Vì sao người cao tuổi dễ bị viêm phổi khi thời tiết chuyển mùa?

Trong đó, viêm phổi đặc biệt nguy hiểm đối với người cao tuổi, nhất là người từ 65 tuổi trở lên, người có bệnh nền hoặc sức khỏe suy yếu. Bệnh không chỉ có nguy cơ gây suy hô hấp, nhiễm khuẩn huyết, mà còn có thể làm nặng các bệnh tim mạch, hô hấp và chuyển hóa vốn có.

Điều đáng lo ngại là viêm phổi ở người cao tuổi có thể khởi phát âm thầm, biểu hiện không điển hình nhưng diễn biến nhanh và nặng. Vì vậy, nhận biết nguy cơ, phòng bệnh chủ động và phát hiện sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

1. Vì sao người cao tuổi dễ mắc viêm phổi và diễn biến nặng?

Theo tuổi tác, hệ miễn dịch trải qua quá trình lão hóa, khiến khả năng nhận diện và loại bỏ tác nhân gây bệnh suy giảm. Đồng thời, phản ứng miễn dịch khi nhiễm trùng và ngay cả đáp ứng miễn dịch với vacine có thể cũng kém hiệu quả hơn. Đây là một trong những lý do người cao tuổi dễ mắc bệnh nhiễm trùng và có nguy cơ biến chứng cao hơn người trẻ khỏe mạnh.

Thời tiết chuyển mùa, nhiệt độ thay đổi thất thường là thời điểm các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp gia tăng. Ảnh MH

Bên cạnh đó, chức năng bảo vệ đường hô hấp cũng có thể suy giảm. Khả năng ho tống đờm, làm sạch đường thở và phản xạ nuốt kém hiệu quả hơn khiến vi sinh vật dễ xâm nhập xuống phổi. Ở người từng bị đột quỵ, mắc Parkinson, sa sút trí tuệ hoặc khó nuốt, thức ăn, nước uống hay dịch tiết miệng có thể đi nhầm vào đường thở, gây viêm phổi hít.

Các bệnh nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen, suy tim, đái tháo đường, bệnh thận mạn và tình trạng suy dinh dưỡng càng làm tăng nguy cơ. Khi mắc viêm phổi, cơ thể vốn có khả năng dự trữ chức năng hạn chế sẽ khó đáp ứng với tình trạng thiếu oxy và phản ứng viêm. Bệnh có thể dẫn đến suy hô hấp, nhiễm khuẩn huyết, làm mất khả năng tự chăm sóc và kéo dài thời gian hồi phục. 

2. Thời tiết chuyển mùa tác động như thế nào đến viêm phổi ở người cao tuổi?

Cần hiểu rằng thời tiết thay đổi không trực tiếp tạo ra virus hay vi khuẩn gây viêm phổi. Tuy nhiên, những thay đổi về nhiệt độ, độ ẩm và thói quen sinh hoạt có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các tác nhân gây bệnh đường hô hấp lưu hành, lây truyền và gây bệnh.

Vào những thời điểm giao mùa, virus cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), SARS-CoV-2 và các virus hô hấp khác có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới. Một số trường hợp diễn tiến thành viêm phổi do virus; một số khác có thể xuất hiện bội nhiễm vi khuẩn, chẳng hạn phế cầu khuẩn. Người cao tuổi mắc cúm có nguy cơ viêm phổi thứ phát và đợt cấp của bệnh mạn tính cao hơn.

Khi trời lạnh hoặc thời tiết thất thường, mọi người có xu hướng ở trong phòng kín, tiếp xúc gần và thông khí kém hơn, làm tăng cơ hội lây truyền tác nhân hô hấp. Đối với người cao tuổi, những yếu tố này kết hợp với lão hóa miễn dịch, bệnh nền và sức khỏe suy yếu có thể khiến bệnh dễ xuất hiện hoặc trở nặng hơn. Tuy nhiên, viêm phổi vẫn có thể xảy ra quanh năm, không chỉ trong mùa lạnh. 

3. Đừng bỏ qua những dấu hiệu cảnh báo

Viêm phổi ở người cao tuổi không phải lúc nào cũng gây sốt cao, ho nhiều hay đau ngực rõ rệt. Một số người chỉ biểu hiện mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, ngủ gà, giảm vận động, lú lẫn hoặc đột ngột suy giảm khả năng sinh hoạt hằng ngày.

Gia đình cần đưa người cao tuổi đi khám sớm khi xuất hiện ho mới hoặc tăng lên, sốt hoặc thân nhiệt thấp bất thường, thở nhanh, khó thở, đau ngực, ăn uống kém hay thay đổi trạng thái tinh thần. Nếu khó thở rõ, tím môi, lơ mơ, lú lẫn đột ngột hoặc đau ngực dữ dội, cần đưa người bệnh đi cấp cứu ngay.

Không nên tự mua kháng sinh hoặc tự điều trị kéo dài tại nhà. Viêm phổi do virus không được điều trị bằng kháng sinh nếu không có chỉ định; việc lựa chọn thuốc cần dựa trên đánh giá lâm sàng và nguyên nhân nghi ngờ.

Viêm phổi ở người cao tuổi không phải bệnh có thể xem nhẹ, nhất là khi thời tiết chuyển mùa và các tác nhân hô hấp gia tăng. Ảnh BV Bãi Cháy

4. Chủ động phòng bệnh khi thời tiết chuyển mùa

Để phòng viêm phổi, người cao tuổi và gia đình có thể thực hiện những biện pháp thiết thực sau:

Tiêm vaccine phù hợp: Chủ động tiêm vaccine cúm hằng năm; trao đổi với nhân viên y tế về vaccine phế cầu, COVID-19 và các vaccine hô hấp khác phù hợp với tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng và khuyến cáo hiện hành. Vaccine giúp giảm nguy cơ mắc một số bệnh nhiễm trùng và đặc biệt góp phần phòng bệnh nặng.
Giảm nguy cơ lây nhiễm: Rửa tay thường xuyên, giữ không gian sống thông thoáng, tránh tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp; cân nhắc đeo khẩu trang ở nơi đông người hoặc khi nguy cơ lây nhiễm tăng cao.
Giữ sức khỏe nền tảng: Ăn đủ chất, uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe, vận động phù hợp, ngủ đủ giấc và tránh khói thuốc. Người mắc bệnh mạn tính cần tuân thủ điều trị.
Phòng viêm phổi hít: Với người khó nuốt, cần đánh giá khả năng nuốt, cho ăn ở tư thế phù hợp, không ép ăn khi buồn ngủ và chú ý vệ sinh răng miệng.
Phát hiện và xử trí sớm: Theo dõi các thay đổi bất thường, đưa người bệnh đi khám kịp thời và tuân thủ hướng dẫn điều trị, tái khám.