Ứng dụng trí tuệ nhân tạo hiện thân, thúc đẩy nâng cao năng suất của Việt Nam

Lĩnh vực AI hiện thân đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ trên bình diện quốc tế. Nguồn: The Week

AI hiện thân (Embodied AI) được định nghĩa là hệ thống AI gắn liền với một cơ thể vật lý, điển hình như robot công nghiệp, robot di động tự hành, robot hình người, UAV, hoặc xe tự hành.

Công nghệ này tích hợp đồng bộ ba năng lực cốt lõi: nhận thức thông qua hệ thống camera, lidar, cảm biến lực; suy luận dựa trên các mô hình nền tảng và mô hình thế giới; và hành động linh hoạt như di chuyển, thao tác vật lý, phối hợp trực tiếp với con người. Việc kết hợp năng lực xử lý của AI với khả năng tương tác vật lý giúp mở rộng phạm vi ứng dụng của AI vào các hoạt động thực tiễn hàng ngày.

AI HIỆN THÂN ĐANG BÙNG NỔ MẠNH MẼ

Lĩnh vực AI hiện thân đang chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ trên bình diện quốc tế. Theo dữ liệu từ báo cáo World Robotics 2025, chỉ riêng trong năm 2024 đã có 542.000 robot công nghiệp được lắp đặt mới trên toàn cầu, con số này tăng gấp hơn 2 lần so với thập kỷ trước. Hiện thế giới có khoảng 4,66 triệu robot đang vận hành, trong đó khu vực châu Á đóng góp tới 74% lượng lắp đặt mới, dẫn đầu là các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ.

Với tốc độ phát triển như hiện nay, các định chế tài chính lớn cũng đưa ra những dự báo cực kỳ lạc quan; cụ thể, Goldman Sachs ước tính đến năm 2035 sẽ có khoảng 6,5 triệu robot hình người được xuất xưởng, tạo ra quy mô thị trường lên tới 138 tỷ USD. Morgan Stanley thậm chí còn dự báo đến năm 2050, quy mô hệ sinh thái robot có thể đạt mức 5.000 tỷ USD với khoảng 1 tỷ robot hoạt động trên toàn cầu.

Chia sẻ tại “Hội nghị AI hiện thân Việt Nam lần thứ nhất” diễn ra mới đây với chủ đề “Kỷ nguyên năng suất mới của AI hiện thân: Việt Nam – Trụ cột Đông Nam Á”, ông Đỗ Đức Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), cho biết Việt Nam xác định việc phát triển AI hiện thân là một công cụ đột phá nhằm giải quyết các thách thức về thiếu hụt nhân lực, nâng cao an toàn lao động và cải thiện chất lượng tăng trưởng kinh tế.

Tại Hội nghị AI hiện thân Việt Nam lần thứ nhất với chủ đề “Kỷ nguyên năng suất mới của AI hiện thân: Việt Nam – Trụ cột Đông Nam Á” do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), AGIBOT, Tập đoàn Giáo dục Công nghệ Cự đại (Great Education Technology Group) và ECOLIV Technology phối hợp tổ chức mới đây, AGIBOT đã trình diễn các dòng robot hình người, robot bốn chân và robot bánh xe ứng dụng trong công nghiệp và giáo dục. Ảnh: NIC.

Việc ứng dụng tự động hóa trong các ngành công nghiệp mũi nhọn như điện tử, dệt may, chế biến thực phẩm, cảng biển và nông nghiệp được kỳ vọng sẽ góp phần trực tiếp vào mục tiêu tăng năng suất lao động quốc gia từ 10-15% đến năm 2030. Bên cạnh đó, điều này còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu ở các mảng linh kiện, cơ khí chính xác, chip chuyên dụng và phần mềm tích hợp.

KHUNG PHÁP LÝ VÀ CÁC CHÍNH SÁCH CHIẾN LƯỢC

Nhằm đón đầu xu hướng này, Việt Nam đã chủ động xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý từ rất sớm. Đột phá hàng đầu là Nghị quyết số 57-NQ/TW được ban hành vào tháng 12/2024, nhấn mạnh phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ cốt lõi. Cùng với đó, Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 01/3/2026 đã thiết lập cơ chế quản lý rủi ro bài bản (chia làm ba mức: cao, trung bình, thấp), chuyển từ cơ chế “xin phép trước” sang “hậu kiểm”, đồng thời cung cấp các chính sách hỗ trợ thử nghiệm mô hình mới, hạ tầng dữ liệu và ưu đãi cho doanh nghiệp AI.

Bên cạnh khung pháp lý, Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ cũng đã chính thức đưa “Công nghệ robot và tự động hóa” vào danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược ưu tiên phát triển. Định hướng quốc gia càng được củng cố khi Quyết định số 1671/QĐ-TTg (Chiến lược quốc gia về AI đến 2030, tầm nhìn 2045) đặt mục tiêu chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI. Chiến lược này đề ra những chỉ tiêu đầy tham vọng như: đưa Việt Nam vào Top 3 Đông Nam Á về nghiên cứu AI, xây dựng nền kinh tế AI chiếm khoảng 6% GDP, đạt 5 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu sản phẩm AI, và phát triển 8 mô hình AI tiếng Việt đa quy mô. Để hiện thực hóa, Quyết định số 1528/QĐ-TTg cũng yêu cầu đào tạo 10.000 nhân lực AI trình độ cao, trong đó có 1.500 chuyên gia công nghệ lõi và hình thành ít nhất 10 trung tâm đào tạo, nghiên cứu tiên tiến.

Dẫu vậy, để đưa công nghệ tiến xa hơn, ông Đỗ Tiến Thịnh từ NIC đã đưa ra một số gợi mở chính sách quan trọng nhằm thực hiện các định hướng và mục tiêu chiến lược. Cụ thể: 

Về thể chế, đề xuất xây dựng một chương trình quốc gia chuyên biệt cho AI hiện thân, tạo các khung thử nghiệm (sandbox) cụ thể trong bệnh viện, nhà máy, đô thị, và khẩn trương ban hành bộ tiêu chuẩn an toàn riêng biệt để phân loại rủi ro cho robot.

Về nhân lực và R&D, khuyến nghị đẩy mạnh đào tạo liên ngành (AI+X) như cơ điện tử kết hợp AI vật lý tại các trường đại học đầu mối, hỗ trợ đào tạo lại kỹ năng làm việc cùng robot cho người lao động, và thiết lập cơ chế đặt hàng nghiên cứu công nghệ lõi (cảm biến, chip xử lý tại biên) cho các liên minh doanh nghiệp - viện - trường.

Về hạ tầng và thị trường, cần xây dựng các phòng thử nghiệm dùng chung (đo kiểm, bản sao số), tạo bộ dữ liệu vật lý mở, sử dụng nguồn lực mua sắm công để ưu tiên sử dụng sản phẩm “Make in Việt Nam” trong các dự án công cộng, và đẩy mạnh thu hút FDI để kết nối doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng sản xuất robot toàn cầu.