Vân Xuyên giữ mạch nguồn truyền thống

Từ xóm “Đỏ” Vân Xuyên

Những năm cuối thập niên 1930, khi phong trào cách mạng trong cả nước đang từng bước được khôi phục và phát triển, thôn Vân Xuyên đã sớm trở thành nơi gây dựng cơ sở cách mạng. Với vị trí thuận lợi, địa hình làng xã kín đáo, Nhân dân có tinh thần yêu nước, đoàn kết, giác ngộ cách mạng, thôn Vân Xuyên được các tổ chức của Đảng lựa chọn làm điểm xây dựng phong trào. Nhiều cán bộ cách mạng đã về đây hoạt động, tuyên truyền đường lối cứu nước, vận động người dân tham gia các tổ chức quần chúng như hội nông dân, hội thanh niên, đội tự vệ.

Cô giáo Trường Mầm non Hoàng Vân giới thiệu với các cháu nhỏ về di tích đình làng Vân Xuyên.

Tháng 8/1938, theo chỉ đạo của Trung ương, đồng chí Hoàng Quốc Việt, Bí thư Xứ ủy Bắc Kỳ về Vân Xuyên, xã Hoàng Vân gây dựng cơ sở cách mạng. Được sự che chở, đùm bọc của gia đình nhà cụ đồ Ba, chỉ trong thời gian ngắn, cơ sở là căn cứ cách mạng đã được mở rộng tới cả 3 xóm của làng Vân Xuyên là: Xóm Đông, xóm Trung, xóm Đá (tức xóm Đỏ). Tại Soi Đền (thuộc xóm Đá), Trung ương Đảng và Xứ ủy Bắc Kỳ cùng Ban cán sự Đảng tỉnh Bắc Giang đã tổ chức các lớp quân chính đầu tiên của Đảng và nhiều cuộc huấn luyện chính trị, quân sự cho cán bộ các tỉnh, chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Dẫu khó khăn, nguy hiểm nhưng trong thời kỳ hoạt động bí mật, mỗi gia đình nơi đây là một địa chỉ “đỏ”, mỗi làng quê là một lũy thép kiên cường, một lòng bảo vệ Đảng, bảo vệ cách mạng. Từ xóm “Đỏ” Vân Xuyên, phong trào cách mạng lan rộng ra cả tổng Hoàng Vân và nhiều làng, xã của huyện Hiệp Hòa, rồi lan sang các vùng lân cận Phú Bình, Phổ Yên (Thái Nguyên)...

Trước khí thế mãnh mẽ của lực lượng cách mạng cùng sự kiện mít tinh tại đình Chợ Vân nhằm phát động cao trào chống Nhật, cứu nước rộng rãi trong quần chúng và đặc biệt là sự kiện tại đình Vân Xuyên ngày 1/6/1945 (thời điểm đơn vị vũ trang của tỉnh triển khai kế hoạch chiến đấu, tiến thẳng vào huyện đường), toàn bộ quân địch nộp vũ khí đầu hàng, chấm dứt vĩnh viễn chính quyền của chế độ phong kiến thực dân và phát xít. Huyện Hiệp Hòa trở thành địa phương được giải phóng sớm nhất trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 của hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh trước ngày tổng khởi nghĩa ở Hà Nội (19/8/1945)…

Năm tháng qua đi nhưng những chứng tích vẫn còn đó: Đình Vân Xuyên, nhà cụ đồ Ba Ngô Văn Thấu, nhà cụ Nguyễn Văn Chế, Soi Đền… tất cả đều gợi nhớ lại những trang sử hào hùng. Cội nguồn lịch sử cách mạng ấy luôn được bảo tồn, phát huy giá trị, trở thành biểu tượng của truyền thống văn hiến, cách mạng anh hùng.

... đến kiến tạo vùng quê đáng sống

Về Vân Xuyên hôm nay, mỗi người không chỉ được sống lại những trang sử hào hùng thông qua hệ thống di tích quốc gia đặc biệt, mà còn cảm nhận rõ nét sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại. Dưới từng hàng cây trám đen cổ thụ là những con đường bê tông sạch đẹp, nhà cao tầng mọc lên, minh chứng cho sự chuyển mình mạnh mẽ của vùng quê cách mạng. Tôi may mắn khi trong hành trình này được tiếp xúc với nhiều người, từ cán bộ lãnh đạo thôn cho tới thế hệ người cao tuổi, nghe những câu chuyện về sự tiếp nối mạch nguồn truyền thống nơi đây.

Đồng chí Tạ Văn Kính, Phó Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn chia sẻ, để truyền thống luôn "sống" trong lòng thế hệ trẻ, thôn thường xuyên phối hợp với các nhà trường trên địa bàn xã Hoàng Vân tổ chức hoạt động ngoại khóa giáo dục truyền thống tại các điểm di tích An toàn khu II. Đồng quan điểm đó, ông Ngô Văn Điệp, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi thôn cho hay: "Thôn luôn động viên người cao tuổi quan tâm giáo dục truyền thống từ trong mỗi gia đình, truyền tải thông điệp về quê hương cách mạng đến con cháu như một ngọn đuốc trao tay".

Toàn cảnh thôn Vân Xuyên hôm nay.

Từ "điểm tựa" tinh thần ấy, nhiều phong trào ở Vân Xuyên được phát huy. Nổi bật phải kể đến phong trào khuyến học, khuyến tài. Tại Vân Xuyên, 27/27 dòng họ đều có quỹ khuyến học riêng và đóng góp tích cực xây dựng quỹ khuyến học toàn thôn. Hằng năm, việc trao thưởng cho các cháu học sinh đạt thành tích xuất sắc được tổ chức rộn ràng, góp phần thúc đẩy phong trào giáo dục phát triển; thể hiện rõ nét trong năm 2025 khi thôn có 9 cháu đỗ đại học và cao đẳng, 1 cháu đạt giải cấp tỉnh và 26 cháu đạt giải học sinh giỏi cấp huyện (trước sáp nhập). Không chỉ học tập, đời sống văn hóa cũng nâng tầm với 306 hộ đạt gia đình văn hóa (chiếm 98,7%), trong đó 10 gia đình văn hóa tiêu biểu. Những câu lạc bộ dưỡng sinh, thơ ca văn nghệ, bóng chuyền hơi hoạt động sôi nổi đã biến Vân Xuyên thành một cộng đồng gắn kết và giàu sức sống.

Trong những câu chuyện với cán bộ, Nhân dân thôn Vân Xuyên, tôi còn được biết, để biến sức mạnh truyền thống thành động lực xây dựng vùng quê đáng sống, Chi bộ Vân Xuyên còn ghi dấu ấn nhờ vai trò lãnh đạo quyết liệt. Mọi việc lớn nhỏ đều được cụ thể hóa bằng nghị quyết. Điển hình như việc tranh thủ nguồn lực trồng 175 cây xanh bóng mát; vận động Nhân dân 2 xóm Trung và Vườn Bé lắp điện chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời trên đường trục thôn; hay duy trì "Ngày Chủ nhật xanh" để tạo cảnh quan nông thôn mới sáng - xanh - sạch - đẹp...

Đặc biệt, từ định hướng của Chi bộ, Ban quản lý thôn đã tuyên truyền Nhân dân chuyển đổi cây trồng hiệu quả, nhất là phát huy đặc sản trám đen. Với việc trồng mới 0,5 ha, diện tích trám toàn thôn đã lên tới 17 ha với hơn 400 gốc cổ thụ từ 30 đến hơn 100 năm tuổi. Nguồn nội lực trong dân được khơi dậy mạnh mẽ, thể hiện qua việc bà con xóm Đông đóng góp kinh phí mở rộng tuyến đường đi điếm Đông trị giá hơn 500 triệu đồng; khuôn viên nhà văn hóa được mở rộng; trạm bơm Quán Đá được nâng cấp với tổng trị giá hàng trăm triệu đồng... Những công trình ấy là minh chứng cho sự đồng lòng, chung sức kiến tạo một Vân Xuyên trù phú và đậm đà nghĩa tình.

Nhìn vào diện mạo của Vân Xuyên hôm nay, có thể thấy một sức sống mãnh liệt được nuôi dưỡng từ mạch nguồn lịch sử. Vân Xuyên không chỉ là "địa chỉ đỏ" để tìm về quá khứ hào hùng, mà đang từng bước trở thành một điển hình về xây dựng nông thôn mới bền vững. Ở đó, giá trị của di sản An toàn khu II không bị bó hẹp trong những trang sử, mà được sống lại trong từng câu chuyện kể với những nỗ lực vươn lên trở thành miền quê yên bình, đáng sống.

Bài, ảnh: Quốc Trường