để đầu tư cơ sở vật chất, hỗ trợ vật tư. Người dân được hỗ trợ giống dâu mới, tập huấn kỹ thuật chăm sóc tằm và liên kết tiêu thụ đầu ra.

Câu chuyện ở Khánh Xuân là một trong nhiều điển hình trong công tác giảm nghèo của toàn tỉnh, đặc biệt tại khu vực biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục giảm bình quân khoảng 4% mỗi năm, tính chung giai đoạn 2021 - 2025, tỷ lệ nghèo toàn tỉnh còn 16,04%.

Những kết quả đạt được là minh chứng cho sự quyết liệt của Đảng trong việc đưa nghị quyết vào cuộc sống, đặc biệt là tại những vùng phên dậu của Tổ quốc. Từ chủ trương đúng đắn đến hành động cụ thể, các vùng biên giới đang từng bước chuyển mình rõ nét: hạ tầng được đầu tư ngày càng đồng bộ, sinh kế bền vững dần hình thành, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao. Những kết quả đó khẳng định tính đúng đắn, hiệu quả của các quyết sách trong nhiệm kỳ Đại hội XIII, tạo nền tảng vững chắc để vùng biên tiếp tục bứt phá, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước, cùng cả nước hướng tới Đại hội XIV của Đảng với niềm tin và khát vọng mới.

P.V