Vì sao 2026 sẽ là năm bước ngoặt ở các 'điểm nóng' trên toàn cầu?

Ông Brett H. McGurk, chuyên gia phân tích các vấn đề thế giới của hãng tin CNN nhận xét, dưới đây là những quốc gia cần theo dõi sát trong năm 2026.

Venezuela: Bế tắc

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triển khai hạm đội lớn nhất ở vùng biển Caribe và tây Đại Tây Dương kể từ thời kỳ đỉnh điểm của Chiến tranh Lạnh. Lực lượng này bao gồm một nhóm tác chiến tàu sân bay, nhiều tàu khu trục, lực lượng tấn công đổ bộ, máy bay ném bom tàng hình và các đơn vị đặc nhiệm.

Mặc dù mục tiêu đặt ra chưa rõ ràng nhưng quân đội Mỹ đang tiến hành một chiến dịch lớn nhằm vào những kẻ bị cáo buộc buôn bán ma túy. Tính tới hiện tại, các lực lượng Washington đã thực hiện gần 30 cuộc tấn công mà không có sự cho phép của quốc hội hay tranh luận công khai nào. Mới đây, Tổng thống Trump tuyên bố phong tỏa quân sự nhằm chống lại các chuyến vận chuyển dầu bất hợp pháp và bắt giữ thêm nhiều tàu chở dầu, khiến căng thẳng leo thang.

Máy bay Mỹ. Ảnh: US Navy

Theo nhà phân tích McGurk, Nhà Trắng dường như hy vọng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro sẽ tự nguyện từ bỏ quyền lực để sống những ngày cuối đời tại một quốc gia nào đó. Ông Trump được cho đã trực tiếp đưa ra yêu cầu như vậy.

Tuy nhiên, điều này khó có thể xảy ra. Có rất ít ví dụ về việc chỉ riêng sức ép kinh tế và các mối đe dọa bên ngoài đã buộc một nhà lãnh đạo như ông Maduro phải từ bỏ quyền lực.

Ông Trump hiện khẳng định Mỹ sẽ là cường quốc thống trị ở tây bán cầu và tuyên bố sẵn sàng sử dụng vũ lực khi cần thiết để thúc đẩy lợi ích của đất nước. Washington gọi chính sách mới là "Hệ quả Trump" của Học thuyết Monroe, vốn cảnh báo các cường quốc thuộc địa châu Âu tránh xa sân sau của Mỹ. Tuy nhiên, vào thời Monroe, Mỹ không có hải quân. Song, hiện một phần đáng kể lực lượng hải quân mạnh nhất hành tinh đang tập trung ngoài khơi Venezuela.

Tất cả điều này có nghĩa gì? Số phận của ông Maduro trong năm 2026 có thể trả lời câu hỏi đó.

Ukraine: Năm thứ 5 xung đột

Vào tháng 2/2026, cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine sẽ bước sang năm thứ 5. Năm 2026 có thể là một bước ngoặt hướng tới hòa bình khi các bên tham gia xung đột gần như kiệt sức hoặc chấp nhận những rủi ro lớn hơn để phá vỡ thế bế tắc. Tuy nhiên, hiện cả Kiev và Moscow dường như đều không sẵn sàng cho một bước đột phá.

Năm thứ 5 có thể giống 4 năm trước khi Tổng thống Putin dồn nhân lực nhằm giành quyền kiểm soát các vùng lãnh thổ trong mục tiêu, còn Ukraine trông chờ vào sự hỗ trợ của các đối tác phương Tây về kinh tế và quân nhu. Tổng thống Mỹ Trump đang theo đuổi một thỏa thuận hòa bình có thể đảm bảo an ninh cho Ukraine nhằm đổi lấy việc Kiev sẽ nhượng lại đất đai.

Israel: Các cuộc bầu cử then chốt

Xét về thành công quân sự, Israel đã có một năm thuận lợi. Năm 2025 của Israel bắt đầu bằng thỏa thuận giải cứu con tin và ngừng bắn ở Dải Gaza, rồi kết thúc với việc tất cả các con tin còn sống được trả tự do, kế hoạch ngừng bắn 20 điểm được thực hiện cùng những lời kêu gọi Hamas hạ vũ khí. Iran ở vị thế yếu nhất kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo năm 1979. Nhiều lãnh đạo của các nhóm vũ trang Hồi giáo Hamas và Hezbollah chống đối Israel đều thiệt mạng.

Tuy nhiên, nhìn chung, Israel đã thất bại trong việc chuyển hóa thành công quân sự thành những thành tựu chính trị và ngoại giao lâu dài, một phần do sự chia rẽ nội bộ. Israel đang được một trong những liên minh hẹp nhất trong lịch sử điều hành. Liên minh này chịu sự chi phối của các đảng cánh hữu theo chủ nghĩa dân tộc. Thủ tướng Benjamin Netanyahu, nhà lãnh đạo cánh hữu lâu năm của Israel, tự nhận mình là thành viên tự do nhất trong chính phủ liên minh cực hữu của Israel.

Không có nhiều người Israel tin công thức quản trị hẹp như trên nên kéo dài hơn nữa. Năm 2026, Israel phải tổ chức bầu cử quốc hội trước ngày 26/10 và cuộc bỏ phiếu có thể diễn ra sớm hơn nếu ông Netanyahu kêu gọi tổ chức hoặc chính phủ của ông không thông qua ngân sách vào mùa xuân. Kết quả của những động thái trên có thể quyết định liệu Israel có thể củng cố thành công quân sự của mình hay vẫn duy trì hiện trạng mong manh và bất ổn.

Sau cuộc bầu cử, nếu Israel có một liên minh thống nhất mới nắm quyền hoặc ít nhất là một liên minh không có các thành viên cực đoan trong chính phủ hiện tại của ông Netanayhu, khả năng ông Trump mở rộng Hiệp ước Abraham sẽ tăng lên.

Nếu bầu cử rơi vào bế tắc và không có chính phủ mới nào được thành lập hoặc tệ hơn là tạo ra một chính phủ tương tự hiện giờ, Israel có thể đánh mất cơ hội lịch sử.

Iran: Năm mới khó khăn

Iran đã trải qua một năm tồi tệ và năm 2026 có thể còn tệ hơn. Cách đây không lâu, Iran biểu dương sức mạnh và tầm ảnh hưởng khắp Trung Đông thông qua các mạng lưới ủy nhiệm nằm dưới sự kiểm soát của Tehran gồm phong trào Hamas ở Dải Gaza, nhóm Hezbollah ở Lebanon, lực lượng nổi dậy Houthi ở Yemen và lực lượng dân quân Iraq. Tehran cũng sở hữu một chương trình tên lửa mạnh, hệ thống phòng không tinh vi và một chương trình hạt nhân tiên tiến, vượt xa bất kỳ trường hợp sử dụng dân sự nào. Tehran cũng có đồng minh vững chắc là Tổng thống Syria khi đó Bashar al-Assad và đã sử dụng Syria làm bàn đạp để củng cố mạng lưới trên khắp khu vực, bao vây Israel với mục tiêu xóa sổ quốc gia này khỏi bản đồ.

Tuy nhiên, tất cả đã bị đảo ngược. Iran đã dính vào những rắc rối sau khi Hamas đột kích Israel vào ngày 7/10/2023. Nước này đã không lường trước được hậu quả. Nhiều tướng lĩnh của Iran thiệt mạng, các lực lượng ủy nhiệm bị giải tán, hệ thống phòng không bị phá hủy và chương trình hạt nhân bị chôn vùi, đồng minh Syria của nước này cũng không còn.

Iran đang suy yếu về quân sự và kinh tế. Tình trạng thiếu nước ở Iran có thể dẫn đến việc phân phối nước theo định mức ở Tehran. Thêm vào đó, nhà lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei, 86 tuổi được cho đang ốm yếu, hiếm khi xuất hiện trước công chúng và chưa chỉ định người kế nhiệm.

Năm 2026, tình hình ở Iran không có gì khả quan hơn. Israel hoàn toàn có thể tấn công Iran một lần nữa nếu nước này khôi phục chương trình hạt nhân và kho tên lửa.

Hoài Linh