UAV và những hệ lụy an ninh: Cần cơ chế quản lý phù hợp
Sự bùng nổ của máy bay không người lái (UAV) trong dân sự và thương mại đang kéo theo những hệ lụy an ninh ngày càng nghiêm trọng.
Nhiều quốc gia đã phải ban hành lệnh cấm, hạn chế nhập khẩu, siết chặt điều kiện vận hành và mở rộng thẩm quyền đối phó, đánh dấu một giai đoạn quản trị mới với không gian tầm thấp.
Ranh giới giữa mục đích sử dụng quân sự và dân sự với thiết bị bay không người lái rất mong manh. Ảnh: Defense News
Từng được xem là biểu tượng của đổi mới công nghệ, nhưng vài năm trở lại đây, cùng với chi phí rẻ, khả năng tiếp cận rộng và mức độ tự động hóa cao, UAV đã nhanh chóng trở thành một trong những thách thức an ninh nổi cộm đối với nhiều quốc gia.
Một ví dụ là Văn phòng Cảnh sát Hình sự Liên bang Đức (BKA) đã ghi nhận hơn 1.000 UAV “khả nghi” xâm nhập không phận trong năm 2025, gây gián đoạn hoạt động hàng không tại các sân bay lớn như Munich và Berlin, buộc nhiều chuyến bay phải hoãn hoặc hủy cất hạ cánh.
Trong khi đó, Bộ Chỉ huy Bắc Mỹ (NORTHCOM) báo cáo rằng, đã ghi nhận 420 trường hợp UAV không được phép xâm nhập vào không phận gần các căn cứ và vùng biên giới của Mỹ trong giai đoạn 2024-2025.
Từ việc bị sử dụng để do thám căn cứ quân sự, xâm nhập các khu vực nhạy cảm, vận chuyển hàng cấm xuyên biên giới, cho tới khả năng trở thành phương tiện mang chất nổ hoặc gây gián đoạn hoạt động của sân bay, nhà máy điện, các sự kiện chính trị - xã hội lớn, UAV đang làm mờ ranh giới giữa công nghệ dân sự và công cụ đe dọa an ninh phi truyền thống.
Điều này kết hợp với những vùng xung đột, không gian nhạy cảm ngày càng mở rộng, khiến lo ngại về phương tiện này càng lớn. Thực tế này đã thúc đẩy một làn sóng điều chỉnh chính sách mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu. Từ năm 2025 và đầu năm 2026, nhiều chính phủ coi kiểm soát UAV là ưu tiên an ninh quốc gia.
Tại Mỹ, các cơ quan liên bang đã liên tiếp cập nhật các danh mục hạn chế nhập khẩu UAV và linh kiện từ nước ngoài. Song song với đó, Quốc hội Mỹ cũng gia hạn và mở rộng thẩm quyền cho các cơ quan an ninh trong việc phát hiện, vô hiệu hóa UAV xâm nhập trái phép, kể cả trong không phận dân sự ở độ cao thấp, nhằm bảo vệ các mục tiêu trọng yếu và sự kiện lớn.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) đẩy nhanh việc hoàn thiện khung pháp lý thống nhất đối với hệ thống bay không người lái, yêu cầu đăng ký bắt buộc, gắn mã định danh điện tử, giới hạn khu vực và độ cao bay, đồng thời tăng chế tài đối với hành vi vi phạm.
Mới đây, các nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận UAV xâm phạm không phận 2 lần chỉ trong vòng một tuần và đã đẩy mức độ cảnh báo an ninh trong khu vực lên ngưỡng cao nhất kể từ đầu năm 2025.
Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nhiều nước liên tục mở rộng các vùng cấm bay UAV, đặc biệt là quanh các cơ sở chính phủ, căn cứ quân sự và sự kiện quốc tế, đồng thời đầu tư cho các hệ thống chống UAV nhằm phát hiện và vô hiệu hóa mối đe dọa từ xa.
Từ tháng 5-2026, bộ tiêu chuẩn quốc gia mới của Trung Quốc yêu cầu: UAV phải được đăng ký trước khi kích hoạt; liên tục truyền dữ liệu chuyến bay theo thời gian thực; chủ sở hữu UAV phải cung cấp đầy đủ thông tin định danh cá nhân, mẫu sản phẩm, mục đích sử dụng...
Các nước cũng tích cực công bố và cập nhật các khu vực cấm, hạn chế bay, yêu cầu xin phép đối với hoạt động UAV, nhất là tại các đô thị lớn và khu vực trọng yếu. Các động thái này vừa tạo hành lang pháp lý cho ứng dụng công nghệ, vừa ngăn ngừa nguy cơ bị lợi dụng xâm phạm an ninh, trật tự.
Điểm chung trong các chính sách mới là sự chuyển dịch từ quản lý mang tính hành chính sang cách tiếp cận an ninh tổng thể, coi UAV là một biến số rủi ro cần được kiểm soát từ khâu thiết kế, sản xuất, nhập khẩu cho tới vận hành và dữ liệu. Điều này kéo theo những tác động đáng kể tới thị trường, khi doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí tuân thủ cao hơn, chuỗi cung ứng toàn cầu bị phân mảnh và xu hướng nội địa hóa sản xuất được thúc đẩy mạnh mẽ.
Nhiều chuyên gia cho rằng, siết chặt quản lý là bước đi không thể tránh khỏi trong bối cảnh UAV ngày càng thông minh, bay xa hơn, có tải trọng lớn và khó bị phát hiện hơn, đặt ra nguy cơ thực sự đối với an ninh quốc gia nếu thiếu các “lan can” pháp lý và kỹ thuật phù hợp.
Như vậy, bài toán đặt ra cho các quốc gia là làm sao cân bằng giữa khai thác lợi ích kinh tế - xã hội của công nghệ UAV với yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn, để bầu trời thấp trở thành một cơ hội phát triển kinh tế thay vì khoảng trống an ninh trong kỷ nguyên mới.
(Theo EASA, The Guardian, Korea Times)
