Tuyển bác sĩ nội trú: Làm sao để ngành yếu thế vẫn hút người giỏi?

Vừa qua, Trường Đại học Y Hà Nội tổ chức "Match Day", sự kiện để các thí sinh đăng ký lựa chọn chuyên ngành đào tạo bác sĩ nội trú năm 2026. Đây được xem là "đặc sản" của trường, được duy trì suốt 11 năm qua.

Năm nay, hơn 1.100 thí sinh tham gia kỳ thi tuyển sinh bác sĩ nội trú, nhưng chỉ gần 780 thí sinh đạt điểm sàn và có cơ hội hô tên, chọn chuyên ngành. Thí sinh có điểm số cao hơn được ưu tiên lựa chọn trước. Khi chỉ tiêu cuối cùng của một chuyên ngành được chọn, hệ thống máy tính tự động khóa chuyên ngành đó. Những thí sinh có điểm thấp hơn sẽ không còn cơ hội lựa chọn khi chỉ tiêu đã kín.

PGS.TS Vũ Quốc Đạt, giảng viên Bộ môn Truyền nhiễm, Trường Đại học Y Hà Nội. Ảnh: NVCC.

Trò chuyện với Tri thức và Cuộc sống, PGS.TS Vũ Quốc Đạt, giảng viên Bộ môn Truyền nhiễm, Trường Đại học Y Hà Nội cho hay, một số chuyên ngành bị đánh giá kém hấp dẫn, ít được các bác sĩ nội trú lựa chọn, nhưng không đồng nghĩa các lĩnh vực đó không quan trọng đối với hệ thống y tế. Cần có chính sách hỗ trợ để điều tiết lựa chọn vào ngành xã hội cần.

PGS.TS Vũ Quốc Đạt chia sẻ, khi ông còn học bác sĩ nội trú chuyên ngành Truyền nhiễm, cách tuyển sinh khác hiện nay. Thí sinh phải đăng ký nguyện vọng trước khi thi và trải qua một phần phỏng vấn với các thầy cô có nhiều kinh nghiệm.

Những cuộc phỏng vấn đó không chỉ là đánh giá thí sinh mà còn có ý nghĩa như một hình thức tư vấn hướng nghiệp. Sau khi thi, việc xếp hạng được thực hiện theo từng chuyên ngành, lấy từ trên xuống dưới. Năm đó, sau khi tuyển sinh xong, các học viên nhận được tin vui là nội trú không phải đóng học phí, đồng thời được Bộ Y tế tuyển dụng và trả lương.

Nhìn vào tuyển sinh bác sĩ nội trú hiện nay, PGS.TS Vũ Quốc Đạt cho rằng có thể hình dung ba "cực" cùng tham gia vào quá trình này. Một bên là nơi tuyển dụng, gồm chuyên ngành và bệnh viện; một bên là cơ sở đào tạo; và bên còn lại là chính các bác sĩ nội trú.

"Bên tuyển dụng thì muốn có được người giỏi nhất và cũng yêu chuyên ngành mình nhất. Cơ sở đào tạo muốn tất cả các chuyên ngành được lấp đầy để đáp ứng nhu cầu xã hội. Còn bác sĩ nội trú thì muốn chọn chuyên ngành nào có cả sự nghiệp, công danh và tình yêu", BS Đạt cho hay.

Gần đây mọi người bàn luận nhiều về cách tuyển sinh nào là tốt nhất, theo PGS.TS Vũ Quốc Đạt, có thể tạm lấy 3 hệ thống tuyển chọn để hình dung. Với tuyển chọn theo kỳ thi THPT, người có thành tích tốt và nguyện vọng phù hợp thì sẽ đỗ. Với Match Day của Đại học Y Hà Nội, người có thành tích tốt nhất được chọn trước. Còn tuyển chọn theo hệ thống NRMP của Mỹ lại vận hành theo cơ chế "tâm đầu ý hợp" giữa hai bên để cùng tìm đến nhau.

Sẽ khó có một mô hình tối ưu thỏa mãn kỳ vọng tất cả các bên. Bởi phía sau câu chuyện lựa chọn phương thức tuyển sinh còn có một câu hỏi đối với các chuyên ngành kém hấp dẫn là phương thức xét tuyển nào là tối ưu nhất cho chuyên ngành yếu thế.

Thường các chuyên ngành không được chọn đầu bị đánh giá là không hấp dẫn, nhưng không có nghĩa là không quan trọng. Với cách tuyển chọn của ngày Match day, thì có 5 người đầu tiên chọn Truyền nhiễm đứng vị trí 350/~500.

“Học nội trú Truyền nhiễm bây giờ không phải đóng học phí nữa, nhưng dù có tuyển chọn theo phương pháp nào, thì khả năng cao top 10 của kỳ thi cũng sẽ không chọn Truyền nhiễm”, PGS Đạt cho hay.

PGS.TS Vũ Quốc Đạt cho rằng, phương thức tuyển chọn nào cũng có thể được, miễn xác định đúng chỉ tiêu để đáp ứng nhu cầu của xã hội, tức tỷ lệ bác sĩ theo từng chuyên ngành. Hệ thống tuyển chọn cũng cần bảo đảm sự công bằng, minh bạch, khách quan, chính xác và có khả năng phân loại.

Việc phân bổ, điều phối và điều tiết quyết định lựa chọn chuyên ngành, theo ông, hoàn toàn có thể thực hiện thông qua các chính sách như tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí và tạo cơ hội phát triển bản thân. Sự hỗ trợ này không chỉ đơn thuần về kinh tế mà có thể tăng lên gấp 2, 3, 4, thậm chí 10 lần cho đến khi đạt được sự phân bổ phù hợp.

“Để một người sống được với đam mê của họ thì cần ai đó nuôi cho giấc mơ đó”, PGS.TS Vũ Quốc Đạt cho hay.

Theo ông, có thể sẽ có ý kiến đặt vấn đề rằng nếu dùng lợi ích để tác động đến lựa chọn chuyên ngành thì liệu có bảo đảm tính bền vững, liệu người học có chắc lựa chọn chuyên ngành vì tình yêu hay vì lợi ích. Tuy nhiên, nhìn từ phía người học, ông cho rằng mỗi người đều có mưu cầu hạnh phúc.

Để một người có thể sống với đam mê của mình, cần có người nuôi dưỡng giấc mơ đó. Nếu gia đình đã nuôi dưỡng, hỗ trợ người học trong 6 năm đào tạo, thì xã hội cần tiếp tục có sự nuôi dưỡng. Nếu không có sự hỗ trợ, các bác sĩ trẻ sẽ khó biết dựa vào đâu để sống với chuyên ngành mình đã lựa chọn.

Trở lại với 3 cực đã đề cập, theo PGS.TS Vũ Quốc Đạt, cần có kinh phí hỗ trợ bác sĩ nội trú học chuyên ngành mà xã hội đang cần, có kinh phí hỗ trợ cơ sở giáo dục đào tạo bác sĩ nội trú, đồng thời có kinh phí để giữ chân các bác sĩ nội trú ở lại với chuyên ngành đó.

Theo ông, có thể khảo sát trực tiếp những người học về vấn đề này. Người học, với tư cách người trực tiếp đưa ra lựa chọn, có thể là người đưa ra câu trả lời phù hợp nhất về phương thức tuyển chọn.