Vì sao khi bị ngứa da, càng gãi lại càng nặng hơn?

Da đóng vai trò quan trọng như một hàng rào bảo vệ cơ thể. Lớp da chứa nhiều tế bào đặc biệt của hệ miễn dịch, có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể và làn da khỏi vi rút, vi khuẩn cũng như các tác nhân gây hại tiềm ẩn khác.

Khi các tế bào da phát hiện bất kỳ chất nào được xem là "khả nghi", chúng sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch, gây viêm tại khu vực đó. Phản ứng viêm này thường biểu hiện dưới dạng phát ban hoặc viêm da, kèm theo cảm giác ngứa.

Các tế bào miễn dịch có thể phản ứng với những tác nhân tiếp xúc trực tiếp với da, nhiễm trùng toàn thân hoặc các bệnh lý bên trong cơ thể. Một số phát ban có biểu hiện đỏ, đau rát và kích ứng, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện mụn nước hoặc các mảng da khô, thô ráp.

1. Nguyên nhân gây ngứa da

Ngứa là triệu chứng thường gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau. Da có thể ngứa toàn thân hoặc chỉ tập trung ở một số vùng nhất định.

Do các bệnh về da

Nếu gặp tình trạng ngứa da kéo dài, người bệnh không nên chủ quan vì đây có thể là dấu hiệu của các bệnh lý da liễu như dị ứng, nổi mề đay, viêm da, vảy nến…

Các bệnh nấm da hoặc nấm ngoài da cũng có thể gây phát ban đỏ kèm theo cảm giác ngứa dữ dội.

Do suy giảm chức năng thận

Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải chất độc ra khỏi cơ thể bị hạn chế. Các độc tố tích tụ trong máu có thể gây ngứa da kéo dài, và việc gãi chỉ khiến các cơn ngứa trở nên dữ dội hơn.

Do bệnh tiểu đường

Lượng đường trong máu tăng cao có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ dưới da, làm cản trở quá trình cung cấp dưỡng chất. Hậu quả là da trở nên khô ráp, mất độ ẩm tự nhiên, dẫn đến cảm giác ngứa kéo dài và khó chịu.

Do các bệnh về máu

Tình trạng da bị ngứa, càng gãi càng ngứa có thể liên quan đến các bệnh lý về máu như đa hồng cầu, loạn sản tủy, hoặc tăng histamin trong máu.

Ngoài ra, nếu tình trạng ngứa kéo dài, không thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà, hoặc kèm theo các dấu hiệu như đỏ, sưng, chảy mủ, đau rát, người bệnh cần đặc biệt lưu ý. Đây có thể là biểu hiện của một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng và cần được thăm khám y tế kịp thời. Việc xác định đúng nguyên nhân và điều trị sớm đóng vai trò rất quan trọng.

Các nguyên nhân khác

Ngứa da cũng có thể xảy ra do nhiễm ký sinh trùng như giun kim hoặc chấy, rận. Nhiễm nấm, chẳng hạn như nấm da chân, thường gây ngứa giữa và xung quanh các ngón chân. Các bệnh nấm da hoặc nấm ngoài da cũng có thể gây phát ban đỏ kèm theo cảm giác ngứa dữ dội.

Ngoài ra, ngứa da đôi khi là dấu hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng hơn. Bệnh thận mạn tính có thể gây ngứa toàn thân. Trong y học, tình trạng này được gọi là ngứa do urê huyết, ngứa thận hoặc ngứa liên quan đến bệnh thận mạn tính. Urê huyết là một hội chứng xảy ra khi thận bị tổn thương nặng và không còn khả năng lọc bỏ các chất độc ra khỏi cơ thể.

2. Các biện pháp khắc phục ngứa da

Một số biện pháp chăm sóc tại nhà có thể giúp làm giảm cảm giác ngứa, bao gồm:

Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm cho da.
Sử dụng kem dưỡng ẩm chất lượng cao và thoa ít nhất một đến hai lần mỗi ngày.
Chườm gạc mát, ẩm lên vùng da bị ngứa để làm dịu cảm giác khó chịu.
Sử dụng các loại kem chống ngứa không kê đơn, chẳng hạn như kem hydrocortisone, để giảm triệu chứng.
Tắm bằng nước ấm, tránh nước quá nóng.
Chọn xà phòng dịu nhẹ, không chứa thuốc nhuộm hoặc hương liệu.
Sử dụng bột giặt nhẹ hoặc không mùi để tránh kích ứng da.
Với những người có cơ địa dị ứng hoặc da nhạy cảm, cần tránh các tác nhân dễ gây kích ứng như niken, đồ trang sức kim loại, len hoặc vải thô.

Một trong những biện pháp tự chăm sóc quan trọng nhất là tránh gãi. Việc gãi có thể gây viêm, làm tổn thương da nhiều hơn và khiến vòng xoắn "ngứa – gãi – tổn thương" trở nên trầm trọng.

Nếu các loại kem không kê đơn không mang lại hiệu quả, phát ban lan rộng hoặc xuất hiện thêm các triệu chứng khác ngoài ngứa, người bệnh nên đến gặp bác sĩ hoặc bác sĩ chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Ngứa da là vấn đề thường gặp và việc điều trị dứt điểm phụ thuộc rất lớn vào nguyên nhân gây ngứa. Trong trường hợp da khô, một loại kem dưỡng ẩm phù hợp có thể mang lại hiệu quả rõ rệt.

Đối với người mắc bệnh vảy nến, có thể cân nhắc các phương pháp điều trị thay thế nhằm hạn chế việc sử dụng thuốc. Liệu pháp ánh sáng, hay còn gọi là chiếu đèn, là một trong những phương pháp được áp dụng, giúp kiểm soát cơn ngứa bằng cách cho da tiếp xúc với các bước sóng ánh sáng cực tím phù hợp.

BS Nguyễn Văn Thành