Từ thư viện số đến tủ sách của mỗi gia đình

Một ngày hội có thể khơi dậy tình yêu sách, nhưng để niềm vui đọc sách không dừng lại sau sự kiện, người đọc cần có điều kiện tiếp cận tri thức thường xuyên. Đây là hướng tiếp cận được Công ty Cổ phần Thư viện Số Việt Nam (ViLIB) đặt ra khi trao tặng Không gian tri thức số cho Thành Đoàn Huế ngày 11.10, trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa đọc, trao sách và học bổng tại Trường THPT chuyên Quốc Học – Huế.

Hoạt động mở đầu cho kế hoạch phối hợp với Hội Xuất bản Việt Nam và Thành Đoàn Huế thí điểm mô hình thư viện số dùng chung phục vụ đoàn viên, thanh niên. Từ kết quả thực tế, các bên sẽ xem xét khả năng mở rộng tới 40 xã, phường và hệ thống trường học trên địa bàn thành phố.

Sự kiện có sự tham dự của PGS-TS Phạm Minh Tuấn, Phó Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản, Chủ tịch Hội Xuất bản Việt Nam; ông Nguyễn Chí Tài, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Huế, cùng đại diện các đơn vị liên quan.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập, Tổng Giám đốc ViLIB, đại diện trao tặng Không gian tri thức số và ông Nguyễn Thanh Hoài (Bí thư Thành Đoàn TP Huế; kiêm Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Huế), đại diện tiếp nhận.

Đưa việc đọc vào đời sống gia đình

Điểm đáng chú ý của mô hình là cách tiếp cận văn hóa đọc từ nhu cầu hằng ngày, thay vì chỉ giới hạn trong những địa điểm đọc sách cố định. Theo định hướng của ViLIB, mỗi gia đình có thể hình thành “thư viện gia đình” thông qua tài khoản truy cập, danh mục đọc phù hợp với từng thành viên và kết nối tới nguồn tài nguyên được cấp phép.

Với cách tổ chức này, cha mẹ có thêm công cụ đồng hành cùng con, học sinh có điều kiện tự học, còn người lao động, người lớn tuổi và đoàn viên, thanh niên có thể tìm kiếm tài liệu theo nhu cầu. Thư viện số vì thế được kỳ vọng không chỉ hỗ trợ việc học ở trường mà còn mở rộng cơ hội đọc sách trong mỗi mái nhà.

ViLIB cũng hướng tới phát triển văn hóa đọc ở cấp cơ sở, từ gia đình đến dòng tộc, dòng họ. Theo đề xuất của doanh nghiệp, dữ liệu về hoạt động đọc có thể cung cấp thêm cơ sở tham khảo để địa phương xem xét việc xây dựng, công nhận gia đình văn hóa, dòng tộc văn hóa và tổ chức biểu dương khi phù hợp. Tuy nhiên, mục tiêu trước hết vẫn là tạo điều kiện để người dân thực sự đọc và sử dụng tri thức trong đời sống.

Để mô hình không dừng ở việc tạo tài khoản hay thiết lập một địa chỉ truy cập, giai đoạn thí điểm dự kiến tập trung vào khả năng tiếp cận, trải nghiệm sử dụng và hình thành thói quen đọc trong đoàn viên, thanh niên cùng cộng đồng. Các hoạt động gồm khởi tạo không gian số, hướng dẫn quản trị, tập huấn sử dụng, kết nối mã QR hoặc đường dẫn truy cập và tổ chức chương trình khuyến đọc gắn với đời sống địa phương...

Không gian Văn hóa đọc trong Ngày hội Văn hóa đọc tại trường Quốc học Huế.

Đo hiệu quả trước khi mở rộng

Việc mở rộng mô hình sẽ phụ thuộc vào kết quả thí điểm và sự thống nhất giữa các bên có thẩm quyền. Những chỉ số được dự kiến xem xét gồm số người đọc thực tế, tần suất truy cập, tỷ lệ quay lại, nhóm tài nguyên được quan tâm, khả năng vận hành tại cơ sở và phản hồi của người sử dụng.

Cách đánh giá này hướng sự chú ý từ số lượng thư viện được thiết lập sang mức độ sử dụng thực tế. Một nền tảng có thể kết nối nhiều người dùng, nhưng giá trị của nó còn phụ thuộc vào việc người đọc có quay lại, tìm được tài liệu hữu ích và duy trì được thói quen đọc hay không.

Theo cấu trúc đề xuất, mỗi xã, phường hoặc trường học có thể vận hành một không gian thư viện số riêng trên hạ tầng công nghệ dùng chung. Đơn vị cơ sở phụ trách quản lý người dùng, tổ chức hoạt động đọc và phát triển tài nguyên phù hợp; nền tảng hỗ trợ kết nối, quản trị và thống kê mức độ sử dụng. Cách làm này cho phép chia sẻ nguồn lực công nghệ, đồng thời duy trì vai trò phục vụ cộng đồng của từng đơn vị.

Nếu được triển khai theo lộ trình dự kiến, mạng lưới sẽ kết nối hoạt động đọc từ Thành Đoàn đến cơ sở Đoàn, từ xã, phường đến khu dân cư, từ trường học đến học sinh và phụ huynh. Một cuốn sách được giới thiệu ở trường có thể tiếp tục được đọc tại nhà; cha mẹ cũng có thể cùng con lựa chọn tài liệu phù hợp. Khi đó, việc đọc không còn bó hẹp trong một chương trình hay một địa điểm, mà có cơ hội trở thành hoạt động thường ngày.

Công nghệ cần đi cùng nguồn sách có bản quyền

Trong mô hình hợp tác, Hội Xuất bản Việt Nam được ViLIB kỳ vọng đồng hành về chuyên môn và kết nối các nhà xuất bản, tác giả, đơn vị phát hành, chủ sở hữu quyền. Thành Đoàn Huế đóng vai trò đầu mối tiếp cận thanh thiếu niên, phát triển người đọc và thử nghiệm hoạt động tại cộng đồng; ViLIB đóng góp nền tảng công nghệ, công cụ quản trị và hỗ trợ vận hành theo phạm vi thống nhất.

Theo đề xuất của ViLIB, các đơn vị tham gia có thể được hỗ trợ quyền sử dụng nền tảng trong 12 tháng, cùng quyền truy cập kho dùng chung khoảng 3.000 sách, tài liệu và học liệu số đủ điều kiện khai thác, tùy phạm vi thỏa thuận và hồ sơ quyền. Đây là kho tài nguyên dùng chung, không phải việc chuyển giao hàng nghìn tệp số riêng biệt cho từng gia đình hoặc đơn vị. Việc cung cấp và sử dụng tài nguyên phải tuân thủ quyền tác giả, quyền liên quan, điều kiện cấp phép và quy định về bảo vệ dữ liệu.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập, Tổng Giám đốc ViLIB, chia sẻ cùng Phan Ngọc Thọ, nguyên Phó Bí thư thường trực tỉnh uỷ Thừa Thiên - Huế, về văn hóa đọc.

Ông Nguyễn Anh Dũng, Nhà sáng lập, Tổng Giám đốc ViLIB, chia sẻ trong thông điệp truyền thông của doanh nghiệp: “Chúng tôi mong muốn thư viện số không chỉ hiện diện ở trường học hay trụ sở xã, phường, mà có thể đi sâu vào đời sống của từng gia đình. Khi cha mẹ có sách để cùng con đọc, khi mỗi người dân có thể chủ động tìm kiếm tri thức phù hợp, văn hóa đọc mới có thêm cơ hội trở thành một thói quen bền vững. Giá trị của mô hình không nằm ở số lượng thư viện được tạo lập, mà ở số người thực sự đọc, học và trưởng thành nhờ tri thức.”

Từ điểm khởi đầu tại Huế, mô hình đặt ra một hướng phát triển văn hóa đọc dựa trên sự phối hợp giữa tổ chức xã hội, ngành xuất bản, nhà trường, thư viện và doanh nghiệp công nghệ. Chặng đường phía trước sẽ phụ thuộc vào hiệu quả sử dụng, khả năng duy trì hoạt động và chất lượng nguồn sách. Bởi sau cùng, một thư viện số chỉ thực sự có ý nghĩa khi tri thức không dừng lại trên nền tảng, mà đi vào thói quen đọc và học tập suốt đời của mỗi người...