Vì sao thiết kế tay nắm cửa ẩn trên ô tô đang bị 'soi'?

Trên nhiều mẫu ô tô hiện đại, tay nắm cửa không còn là chi tiết nhô hẳn ra ngoài thân xe như trước. Chúng có thể nằm gần như phẳng với bề mặt cửa, nằm trong hốc hoặc chỉ bật ra khi người dùng đến gần hay thực hiện thao tác mở khóa. Cách thiết kế này tạo vẻ ngoài liền mạch, tối giản và được các hãng xe sử dụng như một phần ngôn ngữ thiết kế của sản phẩm.

Tuy nhiên, khi tay nắm cửa trở thành một bộ phận tích hợp với hệ thống điện tử, vấn đề không còn chỉ nằm ở hình thức. Khả năng nhận biết vị trí tay nắm, thao tác mở cửa trong điều kiện bình thường và đặc biệt là khả năng tiếp cận cửa khi xảy ra sự cố đều cần được xem xét.

Tay nắm cửa ẩn là thiết kế thời thượng. Ảnh: gazoo.com

Điểm cần phân biệt là tay nắm cửa ẩn không đồng nghĩa với tay nắm cửa hoàn toàn phụ thuộc vào điện. Có thiết kế cần nguồn điện để đưa tay nắm ra ngoài; có loại nằm chìm nhưng vẫn cho phép thao tác cơ học. Chỉ nhìn hình dáng bên ngoài không đủ để kết luận cơ cấu mở cửa có hoạt động được khi mất điện hay trong tình huống khẩn cấp hay không.

Vấn đề này đang được thể hiện qua những thay đổi về quy định tại Trung Quốc. Theo cơ sở dữ liệu tiêu chuẩn quốc gia Trung Quốc, tiêu chuẩn bắt buộc GB 48001-2026, có tên "Yêu cầu kỹ thuật an toàn đối với tay nắm cửa ô tô", được ban hành ngày 28/1/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Nội dung tiêu chuẩn tập trung vào yêu cầu an toàn đối với tay nắm cửa, trong đó có khả năng thao tác cơ học và việc sử dụng tay nắm trong các tình huống cần mở cửa.

Trong khi đó, giới chức Trung Quốc cũng đang lấy ý kiến liên quan đến các thiết kế tay nắm cửa ẩn. Reuters ngày 10/10 đưa tin Trung Quốc công bố dự thảo quy định siết chặt thiết kế và thử nghiệm ô tô, trong đó đề xuất cấm một số dạng tay nắm cửa ẩn hoàn toàn. Dự thảo được đưa ra lấy ý kiến đến ngày 10/11/2026.

Hai diễn biến cho thấy cơ quan quản lý đang chú ý hơn đến rủi ro có thể phát sinh từ những thiết kế mới. Tuy nhiên, không nên từ đó kết luận mọi tay nắm cửa ẩn đều không an toàn hoặc đều sẽ bị cấm. Phạm vi áp dụng cụ thể còn phụ thuộc vào nội dung từng quy định và đặc điểm kỹ thuật của từng thiết kế.

Tay nắm cửa ẩn sẽ đi về đâu?

Tranh luận về tay nắm cửa ẩn đặt ra một câu hỏi rộng hơn cho ngành ô tô: những lợi ích về thẩm mỹ và khí động học có đáng để đánh đổi nếu thiết kế khiến việc mở cửa trở nên phức tạp trong một số tình huống?

Với người dùng, điều quan trọng không chỉ là tay nắm cửa có bật ra hay không, mà còn là cơ cấu mở cửa hoạt động thế nào khi hệ thống điện gặp trục trặc, người bên trong cần thoát ra hoặc lực lượng cứu hộ cần tiếp cận khoang cabin. Một thiết kế an toàn phải tính đến những tình huống không thuận lợi, thay vì chỉ bảo đảm thao tác thuận tiện trong điều kiện sử dụng thông thường.

Tiêu chuẩn GB 48001-2026 của Trung Quốc cho thấy hướng tiếp cận quản lý là đặt ra yêu cầu kỹ thuật đối với tay nắm cửa, thay vì chỉ đánh giá qua hình thức bên ngoài. Theo phần giải thích do Viện Tiêu chuẩn hóa ô tô Trung Quốc công bố, quá trình xây dựng tiêu chuẩn có thử nghiệm với hơn 30 mẫu xe, trong đó có các mẫu sử dụng tay nắm cửa ngoài mở bằng điện. Một trong những vấn đề được xem xét là nguy cơ hệ thống tay nắm mất chức năng do mất nguồn điện sau tai nạn, gây khó khăn cho việc thoát hiểm hoặc cứu hộ.

Tại Việt Nam, đây cũng là vấn đề người mua xe có thể quan tâm khi lựa chọn những mẫu xe sử dụng thiết kế tay nắm cửa khác biệt. Chẳng hạn, trên trang giới thiệu ngoại thất VF 9, VinFast mô tả tay nắm cửa của mẫu xe này là “loại ẩn, chỉnh cơ”. Thông tin đó giúp nhận diện kiểu thiết kế, nhưng chưa đủ để kết luận toàn bộ cơ cấu mở cửa của xe hoạt động ra sao khi mất điện hoặc trong mọi tình huống khẩn cấp.

Cũng không thể mặc nhiên cho rằng một tiêu chuẩn ban hành tại Trung Quốc sẽ tự động được áp dụng tại Việt Nam, hoặc mọi mẫu xe cùng sử dụng tay nắm cửa ẩn sẽ phải thay đổi thiết kế. Ảnh hưởng thực tế, nếu có, còn tùy thuộc vào thị trường phân phối, yêu cầu pháp lý tại từng nơi và cấu tạo cụ thể của từng mẫu xe.

Về phía người mua, thay vì chỉ chú ý tay nắm cửa có tạo vẻ hiện đại hay thuận tiện khi tiếp cận xe, nên tìm hiểu cách mở cửa từ bên trong, cơ chế mở cửa khi mất điện và hướng dẫn sử dụng trong trường hợp khẩn cấp. Với xe đã sở hữu, cần đọc kỹ sổ tay hướng dẫn của đúng phiên bản, bởi vị trí và cách sử dụng cơ cấu mở khẩn cấp có thể khác nhau giữa các mẫu xe.

Tay nắm cửa ẩn chưa chắc sẽ biến mất khỏi thiết kế ô tô. Nhưng khi các cơ quan quản lý bắt đầu đặt ra yêu cầu cụ thể hơn về khả năng mở cửa, các hãng xe sẽ phải chứng minh rằng đổi mới về hình thức không làm suy giảm chức năng an toàn cơ bản. Với người dùng, đó mới là điều đáng quan tâm hơn vẻ ngoài của một chi tiết tưởng như rất nhỏ trên chiếc xe.