Vì sao nhiều người luôn xin lỗi, ngay cả khi chẳng làm gì sai?

Một số người thường xuyên xin lỗi vì lo sợ làm phật lòng người khác, ngay cả khi bản thân không làm gì sai. Ảnh: Andy Lee/Pexels .

Với một số người, "xin lỗi" gần như trở thành câu cửa miệng, ngay cả khi họ không làm gì sai. Họ có thể xin lỗi khi người khác va vào mình, chen ngang hàng hoặc khi bản thân cần nhờ giúp đỡ.

Thói quen này đôi khi bắt nguồn từ mong muốn giữ hòa khí, nhưng cũng có thể liên quan đến lo âu, lòng tự trọng thấp hoặc những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ. Theo chuyên gia trị liệu, việc liên tục nhận lỗi không cần thiết có thể khiến một người khó bày tỏ nhu cầu và bảo vệ bản thân, theo VICE.

Vậy vì sao chúng ta thường xuyên xin lỗi quá mức và làm thế nào để thay đổi thói quen này?

Vì sao chúng ta liên tục xin lỗi?

Maggie Pajak, chuyên gia trị liệu thuộc The Witch’s Therapist, tổ chức trị liệu tâm lý tại London, Ontario (Canada), cho biết xin lỗi là cách thể hiện sự đồng cảm, trách nhiệm và tôn trọng người khác.

Tuy nhiên, khi lời xin lỗi xuất hiện quá thường xuyên, thói quen này có thể bắt nguồn từ những vấn đề tâm lý sâu xa hơn, như lòng tự trọng thấp, lo âu, nhạy cảm với sự từ chối, xu hướng làm hài lòng người khác và né tránh xung đột.

Bất kỳ ai cũng có thể thường xuyên xin lỗi không cần thiết, nhưng một số nhóm người có thể dễ hình thành thói quen này hơn. Theo Pajak, những người có kiểu phát triển thần kinh khác biệt, đặc biệt là người gặp tình trạng nhạy cảm quá mức với sự từ chối, có thể dễ rơi vào vòng lặp đó.

Những người thường xuyên lo âu hoặc từng chịu sự chỉ trích gay gắt, cảm giác xấu hổ trong thời thơ ấu cũng có thể chủ động xin lỗi để tránh bị trách móc. Pajak lý giải rằng họ tìm cách đối mặt với cảm giác xấu hổ trước cả khi nó thực sự xuất hiện.

Phụ nữ cũng có thể dễ mắc thói quen này do thường được giáo dục phải nhường nhịn, lịch sự và quan tâm đến cảm xúc của người khác. Trong những mối quan hệ có bạo lực gia đình, một số người còn liên tục xin lỗi để xoa dịu người bạn đời và hạn chế nguy cơ xảy ra xung đột.

Ngoài ra, những người lớn lên trong môi trường mà nhu cầu cá nhân thường bị bỏ qua có thể cảm thấy tội lỗi khi nói ra mong muốn của mình. Theo thời gian, họ dễ xin lỗi ngay cả khi chỉ cần được giúp đỡ, nghỉ ngơi hoặc bày tỏ quan điểm.

Tác giả / Tác phẩm

Làm chủ ranh giới – Dám nói thật, được nhìn nhận và sống đời tự do (Boundary Boss: The Essential Guide to Talk True, Be Seen, and (Finally) Live Free)

Tác giảTerri Cole

Xuất bản2023

Nhà xuất bảnThanh Niên

Trong cuốn Làm chủ ranh giới - Dám nói thật, được nhìn nhận và sống đời tự do , chuyên gia trị liệu Terri Cole đề cập đến tình trạng một người thường ưu tiên nhu cầu của người khác, ngại từ chối hoặc khó mở lời nhờ giúp đỡ.

Cuốn sách tập trung vào việc nhận diện các ranh giới cá nhân, học cách thể hiện giới hạn và xử lý những trải nghiệm từ thời thơ ấu có thể ảnh hưởng đến cách một người xây dựng mối quan hệ khi trưởng thành.

Điều này có thể lý giải vì sao một số người thường xuyên xin lỗi như họ ngại bày tỏ nhu cầu cá nhân, sợ làm phiền người khác và cố gắng giữ hòa khí để tránh cảm giác tội lỗi hoặc xung đột.

4 cách giúp bạn ngừng xin lỗi quá mức

Xin lỗi là điều cần thiết khi bạn thực sự làm sai và muốn thể hiện sự hối lỗi. Tuy nhiên, nếu lời xin lỗi chủ yếu xuất phát từ nỗi sợ làm người khác phật lòng, bạn có thể thử thay đổi bằng những cách sau.

1. Thay lời xin lỗi bằng lời cảm ơn

Một cách đơn giản để hạn chế phản xạ xin lỗi là chuyển sang bày tỏ sự biết ơn.

Theo Pajak, cách này giúp chúng ta dừng lại, nhìn nhận tình huống theo hướng khác và chuyển sự chú ý từ cảm giác tội lỗi, xấu hổ sang lòng biết ơn đối với người khác.

Chẳng hạn, thay vì nói "Xin lỗi vì tôi trả lời tin nhắn muộn", bạn có thể nói "Cảm ơn bạn đã kiên nhẫn chờ tôi phản hồi".

Sự thay đổi này giúp bạn ghi nhận sự thông cảm của đối phương mà không mặc nhiên xem bản thân là người có lỗi.

2. Xem xét lại những suy nghĩ tiêu cực

Nhiều người xin lỗi vì cảm thấy xấu hổ khi cho rằng mình đang gây phiền toái, chiếm quá nhiều không gian hoặc có những nhu cầu riêng.

Tuy nhiên, hãy tự hỏi liệu bạn có thực sự làm điều gì đáng phải xin lỗi hay chỉ đang đặt ra những tiêu chuẩn quá khắt khe cho bản thân, đến mức không cho phép mình mắc sai lầm hoặc bộc lộ nhu cầu bình thường.

Nỗi sợ bị từ chối và mong muốn làm hài lòng mọi người có thể khiến một người khó bày tỏ nhu cầu cá nhân. Ảnh: Timur Weber/Pexels.

Pajak lưu ý rằng cảm giác tội lỗi, xấu hổ hoặc nghĩ mình đã khiến người khác thất vọng không đồng nghĩa với việc bạn cần xin lỗi. Đôi khi, những cảm xúc này xuất phát từ nỗi sợ bị đánh giá hơn là từ hành động sai trái.

3. Thừa nhận nhu cầu của bản thân

Mỗi người đều có những nhu cầu riêng và những nhu cầu đó đều đáng được tôn trọng. Việc bạn cần giúp đỡ, muốn được nghỉ ngơi hoặc mong người khác lắng nghe không có nghĩa là bạn đang gây phiền hà.

Theo Pajak, một số người thường xuyên xin lỗi vì lớn lên trong môi trường mà nhu cầu của họ bị bỏ qua hoặc không được quan tâm. Khi trưởng thành, họ có thể tiếp tục cảm thấy tội lỗi hoặc xấu hổ mỗi khi bày tỏ mong muốn của mình.

Để thay đổi điều này, chuyên gia khuyến khích mọi người tập thừa nhận và diễn đạt nhu cầu cá nhân với những người khiến họ cảm thấy an toàn, được tôn trọng.

Thay vì xin lỗi vì cần người khác giúp đỡ, bạn có thể nói rõ điều mình mong muốn. Việc nhận ra nhu cầu của bản thân cũng quan trọng như việc quan tâm đến nhu cầu của những người xung quanh.

4. Học cách đối diện với cảm giác khó chịu

Một cách khác để từ bỏ thói quen liên tục xin lỗi là học cách chấp nhận những cảm xúc không thoải mái khi bạn bắt đầu bảo vệ nhu cầu của mình.

Pajak cho rằng lần đầu lên tiếng về điều bản thân mong muốn, bạn có thể cảm thấy xấu hổ, lo lắng hoặc bất an, đặc biệt nếu trước đây từng bị khiến cho cảm thấy không an toàn khi làm điều đó.

Thay vì lập tức xin lỗi để xoa dịu cảm giác này, hãy thử dừng lại và tự hỏi: Cảm giác khó chịu xuất hiện ở đâu trong cơ thể? Nó gắn với cảm xúc nào? Vì sao mình lại cảm thấy như vậy?

Chuyên gia khuyến khích mỗi người cho phép bản thân trải nghiệm những cảm xúc ấy mà không vội tìm cách loại bỏ chúng.

Theo bà, việc kiên nhẫn đối diện với sự khó chịu, dù không dễ dàng, có thể giúp một người dần quen với cảm giác đó. Qua thời gian, họ có thể tự tin hơn khi bày tỏ nhu cầu và không còn cảm thấy phải xin lỗi chỉ để tránh làm người khác phật lòng.