Vang vọng hồn quê trong làn điệu sắc bùa Minh Hóa

Hát sắc bùa Minh Hóa không đơn thuần là một loại hình âm nhạc dân gian, mà là sự kết tinh của lịch sử hàng trăm năm, gắn liền với nhịp sống của người dân các xã Dân Hóa, Tân Thành, Kim Phú, Kim Điền và Minh Hóa. Năm 2024, nghệ thuật này đã vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, khẳng định giá trị bền bỉ và bản sắc riêng biệt không thể pha trộn.

Năm 2024, Hát sắc bùa Minh Hóa vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Ảnh: N.M.P

Khác với sắc bùa ở vùng đồng bằng thường mang âm hưởng nhẹ nhàng, sắc bùa Minh Hóa mang âm hưởng trầm bổng, mạnh mẽ đặc trưng của núi rừng. Sự khác biệt này tạo nên nét độc đáo, phản ánh khí chất phóng khoáng của con người nơi đây.

Nét đặc sắc của hát sắc bùa Minh Hóa nằm ở quy định về các thành viên trong đội hát. Theo truyền thống, 1 đội hát thường có 5 người, do 1 người có uy tín làm đội trưởng. Đặc biệt, đội chỉ gồm những người đàn ông mặc áo dài, khăn đóng.

Người dân địa phương tin rằng lời chúc từ đấng nam nhi sẽ mang lại phước lộc, sự hanh thông và mạnh mẽ cho gia chủ trong năm mới.

Chia sẻ về ý nghĩa của phong tục này, anh Hoàng Việt Anh, thành viên Câu lạc bộ Sắc bùa xã Minh Hóa cho biết: “Sắc bùa là món ăn tinh thần không thể thiếu. Quan niệm dân gian của người dân khu vực Minh Hóa là khi Tết đến, được đoàn sắc bùa đến nhà chúc Tết thì năm đó sẽ làm ăn phát đạt, may mắn, xua đi những cái xui xẻo của năm cũ để bước tới năm mới bình an, vạn sự như ý”.

Một cuộc hát sắc bùa diễn ra với cấu trúc rất chặt chẽ, bao gồm 3 phần chính: Dạo cổng: Để xin phép chủ nhà; hát chính: Phần chúc tụng gia chủ; kết thúc: Khép lại buổi hát. Nội dung các bài hát vô cùng phong phú, từ Mở cửa, Xưng danh đến Chúc năm mới, Đóng bùa... Tất cả đều mang ý nghĩa cầu chúc sức khỏe, mùa màng bội thu và hạnh phúc. Những câu hát: “Thưa! Thưa! Dạ! Dạ/ Kính thưa thượng hạ...” vang lên mộc mạc nhưng thấm đẫm tình người.

Dù đã có lúc tưởng chừng mai một, nhưng với tâm huyết của các nghệ nhân, làn điệu sắc bùa đang hồi sinh mạnh mẽ. Công tác bảo tồn hiện nay không chỉ dừng lại ở các câu lạc bộ mà còn có sự định hướng rõ ràng từ chính quyền địa phương.

Đội sắc bùa thực hiện nghi thức chúc Tết tại một gia đình vào đêm giao thừa - Ảnh: N.M.P

Trao đổi về vấn đề này, bà Đinh Thị Mai Anh, Phó trưởng Phòng Văn hóa xã Tân Thành (một trong những xã thuộc huyện Minh Hóa cũ) khẳng định: "Địa phương sẽ phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa phi vật thể hát sắc bùa. Trong đó, chúng tôi chú trọng đến công tác tuyên truyền và truyền dạy cho các thế hệ trẻ, nhất là đối với thế hệ trẻ ở trong nhà trường".

Sự vào cuộc quyết liệt này giúp nghệ thuật sắc bùa len lỏi vào từng nếp nhà, trường học. Từ những mâm cơm “bưng cỗ Tết” hiếu đạo đến những câu hát sắc bùa vang vọng, người dân đang cùng nhau gìn giữ những giá trị vô giá của nguồn cội. Sắc bùa không chỉ là tiếng hát, đó là lời chúc lành, là sợi dây kết nối tình làng nghĩa xóm, làm cho mùa xuân trên rẻo cao thêm phần thắm đượm và ý nghĩa.

Nguyễn Minh Phong