Vì sao chính quyền Tổng thống Trump tránh đối đầu với Houthi?

Lực lượng ủng hộ các tay súng Houthi tại thủ đô Sanaa, Yemen ngày 10/10/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ, trong năm nay Tổng thống Donald Trump đã có nhiều hành động khiến dư luận nghi ngờ sự thận trọng của ông. Thế nhưng, khi đối đầu với lực lượng Houthi, một nhóm vũ trang mạnh và cuồng tín tôn giáo đang đe dọa một tuyến hàng hải quan trọng, ông Trump lại khá kiềm chế. POLITICO cho rằng có lẽ ông không còn lựa chọn nào khác, bởi đối phó với Houthi thực sự rất khó.

Một sự kiềm chế bất thường

Lực lượng Houthi đang mở một đợt tấn công mới nhằm vào Saudi Arabia, đồng minh của Mỹ, nhưng ông Trump vẫn chưa ra lệnh không kích. Năm ngoái, sau nhiều tuần giao tranh, Mỹ đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn với Houthi. Tổng thống Trump nói rõ ông không có ý định từ bỏ thỏa thuận này, dù Saudi Arabia đề nghị Mỹ hỗ trợ thêm khi Houthi đe dọa dầu mỏ và thương mại ở Biển Đỏ. Ông nhấn mạnh rằng Houthi đã cam kết không nổ súng vào tàu Mỹ. "Houthi đã gọi cho chúng tôi, và họ không muốn giao chiến với chúng tôi", ông Trump nói hồi tháng trước.

POLITICO nhận định đây là một lập trường thận trọng đáng chú ý. Trong năm nay, ông Trump đã chấp nhận những rủi ro chính trị rất lớn: phát động chiến tranh với Iran, bắt cóc tổng thống Venezuela và áp đặt lệnh phong tỏa năng lượng với Cuba. Nguồn tin trên cho rằng ông Trump thường đổi ý, nhiều khi vì những lý do bất ngờ, và có thể ra lệnh tấn công Houthi bất cứ lúc nào. Tuy vậy, việc ông đến nay chưa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn có thể cho thấy ông đã học được những bài học đắt giá về chiến tranh, trong đó có việc biết khi nào nên tránh nó.

Phía Houthi không phản đối điều này. Một quan chức Houthi né câu hỏi về quan điểm của họ đối với ông Trump, nhưng khẳng định thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ vẫn còn hiệu lực. "Chúng tôi không thấy có lý do gì để Mỹ can thiệp vào Yemen thêm lần nữa", quan chức này viết.

Ông Trump cũng phải quyết định có tiếp tục ném bom Iran hay không, và nếu có thì khi nào. "Cuộc chiến với Iran vẫn chưa ngã ngũ, nên tôi hiểu vì sao ông ấy không muốn mở thêm một mặt trận", ông Tim Lenderking, cựu đặc phái viên Mỹ về Yemen, người từng đàm phán với Houthi, nói.

Cuộc chiến với Iran và xung đột giữa Saudi Arabia với Houthi có liên hệ với nhau. Iran ủng hộ và cung cấp vũ khí cho Houthi, lực lượng đang kiểm soát phần lớn Yemen. Cả hai cùng theo dòng Hồi giáo Shia, dù thuộc các nhánh khác nhau, và cùng căm ghét Mỹ và Israel. Khi chịu sức ép từ bên ngoài, mỗi bên đều tìm cách khống chế một tuyến hàng hải quan trọng của thương mại toàn cầu: Iran ở eo biển Hormuz, Houthi ở eo biển Bab el-Mandeb.

Tuy nhiên, các quan chức Mỹ và nước ngoài am hiểu về lực lượng này nhấn mạnh rằng Houthi là đối tác chứ không phải “lực lượng ủy nhiệm” của Tehran. Houthi có những bất bình, lịch sử và chương trình nghị sự riêng. Một mục tiêu của Houthi là chấm dứt điều họ gọi là lệnh phong tỏa Yemen do Saudi Arabia áp đặt. "Chúng tôi chỉ đang tự vệ và bảo vệ đất nước mình", quan chức trên Houthi nói.

Mỹ không muốn quay lại chiến trường

Mỹ vẫn hỗ trợ Saudi Arabia bằng cách chia sẻ thông tin tình báo và bán vũ khí. Hai nước có một thỏa thuận quốc phòng. Trong một tuyên bố chung, Nhà Trắng khẳng định "nếu cần thiết, Mỹ sẽ luôn sát cánh cùng Saudi Arabia và hỗ trợ họ".

Tuy nhiên, chưa có dấu hiệu nào cho thấy các cố vấn cấp cao đang hối thúc ông Trump đưa quân đội Mỹ trở lại Yemen. Năm ngoái, chiến dịch không kích “Rough Rider” của Mỹ nhằm vào Houthi chỉ có tác động hạn chế, dù ông Trump tuyên bố Houthi đã "đầu hàng". Mỹ hiện cũng phải tính đến tình trạng thiếu đạn dược, một phần do chiến tranh với Iran. Theo POLITICO, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đặc biệt lưu tâm đến cảnh báo của giới phân tích về nguy cơ quay lại cuộc chiến với Houthi. "Ông Rubio hiểu rõ sự phức tạp", một quan chức Mỹ nói.

Một số nhà lập pháp và cựu quan chức Mỹ cho rằng nên không kích Houthi để hỗ trợ Saudi Arabia, ít nhất là để làm suy yếu năng lực của lực lượng này. Một số người am hiểu khu vực thì cảnh báo rằng ngay cả việc đưa bộ binh Mỹ vào cũng có thể không đủ để chặn Houthi.

Những năm gần đây, Houthi đã trở thành một lực lượng quân sự đáng gờm. Họ tự sản xuất ngày càng nhiều vũ khí, nâng cấp vũ khí do Iran gửi sang, và theo một số thông tin, còn đưa trí tuệ nhân tạo tích hợp vào vũ khí. Một quan chức phương Tây theo dõi sát xung đột ở Yemen nhận xét: "Họ rất giỏi sử dụng vũ khí thông thường. Họ đã giảm trọng lượng tên lửa để tên lửa bay xa hơn, thử nghiệm và điều chỉnh nhiều hệ thống dẫn đường. Nếu Iran không hỗ trợ thêm, Houthi sẽ gặp bất lợi, nhưng họ vẫn sẽ vượt qua được".

Bà April Alley, cựu quan chức Liên hợp quốc, cho rằng tham vọng của nhóm này có thể ngày càng lớn. "Phần lớn lãnh đạo của họ còn rất trẻ và cũng trưởng thành qua nhiều cuộc chiến. Họ đã thấy mình vượt qua nghịch cảnh và vươn lên, nên đang tận dụng những cơ hội đang mở ra", bà Alley nói.

Bài toán khó của nhiều đời tổng thống

Xe tải bốc cháy sau khi trúng tên lửa của lực lượng Houthi, ở tỉnh Hadramout, Yemen ngày 7/9/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Các cựu tổng thống Mỹ như ông Barack Obama và Joe Biden cũng từng chật vật đối phó với Houthi mà không để dẫn tới xung đột lớn. Ông Obama cho phép ít nhất một cuộc tấn công để đáp trả việc Houthi tấn công tàu chiến Mỹ. Chính quyền của ông cũng hỗ trợ Saudi Arabia theo nhiều cách khác. Ông Biden cho phép một loạt cuộc tấn công khi Houthi gia tăng tấn công vào lúc chiến sự ở Gaza lên đến đỉnh điểm. Nhưng ông Biden cũng cắt giảm hỗ trợ quân sự cho Saudi Arabia và thúc đẩy Riyadh đạt thỏa thuận ngừng bắn với Houthi vào năm 2022.

Ông Hussain Al-Bukhaiti, một nhà báo Yemen ủng hộ Houthi, cho rằng Saudi Arabia đã phá hoại thỏa thuận ngừng bắn năm 2022 khi từ chối dỡ bỏ lệnh phong tỏa. Houthi cũng cáo buộc Saudi Arabia ném bom một sân bay ở Sanaa hồi tháng 7 năm nay, đúng lúc một máy bay Iran sắp hạ cánh. Houthi đánh trả, và thỏa thuận ngừng bắn sụp đổ.

POLITICO lưu ý rằng Houthi đã tấn công Saudi Arabia đúng lúc vương quốc này đang chật vật vì cú sốc kinh tế do chiến tranh Iran. Ông Al-Bukhaiti không phủ nhận rằng đó là hành động mang tính cơ hội: "Tận dụng điểm yếu của đối thủ không có gì sai, và kẻ thù của chúng tôi là Saudi Arabia".

Saudi Arabia đã can thiệp quân sự chống Houthi từ năm 2015. Riyadh coi lực lượng này và mối liên hệ của họ với Iran là mối đe dọa an ninh cận kề, có thể đe dọa toàn vẹn lãnh thổ của họ trong tương lai. Ngày 5/10, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu cho biết 100 máy bay chiến đấu đã tham gia vào chiến dịch quân sự "Bình minh Yemen" đang diễn ra chống lại lực lượng Houthi. Liên minh cho biết 324 "mục tiêu có giá trị cao" đã bị phá hủy kể từ khi chiến dịch bắt đầu.

Khoảng trống ngoại giao

Theo POLITICO, có lẽ ông Trump muốn đứng ngoài xung đột này càng lâu càng tốt. Nhưng tình hình có thể khó khăn hơn nếu Houthi ngày càng táo bạo và đe dọa không chỉ eo biển Bab el-Mandeb mà cả các khu vực khác. POLITICO cho rằng nếu ông Trump muốn tránh mở thêm một mặt trận, thì việc ông dành rất ít nguồn lực ngoại giao để giải quyết xung đột là điều kỳ lạ.

Ông Trump chưa bổ nhiệm đặc phái viên phụ trách xung đột giữa Saudi Arabia và Houthi. Người từng giữ vị trí này là ông Lenderking, người đã góp phần dàn xếp thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Mỹ hiện cũng chưa có đại sứ tại Yemen và Saudi Arabia. Những nhà đàm phán được ông Trump giao nhiệm vụ như Steve Witkoff và Jared Kushner đang bận với các cuộc xung đột ở Iran, Gaza và Ukraine. Khó khăn càng lớn hơn khi Oman, nước thường làm trung gian hòa giải, hiện không có quan hệ tốt với Mỹ.

Houthi có một bộ phận ngoại giao chuyên làm việc với người nước ngoài, thường đặt tại Oman. Các cựu quan chức quốc tế từng tiếp xúc với họ cho biết các nhà đàm phán của Houthi có thể hài hước và thực dụng, nhưng đàm phán với Houthi không hề dễ dàng. Giới lãnh đạo chủ chốt của Houthi ở Yemen và phong trào này có cấu trúc thứ bậc, cuồng tín về tôn giáo.

Ông Martin Griffiths, cựu đặc phái viên Liên hợp quốc về Yemen, là một trong số ít người nước ngoài từng làm việc trực tiếp với thủ lĩnh tối cao của Houthi, ông Abdul-Malik al-Houthi. Nhưng các cuộc gặp đó chỉ diễn ra qua màn hình, trong những ngôi nhà an toàn. Theo ông Griffiths, ngay cả khi các nhà đàm phán có quan hệ tốt bề ngoài với đại diện Houthi, nhóm này vẫn giữ khoảng cách, nên rất khó hiểu được động cơ thực sự của họ. "Trong quá trình tìm kiếm sự thật mà tất cả chúng ta đã theo đuổi nhiều năm qua, tôi nhận thấy họ rất khó nắm bắt", ông Griffiths nói.