Ứng dụng khoa học giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Ngay khi chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được phát động, Viện Pháp y Quốc gia (Bộ Y tế) đã chủ động rà soát kho lưu trữ tại đơn vị, lên kế hoạch xử lý ban đầu, sẵn sàng triển khai khi có kinh phí mua sắm hóa chất, vật tư chuyên dụng.

Việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, thiêng liêng và có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Ảnh: Viết Tôn/Báo Tin tức và Dân tộc

Đã tiếp nhận 16.636 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương

Theo ông Nguyễn Đức Nhự, Viện trưởng Viện Pháp y Quốc gia, đơn vị đã bố trí kho lưu trữ đủ đảm bảo tiếp nhận số lượng mẫu được phân công và chuẩn bị các điều kiện theo tiêu chuẩn lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ (HCLS) lâu dài theo quy định. Đã xử lý 150 mẫu hài cốt liệt sĩ (do Cục Người có công, Bộ Nội vụ chuyển giao. Sau khi xử lý mẫu, 30 mẫu hài cốt liệt sĩ đạt chất lượng được phân tích ADN; trong đó phân tích thành công 20 mẫu HCLS.

Các mẫu khác Viện đang khẩn trương tiến hành đưa vào xử lý tách chiết. phân tích ADN, đối sánh trình tự trong khi chờ công tác đấu thầu mua sắm hóa chất vật tư và thiết bị.

Về kết quả đối khớp, đối với các trường hợp mẫu HCLS có dữ liệu ADN kết hợp với mẫu thân nhân gửi kèm, Viện đã đổi khớp thành công 2 trường hợp trùng khớp dữ liệu ADN, qua đó hỗ trợ xác định chính xác danh tính của 2 liệt sĩ.

Cũng theo ông Nguyễn Đức Nhự, về công tác nhận mẫu, tính đến ngày 11/9/2026, thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, Viện Pháp y Quốc gia đã tiếp nhận tổng số 16.636 mẫu HCLS từ các địa phương, cụ thể như sau: Quảng Trị 9.117 mẫu, Đà Nẵng 5.960 mẫu, Lào Cai 821 mẫu, Sơn La 351 mẫu, Lạng Sơn 223 mẫu, Thái Nguyên 164 mẫu. Riêng tỉnh Đắk Lắk hiện đang hoàn thiện hồ sơ thủ tục, dự kiến bàn giao trong tháng 9/2026.

Hiện Viện Pháp y Quốc gia đang phân tích ADN ty thể bằng công nghệ NGS-SNP cho mẫu hài cốt liệt sĩ và bổ sung cho phương pháp Sanger truyền thống đã thực hiện trước dây. Viện cũng đã thử nghiệm thành công phương pháp giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP trên ADN ty thể và ADN nhân nhằm tăng khả năng đối khớp dữ liệu, kết hợp song song các phương pháp để đạt hiệu quả tối ưu.

Ông Nguyễn Đức Nhự cho biết, Viện đang có đội ngũ cán bộ, chuyên gia có chuyên môn vững vàng, nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực giám định ADN pháp y và trên 10 năm kinh nghiệm xử lý mẫu HCLS. Trong chiến dịch 500 ngày đêm, Viện đã huy động thêm các cán bộ chuyên môn tham gia hỗ trợ đội ngũ giám định viên thực hiện giám định ADN.

Đội quy tập lực lượng vũ trang Quân khu 4 đưa hài cốt liệt sĩ hy sinh tại nước bạn Lào về nước an táng. Ảnh: V.T/Báo Tin tức và Dân tộc

Những khó khăn cần tháo gỡ

Mặc dù vậy, công tác giám định hiện cũng gặp những khó khăn, đó là số lượng nhân lực chuyên sâu còn mỏng, chưa tương xứng với khối lượng công việc và yêu cầu xét nghiệm số lượng mẫu lớn trong chiến dịch 500 ngày đêm. Hệ thống máy móc, thiết bị chuyên dụng chưa được đầu tư đồng bộ để phục vụ tốt hơn giám định HCLS...

Chưa có cơ chế và quy trình phối hợp liên thông, chia sẻ dữ liệu thông tin thân nhân liệt sĩ từ Bộ Công an lưu trữ dữ liệu thân nhân cho các đơn vị giám định HCLS để kiểm soát chéo kết quả, kiểm tra độ tin cậy của mẫu phân tích ADN khi so khớp trên số lượng lớn từ đó làm cơ sở thông tin cho các giám định viên đưa ra kết luận về kết quả một cách chính xác và kịp thời.

Ông Nguyễn Đức Nhự cho rằng, để đảm bảo tiến độ và nâng cao hiệu quả công tác xác định danh tính HCLS trong chiến dịch 500 ngày đêm. Viện Pháp y Quốc gia kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành quan tâm, bố trí nguồn lực đầu tư, nâng cấp đồng bộ hệ thống xét nghiệm ADN chuyên sâu, hiện đại dành riêng cho HCLS nhằm đáp ứng công suất xét nghiệm lớn. Bổ sung nhân lực chuyên môn; đẩy mạnh chương trình đào tạo chuyên sâu, hợp tác quốc tế về phân tích dữ liệu di truyền đối với mẫu vật bị phân hủy mạnh.

Xây dựng cơ chế phụ cấp, tiền lương đặc thủ phù hợp nhằm động viên, khích lệ đội ngũ cán bộ chuyên sâu trực tiếp tham gia công tác giám định ADN HCLS vốn rất nặng nhọc, độc hại và áp lực cao.

Bên cạnh đó, cần thiết lập hành lang pháp lý và quy trình liên thông dữ liệu, thông tin thân nhân liệt sĩ để các dơn vị giám định chủ động đối khớp, xây dựng phương án xét nghiệm bổ trợ khi cần thiết. Đề nghị đơn vị chức năng thuộc Bộ Công an phối hợp chặt chẽ với các đơn vị giám định ADN HCLS trong việc cung cấp kịp thời thông tin, dữ liệu thân nhân và hỗ trợ triển khai các xét nghiệm mở rộng khi cần thiết để khẳng định được kết luận cuối cùng.

Viện Pháp y Quốc gia luôn nhận thức sâu sắc rằng công tác giảm định ADN phục vụ xác định danh tính HCLS là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, thiêng liêng và có ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Viện cam kết tiếp tục tập trung toàn lực, phát huy tối đa năng lực chuyên môn, khai thác hiệu quả cơ sở vật chất hiện có; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao trong chiến dịch 500 ngày đêm.