Vận dụng kinh nghiệm quốc tế, nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm toán

Hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức kiểm toán

Ngày 27/10/2026, tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước sẽ tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”. Theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, hội thảo là diễn đàn để Kiểm toán nhà nước Việt Nam, Tổ chức quốc tế các Cơ quan Kiểm toán tối cao (INTOSAI), Tổ chức các Cơ quan Kiểm toán tối cao châu Á (ASOSAI), các cơ quan kiểm toán tối cao (SAI) trên thế giới cùng các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách trao đổi về cơ hội, thách thức và định hướng phát triển kiểm toán công trong bối cảnh mới.

Hội thảo dự kiến có khoảng 18 tham luận của đại diện các SAI, một số bộ, ban và cơ quan, tổ chức liên quan. Các nội dung tập trung vào hoàn thiện thể chế, bảo đảm tính độc lập, nâng cao vị thế của SAI trong hệ thống quản trị quốc gia, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm đổi mới hoạt động kiểm toán trước những yêu cầu mới về chuyển đổi số, phát triển bền vững và ứng dụng công nghệ.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa trao Quà tặng của Kiểm toán nhà nước Việt Nam tài trợ Dự án mở rộng, nâng cấp Không gian Hồ Chí Minh và Khuôn viên tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Thư viện Công cộng Colombo.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, hoạt động quản trị công và kiểm toán công trên thế giới đang chuyển đổi nhanh chóng để thích ứng với những thách thức mới, nhất là chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về công khai, minh bạch, liêm chính, trách nhiệm giải trình.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các SAI trong việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm tính độc lập, tăng cường năng lực, đổi mới phương pháp và phương thức kiểm toán, qua đó nâng cao giá trị đóng góp đối với nền quản trị quốc gia.

Trong bối cảnh đó, Kiểm toán nhà nước Việt Nam đang khẩn trương xây dựng định hướng phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, đồng thời nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Kiểm toán nhà nước. Việc tổ chức hội thảo nhằm tạo điều kiện để Kiểm toán nhà nước trao đổi, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, phục vụ quá trình hoàn thiện thể chế và xác định định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu mới của đất nước.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, các nội dung trao đổi tại hội thảo có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình nghiên cứu, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao năng lực hoạt động của Kiểm toán nhà nước Việt Nam.

Trong phiên toàn thể, các đại biểu tập trung thảo luận về kinh nghiệm hiến định và luật hóa cơ chế độc lập của SAI trên ba trụ cột cốt lõi gồm thể chế, ngân sách và nhân sự; xu hướng mở rộng phạm vi kiểm toán đối với các nguồn lực công; giải pháp giúp SAI tiếp cận dữ liệu quốc gia toàn diện hơn. Cùng với đó là cơ chế bảo đảm thực hiện các kiến nghị kiểm toán và xu hướng phát triển vai trò của SAI từ kiểm tra, giám sát sang tư vấn chính sách, cảnh báo sớm rủi ro vĩ mô.

Đây là những vấn đề Kiểm toán nhà nước Việt Nam quan tâm nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao vị thế và phát huy vai trò trong kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Việc trao đổi kinh nghiệm quốc tế cũng góp phần làm rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, đối tượng và phạm vi kiểm toán; giá trị pháp lý của báo cáo kiểm toán; cơ chế phối hợp giữa SAI với Quốc hội, Chính phủ, cơ quan thanh tra, điều tra và các cơ quan liên quan.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi chứng kiến Lễ trao các văn kiện hợp tác giữa Kiểm toán nhà nước Việt Nam - Ấn Độ. 

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, hội thảo tập trung trao đổi về định hướng chiến lược, đổi mới hoạt động kiểm toán và khả năng thích ứng của các SAI trước yêu cầu mới về quản trị công, phát triển bền vững và chuyển đổi số.

Các nội dung được đặt ra gồm xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ đáp ứng yêu cầu trong kỷ nguyên số; phát triển hệ sinh thái kiểm toán số dựa trên AI và dữ liệu lớn; bảo đảm an ninh mạng, bảo mật thông tin và xác lập tính pháp lý của bằng chứng kiểm toán điện tử. Kinh nghiệm chuyển dịch sang kiểm toán theo thời gian thực, kiểm toán từ xa, giám sát liên tục và mở rộng kiểm toán hoạt động cũng là những vấn đề Kiểm toán nhà nước mong muốn nghiên cứu, vận dụng.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa, tầm nhìn, thể chế và đổi mới sáng tạo là những vấn đề then chốt quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững, lâu dài của một định chế. Thể chế là nền tảng, là đột phá; đổi mới sáng tạo tạo ra năng lực và sức mạnh mới cho tổ chức. Vì vậy, phát triển Kiểm toán nhà nước cần được dẫn dắt bởi chiến lược và tầm nhìn dài hạn, đi cùng khung khổ thể chế phù hợp.

Phiên thảo luận chuyên sâu của hội thảo sẽ tiếp tục làm rõ các giải pháp thực tiễn về địa vị pháp lý, vai trò của SAI trong quản trị quốc gia, xu hướng kiểm toán mới và ứng dụng công nghệ trong hoạt động kiểm toán. Những kinh nghiệm, thông lệ tốt được chia sẻ là cơ sở tham khảo để Kiểm toán nhà nước nghiên cứu, chắt lọc, phục vụ xây dựng chiến lược phát triển trong giai đoạn tới.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa làm việc với Ban Tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan Kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”, tháng 10/2026. 

Lấy công nghệ và chuyển đổi số làm động lực phát triển

Từ những yêu cầu đặt ra đối với hoạt động kiểm toán công, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa cho biết, Kiểm toán nhà nước cần huy động trí tuệ, kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, người lao động cùng các nhà lãnh đạo, quản lý và chuyên gia trong nước, quốc tế để sớm hoàn thành chiến lược phát triển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 và Luật Kiểm toán nhà nước sửa đổi, bổ sung. 

Mục tiêu là thúc đẩy đổi mới toàn diện về tổ chức, phương thức hoạt động, nâng cao vị thế, vai trò và hiệu quả của Kiểm toán nhà nước trên cơ sở định hướng chiến lược, tầm nhìn dài hạn, khung khổ thể chế vững chắc, lấy công nghệ và chuyển đổi số làm động lực.

Theo định hướng này, Kiểm toán nhà nước cần được xây dựng thành thiết chế độc lập, quan trọng trong nền quản trị công hiện đại; là công cụ của Đảng, Nhà nước trong kiểm soát, kiểm toán việc quản lý, sử dụng nguồn lực công. Hoạt động Kiểm toán nhà nước hướng tới bảo đảm tuân thủ pháp luật, giữ vững kỷ cương, kỷ luật, tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực công.

Cùng với đó, Kiểm toán nhà nước cần tiếp tục đổi mới, tái cấu trúc phương thức hoạt động và triển khai các mô thức kiểm toán mới. Phạm vi kiểm toán được định hướng mở rộng sang những lĩnh vực như kiểm toán hoạt động, kiểm toán môi trường, kiểm toán công nghệ thông tin, các dự án đầu tư quan trọng quốc gia; kiểm toán việc thực hiện chủ trương, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển vĩ mô và các mục tiêu phát triển bền vững.

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa khảo sát Trung tâm Hội nghị quốc gia - địa điểm tổ chức Hội thảo quốc tế “Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”, tháng 10/2026.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác là triển khai kiểm toán dựa trên cơ sở rủi ro, kiểm toán từ xa và giám sát liên tục theo thời gian thực trên nền tảng dữ liệu, ứng dụng AI. Kiểm toán nhà nước định hướng phát triển năng lực phát hiện, phòng ngừa và cảnh báo sớm rủi ro, nguy cơ vi phạm, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay từ khi mới phát sinh; đồng thời xây dựng hệ thống đánh giá, đo lường rủi ro đối với các đối tượng, lĩnh vực, địa bàn và nội dung kiểm toán, làm cơ sở lựa chọn trọng tâm, trọng điểm.

Đáng chú ý, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ việc chủ yếu phát hiện sai sót, vi phạm cá biệt sang đánh giá tính kinh tế, hiệu lực, hiệu quả và giá trị đạt được từ thực thi chính sách, chiến lược, quản lý và sử dụng nguồn lực công.

Trọng tâm là phát hiện, kiến nghị xử lý các điểm nghẽn, nút thắt phát triển, những vấn đề vĩ mô có tính hệ thống và các vấn đề chính sách lớn, qua đó tham mưu với Đảng, Quốc hội, Chính phủ trong lãnh đạo, quản lý, điều hành nền kinh tế, cũng như huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực công.