Ứng dụng công nghệ trong giáo dục quốc phòng

Một buổi học giáo dục quốc phòng và an ninh tại Trường Trung học phổ thông Thuận Thành số 3, thay vì những dòng chữ dài trên bảng, giáo viên trình chiếu hình ảnh, video và sơ đồ trực quan. Từng nội dung được minh họa cụ thể; các động tác khó được thể hiện chậm và rõ từng bước. Em Lê Danh Hưng, học sinh lớp 12A7 chia sẻ: “Những tiết học có hình ảnh, video và mô phỏng giúp em dễ hình dung kiến thức hơn. Như nội dung cấu tạo súng hay các bước bắn súng tiểu liên AK, nếu chỉ đọc lý thuyết sẽ khó hiểu, nhưng xem video hướng dẫn từng bước thì rất dễ tiếp thu, ghi nhớ".

Trường Trung học phổ thông Thuận Thành số 3 sử dụng trang bị máy bắn tập trong thực hành giảng dạy môn giáo dục quốc phòng và an ninh.

Không khí lớp học vì thế sôi nổi hơn. Học sinh chăm chú quan sát, trao đổi, trả lời câu hỏi. Sau phần “nhìn”, “hiểu”, các em chuyển sang trực tiếp thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên. Cô Biện Thị Hải Yến, giáo viên Tổ Giáo dục quốc phòng cho biết: “Công nghệ được tích hợp trong nhiều khâu của tiết học, từ chuẩn bị bài, khởi động, hình thành kiến thức đến luyện tập, củng cố và kiểm tra đánh giá. Giáo viên sử dụng PowerPoint, Canva, video, hình ảnh minh họa và tổ chức câu hỏi tương tác trên Google Forms, Quizizz hoặc Kahoot để kiểm tra nhanh mức độ tiếp thu của học sinh”. Tuy nhiên, theo cô Yến, công nghệ không thể thay thế thực hành. Học sinh cần “nhìn trước - hiểu đúng - thực hành đúng”. Với các kỹ năng quân sự, thao trường, bãi tập vẫn là nơi các em rèn luyện động tác, tác phong và ý thức tổ chức kỷ luật.

Theo thầy Trần Thanh Hồng, Phó Hiệu trưởng nhà trường, ứng dụng công nghệ thông tin vào môn giáo dục quốc phòng và an ninh là xu thế tất yếu, góp phần quan trọng đổi mới phương pháp dạy học. Công nghệ được nhà trường xem như “đòn bẩy” nhằm khắc phục một phần hạn chế về cơ sở vật chất, nâng cao năng lực sư phạm số của giáo viên và thực hiện mục tiêu chuyển đổi số trong giáo dục. “Công nghệ hỗ trợ - giáo viên hướng dẫn - học sinh thực hành - giáo viên quan sát, sửa sai và đánh giá” là quy trình được xác định để công nghệ phục vụ đúng mục tiêu giáo dục. Bởi với môn học này, nếu chỉ xem mà không làm thì khó hình thành kỹ năng. Công nghệ giúp học sinh nhìn rõ hơn, hiểu nhanh hơn; còn thao trường, bãi tập giúp các em chuyển kiến thức thành kỹ năng.

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy là học sinh không còn chỉ ngồi nghe và ghi chép. Với các phần mềm tương tác, các em được trực tiếp trả lời câu hỏi, xử lý tình huống, nhận kết quả và tự kiểm tra mức độ hiểu bài. Điều đáng nói, công nghệ còn tạo ra sự phản hồi nhanh. Trong các hoạt động mô phỏng, học sinh có thể quan sát kết quả, nhận biết điểm chưa chính xác và thực hiện lại. Với các trò chơi kiến thức trên Kahoot, Quizizz, không khí kiểm tra vốn có thể khô cứng được thay bằng sự hào hứng, thi đua.

Việc tích hợp phần mềm tương tác, bài giảng điện tử và thiết bị mô phỏng trong môn giáo dục quốc phòng và an ninh đã tạo sức hút mới, giúp học sinh, sinh viên chuyển từ thụ động ghi nhớ sang chủ động quan sát, thực hành và rèn luyện kỹ năng.

Nếu tại trường trung học phổ thông, công nghệ giúp “làm mềm” những nội dung vốn khô cứng thì tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh (Trường Cao đẳng Bắc Ninh), công nghệ được khai thác ở cả ba khâu: Giảng dạy, huấn luyện và quản lý sinh viên. Thượng tá Nguyễn Minh Đức, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh cho biết, những năm gần đây, đơn vị từng bước khai thác hệ thống máy tính, thiết bị trình chiếu, âm thanh, học liệu điện tử, hình ảnh, video và các phương tiện trực quan. Với những kiến thức khó hình dung bằng lời nói, hình ảnh và mô phỏng giúp học sinh, sinh viên quan sát ở nhiều góc độ, xem lại từng bước, từ đó hiểu bài thuận lợi hơn. Công nghệ còn được kết hợp với hệ thống mô hình, học cụ, trang thiết bị quân sự và thao trường, bãi tập. Đối với nội dung thực hành, giảng viên có thể sử dụng video, hình ảnh từng bước hoặc mô phỏng để giới thiệu động tác trước khi người học trực tiếp thực hành. Sau đó, giảng viên quan sát, uốn nắn và sửa tập từng động tác.

Điều Trung tâm hướng tới không phải là chạy theo thiết bị hiện đại, mà là sử dụng công nghệ đúng lúc, đúng nội dung, phù hợp đối tượng. Chuyển đổi số không đơn thuần là mua sắm thêm thiết bị, mà phải tạo ra sự thay đổi về phương pháp, cách tổ chức và hiệu quả giáo dục. Mỗi thiết bị, phần mềm được đầu tư phải thực sự giúp giảng viên dạy tốt hơn, sinh viên học chủ động và thực hành tốt hơn. Từ thực tế đó, Trung tâm xác định tiếp tục số hóa giáo trình, tài liệu, bài giảng, hình ảnh, video, câu hỏi kiểm tra; xây dựng kho học liệu dùng chung; tăng cường ứng dụng công nghệ trong kiểm tra, đánh giá và quản lý sinh viên.

Năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có 90 trường trung học phổ thông tổ chức giảng dạy môn giáo dục quốc phòng và an ninh; các nhà trường duy trì hội thao, qua đó giúp học sinh rèn luyện kỹ năng quân sự, ý thức tổ chức kỷ luật và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Trao đổi về định hướng thời gian tới, đồng chí Đào Thị Hường, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố cho biết, ngành Giáo dục tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá môn Giáo dục quốc phòng và an ninh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác học liệu số, thiết bị dạy học và tổ chức các hoạt động trải nghiệm phù hợp đặc thù môn học. Qua đó, xóa bỏ sự khô cứng, biến mỗi giờ học quốc phòng trở nên trực quan, sinh động và gần gũi hơn với học sinh, sinh viên trong thời đại số.