Vì sao ô tô điện chỉ cần một cấp số?
Phần lớn ô tô điện sử dụng hộp số một cấp thay vì nhiều cấp như xe xăng dầu. Sự khác biệt này xuất phát từ đặc tính vận hành của hai loại động cơ.
Không giống ô tô sử dụng động cơ đốt trong thường được trang bị hộp số sàn, tự động hoặc vô cấp CVT, phần lớn xe điện chỉ sử dụng hộp số một cấp.
Bộ phận này còn được gọi là hộp số giảm tốc hoặc hệ thống truyền động trực tiếp, có nhiệm vụ điều chỉnh tốc độ vòng quay của động cơ điện xuống mức phù hợp với bánh xe.

Khoang động cơ VinFast VF 5. Phần lớn ô tô điện sử dụng bộ truyền giảm tốc một cấp thay vì hộp số nhiều cấp như xe xăng.
Trên thực tế, ô tô điện vẫn có hộp số, dù một số nhà sản xuất không sử dụng cách gọi này trong tài liệu giới thiệu sản phẩm. Điểm khác biệt nằm ở cấu tạo và số lượng tỷ số truyền so với xe chạy xăng, dầu truyền thống.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ đặc tính của động cơ điện. Bộ phận này có thể tạo ra mô-men xoắn cực đại ngay từ 0 vòng/phút và duy trì khả năng vận hành ở dải vòng tua rộng, trong một số trường hợp lên tới 10.000 vòng/phút.
Nhờ vậy, xe điện có thể tạo lực kéo lớn ngay khi bắt đầu di chuyển mà không cần liên tục thay đổi cấp số.
Trong khi đó, động cơ đốt trong cần hoạt động trong một phạm vi vòng tua nhất định để đạt hiệu suất phù hợp.
Nếu chỉ sử dụng một tỷ số truyền cố định, động cơ có thể không đáp ứng tốt cả nhu cầu khởi hành lẫn duy trì tốc độ cao. Vì vậy, ô tô xăng dầu cần hộp số nhiều cấp hoặc CVT để thay đổi tỷ số truyền theo điều kiện vận hành.
Cụ thể, khi xe bắt đầu di chuyển, hộp số cần sử dụng tỷ số truyền phù hợp để tạo lực kéo lớn. Khi tốc độ tăng lên, hệ thống tiếp tục thay đổi cấp số nhằm duy trì vòng tua động cơ ở mức thích hợp.
Quá trình này giúp xe vận hành linh hoạt hơn trong nhiều điều kiện, từ di chuyển chậm trong đô thị đến chạy ở tốc độ cao trên đường trường.
Cấu tạo đơn giản cũng là lợi thế của hộp số xe điện. So với hộp số nhiều cấp trên xe động cơ đốt trong, bộ truyền động một cấp có kích thước nhỏ gọn, trọng lượng nhẹ và ít chi tiết chuyển động hơn.
Xe điện cũng không cần trải qua quá trình chuyển số liên tục, nhờ đó khả năng tăng tốc diễn ra liền mạch và êm ái hơn.
Xe điện có thể sử dụng hộp số nhiều cấp không?
Dù hộp số một cấp phổ biến, một số nhà sản xuất vẫn phát triển hệ thống truyền động nhiều cấp cho xe điện. Trong đó, hộp số hai cấp là cấu hình đáng chú ý, dù chưa được ứng dụng rộng rãi.
Với thiết kế này, cấp số đầu tiên hỗ trợ khả năng tăng tốc, trong khi cấp số thứ hai giúp xe đạt tốc độ tối đa và cải thiện hiệu quả vận hành khi di chuyển trên đường cao tốc.

Porsche Taycan sử dụng hộp số hai cấp ở cầu sau, giúp tối ưu khả năng tăng tốc và vận hành ở tốc độ cao.
Việc bổ sung cấp số cho phép động cơ điện hoạt động với những tỷ số truyền khác nhau, thay vì phải sử dụng một tỷ số cố định trong mọi điều kiện. Porsche Taycan và Audi e-tron GT là những mẫu xe điện được trang bị hộp số hai cấp.
Trước đó, Tesla từng thử nghiệm hộp số sàn hai cấp trên mẫu Roadster thế hệ đầu tiên. Tuy nhiên, thiết kế này quá phức tạp nên hãng cuối cùng chuyển sang sử dụng hộp số một cấp.
Ngoài ra, một số hãng xe còn nghiên cứu hộp số sàn giả lập dành cho ô tô điện. Stellantis từng giới thiệu concept Jeep Wrangler Magneto sử dụng hộp số sàn 6 cấp, cho phép người lái lựa chọn tỷ số truyền theo địa hình.
Toyota cũng từng nộp bằng sáng chế cho hệ thống hộp số sàn 6 cấp giả lập nhằm tái tạo cảm giác chuyển số của xe động cơ đốt trong.
Những giải pháp này hướng đến việc tạo ra trải nghiệm lái khác biệt, đặc biệt với những người vẫn yêu thích cảm giác chủ động chuyển số. Tuy nhiên, chúng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về cấu tạo và chi phí phát triển.
Với đặc tính của động cơ điện, hộp số một cấp vẫn là lựa chọn phù hợp và được dự báo tiếp tục phổ biến trên phần lớn ô tô điện trong tương lai gần.



