Vì sao nhiều nơi đang mưa lớn nhưng Việt Nam lại được cảnh báo có thể thiếu nước?

Những ngày qua, nhiều khu vực trên cả nước xuất hiện mưa lớn, thậm chí có nơi xảy ra ngập úng, lũ quét, sạt lở. Tuy nhiên, theo phân tích của PGS.TS. Nguyễn Văn Hồng - Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, El Niño không có nghĩa mọi nơi đều khô hạn liên tục.

Chính phủ yêu cầu tăng cường dự báo, xây dựng kịch bản điều hòa, phân phối nguồn nước, nhất là tại các khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Ảnh: Nhã Uyên

Hiện tượng này làm nền nhiệt có xu hướng cao hơn, tổng lượng mưa có xu hướng giảm và phân bố không đồng đều, nhưng vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa rất lớn trong thời gian ngắn.

Điểm đáng lưu ý là những trận mưa lớn cục bộ hiện nay không thể hiện đầy đủ bức tranh nguồn nước của cả mùa. Theo các chuyên gia, với Việt Nam, tác động đáng quan tâm của El Niño sẽ rõ hơn từ cuối năm 2026 sang mùa khô 2026-2027, nhất là nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Khi mùa mưa kết thúc sớm, nguồn nước từ thượng nguồn về hạ lưu có thể suy giảm, làm gia tăng sức ép đối với nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, rủi ro càng đáng chú ý khi El Niño 2026-2027 được dự báo có thể duy trì với cường độ mạnh. Kịch bản được chuyên gia lưu ý là mùa khô có thể kéo dài hơn, mùa mưa năm 2027 đến muộn và mùa nắng nóng năm 2027 gay gắt hơn. Khi các yếu tố này nối tiếp nhau, lượng nước dự trữ suy giảm trong khi nhu cầu sử dụng vẫn lớn, đồng thời nguy cơ xâm nhập mặn cũng tăng lên.

Một vấn đề khác là Việt Nam, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, còn phụ thuộc lớn vào nguồn nước từ bên ngoài lưu vực. PGS.TS. Nguyễn Văn Hồng cho biết, khoảng 80-90% nguồn nước của Đồng bằng sông Cửu Long phụ thuộc vào lưu vực bên ngoài.

Vì vậy, việc nhìn thấy nước trên sông hoặc đang có mưa không thể thay thế cho việc theo dõi nguồn nước, dòng chảy và độ mặn. Chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động tích trữ nước ngọt khi điều kiện cho phép, kiểm tra ao, bể, túi chứa nước và hạn chế thất thoát.

Chính vì nguy cơ thiếu nước được nhìn nhận từ sớm, ngày 24-9, Văn phòng Chính phủ ban hành văn bản số 9694/VPCP-NN truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng về chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Niño.

Chính phủ yêu cầu tăng cường dự báo, xây dựng kịch bản điều hòa, phân phối nguồn nước, nhất là tại các khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.

Các địa phương được yêu cầu xây dựng phương án vận hành linh hoạt hồ chứa, chủ động tích nước sớm tại những khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước; đồng thời phải bảo đảm dung tích phòng - chống lũ khi có dự báo mưa lớn. Cùng với đó là chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng, điều chỉnh lịch thời vụ và cơ cấu cây trồng phù hợp với khả năng nguồn nước thực tế.