Văn hóa – sức mạnh làm nên tầm vóc và bản lĩnh Việt Nam

Qua những thử thách của lịch sử, người Việt đã giữ được ý chí tự quyết, nghĩa đồng bào và khả năng tiếp nhận cái mới để làm giàu cho mình.

Hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, kỷ niệm 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, điều tôi suy nghĩ nhiều là làm sao để những giá trị từng giúp dân tộc đứng vững trở thành sức mạnh giúp đất nước phát triển, sáng tạo và có tiếng nói riêng trên thế giới.

Những giá trị làm nên bản lĩnh Việt Nam

Mỗi khi nghĩ về sức mạnh của văn hóa, chắc không ít người trong số chúng ta nghĩ đến những dòng người về Đền Hùng. Họ đến từ nhiều miền, mang theo giọng nói, phong tục và ký ức riêng, nhưng cùng thắp một nén hương tưởng nhớ tổ tiên. Trong sự giản dị của hành động ấy có một ý thức sâu xa về cội nguồn. Hai tiếng “đồng bào” nhắc mỗi người rằng mình thuộc về một cộng đồng rộng lớn hơn gia đình, làng xóm và quê hương của mình. Ý thức ấy có sức nặng khi nó trở thành trách nhiệm đối với những người ta chưa từng gặp, ở những nơi ta chưa từng đến.

Qua nhiều thế hệ, nghĩa đồng bào đã nuôi dưỡng sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Sức mạnh ấy có thể thấy trong những cuộc đấu tranh giữ nước, cũng như trong cách người dân các vùng đùm bọc nhau khi thiên tai ập đến. Một chuyến xe chở hàng cứu trợ hay một mái nhà mở cửa đón người sơ tán là những hành động rất cụ thể. Chúng cho thấy vì sao lòng nhân ái có thể trở thành năng lực của cả xã hội khi mỗi người nhận ra việc chung cũng là việc của mình.

Năm 2026 là năm đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) diễn ra trên phạm vi toàn quốc.

Năm 2026 là năm đầu tiên Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) diễn ra trên phạm vi toàn quốc.

Từ ý thức về cộng đồng và cội nguồn, người Việt bồi đắp ý chí độc lập, tự cường. Độc lập mang ý nghĩa thiêng liêng vì gắn với quyền tự quyết định tương lai và gìn giữ lối sống, tiếng nói, ký ức của mình. Cũng từ nền tảng ấy, cha ông ta có thể tiếp nhận những ảnh hưởng từ bên ngoài với một tinh thần chủ động. Từ chất liệu chữ Hán, người Việt tạo ra chữ Nôm để ghi tiếng nói của mình. Tiếng Việt đi vào văn chương với những cung bậc tình cảm và cách nhìn đời mang dấu ấn riêng. Khả năng học hỏi rồi sáng tạo bằng kinh nghiệm của mình là một biểu hiện của bản lĩnh dân tộc.

Nhìn lại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất ngày 24/11/1946, khi đất nước vừa giành được độc lập, đang đứng trước những thử thách sống còn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt vấn đề văn hóa ở tầm quốc gia. Đó là sự lựa chọn có ý nghĩa lâu dài. Xây dựng một nước Việt Nam độc lập cũng là xây dựng những con người có tri thức, biết làm chủ cuộc sống và có trách nhiệm với vận mệnh chung. Tám mươi năm sau, câu hỏi ấy trở lại trong một hoàn cảnh mới. Việt Nam sẽ dựa vào những giá trị nào để làm chủ con đường phát triển và đóng góp vào đời sống chung của thế giới?

Từ bản lĩnh dân tộc đến năng lực phát triển

Một quốc gia hùng cường cần thực lực kinh tế và năng lực khoa học, công nghệ. Văn hóa góp phần tạo ra thực lực ấy từ những điều đôi khi khó nhìn thấy trên bảng thống kê. Một xã hội coi trọng chữ tín giúp người dân và doanh nghiệp yên tâm hợp tác lâu dài. Một môi trường tôn trọng lao động sáng tạo và quyền tác giả giúp người làm nghề có thể sống bằng tài năng của mình. Tinh thần trách nhiệm với cộng đồng cũng chi phối cách chúng ta lựa chọn đầu tư, sử dụng tài nguyên và phân chia thành quả phát triển. Ở nghĩa đó, văn hóa hiện diện ngay trong cách nền kinh tế vận hành và trong những mục tiêu mà tăng trưởng phục vụ.

Tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 13/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu “kết hợp chặt chẽ giữa bảo tồn và sáng tạo”. Đây là một hướng triển khai quan trọng của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Di sản cần được gìn giữ bằng tri thức và sự tôn trọng đối với cộng đồng đã làm nên di sản ấy. Từ nền tảng đó, người hôm nay có thể tạo ra những sản phẩm, cách biểu đạt và trải nghiệm phù hợp với đời sống đương đại.

Các hoạt động văn hóa cộng đồng góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức về cội nguồn và tinh thần đoàn kết của người Việt.

Các hoạt động văn hóa cộng đồng góp phần khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý thức về cội nguồn và tinh thần đoàn kết của người Việt.

Hãy hình dung một làng gốm muốn đưa sản phẩm ra thị trường mới. Người thợ hiểu đặc tính của đất, cách pha men và sức lửa trong lò. Nhà thiết kế cùng người thợ tìm một dáng gốm phù hợp với thói quen sử dụng hôm nay. Doanh nghiệp góp vốn, tổ chức sản xuất, bảo hộ nhãn hiệu và xây dựng kênh phân phối. Khi người mua ở một đất nước khác đưa món đồ ấy vào đời sống của mình, họ có thể bắt đầu tò mò về nơi nó được làm ra và về những người đã làm ra nó. Sức mạnh mềm hình thành dần từ sự yêu thích và thiện cảm tự nguyện như thế. Điện ảnh, âm nhạc hay trò chơi điện tử cũng có thể mở những cánh cửa tương tự, nếu tác phẩm đủ sức chạm đến công chúng bằng chất lượng và câu chuyện của chính mình.

Thước đo thành công của một làng nghề còn nằm ở câu hỏi người thợ có thêm thu nhập để sống với nghề, có thời gian dạy nghề và có tiếng nói trong cách sử dụng vốn văn hóa của làng hay không. Khi thành quả kinh tế quay trở lại nuôi dưỡng những điều kiện ấy, bảo tồn và phát triển có thể nâng đỡ lẫn nhau. Cách nhìn này cũng có ý nghĩa với đầu tư công. Thư viện ở một huyện miền núi hay chương trình trao truyền tiếng mẹ đẻ trong một cộng đồng có thể tạo ra giá trị lớn về giáo dục, ký ức và sự gắn bó xã hội. Những giá trị ấy cần được tính đến khi lựa chọn nơi đầu tư và đánh giá kết quả phát triển văn hóa.

Để thế hệ trẻ viết tiếp câu chuyện Việt Nam

Một truyền thống còn sống khi mỗi thế hệ có thể tìm thấy trong đó điều có ý nghĩa với mình và có cơ hội đóng góp điều mới. Người trẻ hôm nay có thể bước vào văn hóa dân tộc từ một câu chuyện của ông bà, một buổi học ở bảo tàng, một chuyến trở về làng nghề hay một tác phẩm trên nền tảng số. Điều đáng quý là từ sự tò mò ban đầu, họ có thể đi sâu hơn, tìm hiểu ai đã tạo ra những giá trị ấy, vì sao chúng được giữ gìn và mình có thể kể tiếp câu chuyện bằng cách nào.

Một nhóm bạn trẻ có thể bắt đầu bằng việc ghi lại câu chuyện của những người thợ cao tuổi. Khi xin phép ghi âm, đối chiếu lời kể, chú thích tên người và địa danh, các bạn đang học cách đối xử có trách nhiệm với ký ức của người khác. Khi trao lại bản ghi cho cộng đồng, đưa tư liệu vào một buổi học hoặc làm một bộ phim ngắn, các bạn giúp những câu chuyện ấy có thêm người nghe. Việc tiếp nhận, trao truyền và làm mới văn hóa có thể diễn ra trong cùng một công việc như vậy.

Những chất liệu văn hóa truyền thống được tiếp nối, sáng tạo qua các chương trình nghệ thuật đương đại, góp phần lan tỏa bản sắc Việt Nam.

Những chất liệu văn hóa truyền thống được tiếp nối, sáng tạo qua các chương trình nghệ thuật đương đại, góp phần lan tỏa bản sắc Việt Nam.

Để người trẻ có thể làm được những việc đó, thế hệ đi trước cần mở thêm cơ hội. Nhà trường có thể dành chỗ cho những giờ học gắn với lịch sử và đời sống địa phương. Bảo tàng, thư viện có thể công bố tư liệu đã được xác minh và hướng dẫn cách sử dụng. Các thiết chế văn hóa có thể mời nghệ nhân, nghệ sĩ cùng hướng dẫn nhóm sáng tạo trẻ và tạo cơ hội cho họ giới thiệu tác phẩm với công chúng. Khi được tiếp cận tư liệu, được thử nghiệm và nhận phản hồi, người trẻ có điều kiện biến niềm tự hào thành hiểu biết, rồi từ hiểu biết tạo ra giá trị của mình.

Nghĩ về Đền Hùng, chúng ta mong rằng mỗi người trẻ khi trở về với cội nguồn cũng sẽ mang theo một câu hỏi về tương lai. Mình có thể làm gì để một tiếng nói còn được cất lên, một nghề còn người theo học hay một câu chuyện Việt Nam được lắng nghe ở nơi xa? Những câu trả lời sẽ khác nhau, bởi mỗi thế hệ có những công cụ và cách biểu đạt riêng. Tầm vóc của Việt Nam được bồi đắp qua khả năng để các thế hệ hiểu nhau, trao cho nhau điều quý giá và từ nền tảng ấy tạo ra những gì đất nước và thế giới đang cần. Đó là sức mạnh của văn hóa trong hành trình xây dựng một Việt Nam hùng cường.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn (Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương)

Nguồn VTC: https://vtcnews.vn/van-hoa-suc-manh-lam-nen-tam-voc-va-ban-linh-viet-nam-ar1052660.html