Vì sao TP.HCM mưa trắng trời kèm sấm sét?

Gần 80 mm nước trút xuống TP.HCM chỉ trong 45 phút chiều 30/9, 12 tuyến đường ghi nhận tình trạng ngập. Ở đường Phan Huy Ích (phường An Hội Tây), nước dâng hơn 1 m tràn vào nhà dân, xe máy và xe buýt chết máy giữa đường.

Tại trạm Hà Huy Giáp, lượng mưa đo được trong 45 phút lên tới 79,2 mm. Mưa lớn xảy ra đúng thời điểm triều cường dâng cao khiến nhiều tuyến đường ngập, giao thông gặp khó khăn.

Tuy nhiên, theo chuyên gia khí tượng, xét trong bối cảnh mùa mưa Nam Bộ, đây không phải hiện tượng bất thường.

Mưa lớn không bất thường

Trao đổi với Tri Thức - Znews, TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, cuối tháng 9, TP.HCM vẫn đang trong mùa mưa, khi các hệ thống mây đối lưu có thể phát triển nhanh và tạo ra những trận mưa lớn trong thời gian ngắn.

Mưa đối lưu cũng có tính chất cục bộ. Một khu vực có thể hứng lượng mưa rất lớn trong vài chục phút, trong khi những nơi khác trong cùng thành phố chỉ mưa nhỏ hoặc không mưa. Vì vậy, những trận mưa có cường độ cao tại một số trạm quan trắc không đồng nghĩa toàn TP.HCM cùng chịu một lượng mưa tương tự.

Mưa lớn ngày 30/9 khiến đường Lý Tế Xuyên ngập. Ảnh: Duy Hiệu.

Trong khi đó, theo ông Lê Đình Quyết, Trưởng phòng Dự báo, Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, nguyên nhân đợt mưa lớn ngày 30/9 liên quan đến vùng hội tụ mờ ở mặt đất kết hợp với nhiễu động gió Đông trên cao. Đây là những điều kiện có thể làm các đám mây đối lưu phát triển mạnh, gây mưa lớn cục bộ.

Vấn đề trong trận mưa ngày 30/9 nằm ở lượng nước tập trung trong thời gian ngắn. Theo Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật TP.HCM, 79,2 mm trong 45 phút vượt khả năng chịu tải của hệ thống cống hiện hữu tại một số khu vực.

Theo thiết kế, hệ thống cống được tính toán với tần suất P=5 năm, tương ứng lượng mưa 86 mm trong 3 giờ và mực triều +1,32 m. Trong khi đó, gần 80 mm nước của trận mưa ngày 30/9 đã xuất hiện chỉ trong 45 phút.

Khi nước đổ xuống nhanh hơn khả năng tiếp nhận của cống, nước mưa tích lại trên mặt đường. Những khu vực thấp trũng hoặc có hệ thống thoát nước hạn chế vì thế dễ ngập nhanh.

Tối 30/9, 12 tuyến đường được ghi nhận ngập gồm Hồ Học Lãm, Tên Lửa, Phan Anh, Quang Trung, Phạm Văn Chiêu, Nguyễn Văn Khối, Lê Đức Thọ, đường song hành Quốc lộ 22, Bà Triệu, Phan Huy Ích, Phan Văn Hớn và Nguyễn Văn Quá. Tại đường Phan Huy Ích, tình trạng ngập được đánh giá nặng hơn những năm trước.

Người dân gặp khó khăn khi di chuyển qua các tuyến đường ngập tối 30/9. Ảnh: Duy Hiệu.

Ngoài lượng mưa, khả năng tiêu thoát tại một số khu vực còn chịu tác động từ các dự án đang thi công.

Trung tâm Quản lý Giao thông và Hạ tầng kỹ thuật TP.HCM cho biết tại dự án Cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - Rạch Nước Lên, chất thải nạo vét được tập kết trong lòng kênh làm thu hẹp dòng chảy. Khi mưa lớn, nước trong kênh có thể dâng, xâm nhập ngược vào tuyến cống và làm hạn chế khả năng tiêu thoát của hệ thống hiện hữu. Cơ quan đã kiểm tra hiện trường, yêu cầu chủ đầu tư chỉ đạo đơn vị thi công nhanh chóng thanh thải các chướng ngại vật trong lòng kênh.

Các vị trí chịu ảnh hưởng bởi những dự án khác cũng được rà soát, trong đó có dự án Cải tạo rạch Xuyên Tâm và dự án cải tạo hệ thống cống thoát nước đường Nguyễn Văn Khối - Lê Văn Thọ.

Trận mưa cũng xảy ra trong thời điểm triều cường tại trạm Bình Triệu lên +1,59 m, vượt báo động II. Khi mực nước trên sông, kênh rạch ở mức cao, nước từ hệ thống thoát nước đô thị khó thoát nhanh ra bên ngoài, đặc biệt tại những khu vực vốn có cao độ thấp.

Thành phố đã vận hành các trạm bơm cố định và di động, đồng thời điều tiết các cống kiểm soát triều tại Nhiêu Lộc - Thị Nghè, Rạch Nhảy Ruột Ngựa, Bình Lợi, Bình Triệu và Rạch Lăng để kiểm soát mực nước.

Mưa dông còn tiếp diễn

Theo cơ quan khí tượng Nam Bộ, ngày 1/10, khu vực Nam Bộ tiếp tục có mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to. Tại TP.HCM, các khối mây dông phát triển ở một số khu vực và có khả năng lan sang vùng lân cận trong những giờ tiếp theo.

Các khối mây dông đang di chuyển theo hướng Đông Bắc - Tây Nam. Khi đi qua khu vực thành phố, những đám mây này có thể gây mưa rào kèm dông trong thời gian ngắn.

Từ ngày 1 đến 5/10, hình thái thời tiết chủ đạo tại TP.HCM và Nam Bộ vẫn là ngày có nắng, chiều tối và đêm có mưa rào, dông rải rác; cục bộ có nơi mưa to. Khoảng ngày 5-6/10, mưa có khả năng gia tăng.

Cơ quan khí tượng lưu ý trong các cơn dông có thể xuất hiện lốc, sét và gió giật mạnh. Với những trận mưa hình thành nhanh, người dân có thể gặp tình trạng mưa rất lớn trong thời gian ngắn tại một khu vực dù lượng mưa ở các khu vực lân cận không cao.

TP.HCM có thể đón thêm những trận mưa lớn cục bộ trong vài ngày tới. Ảnh: Duy Hiệu.

Do đó, trong những ngày tới, người dân TP.HCM cần đặc biệt lưu ý các bản tin dự báo vào buổi chiều và tối. Người di chuyển bằng xe máy nên kiểm tra tình hình mưa và ngập trước khi xuất phát, nhất là khi phải đi qua các tuyến đường thường xuyên ngập.

Khi gặp đoạn đường đã ngập sâu, người dân không nên cố chạy xe qua. Nước sâu có thể khiến phương tiện chết máy, người điều khiển mất thăng bằng; trong khi các hố ga, miệng cống hoặc chướng ngại vật dưới mặt nước rất khó nhận biết.

Trong thời gian có dông, người dân cũng nên hạn chế đứng ngoài trời tại khu vực trống, tránh trú dưới cây lớn, gần cột điện, biển quảng cáo và những công trình có nguy cơ mất an toàn.

Với các hộ dân ở khu vực thấp trũng, đặc biệt những nơi vừa xảy ra ngập sâu tối 30/9, nên chủ động đưa xe và tài sản có giá trị lên vị trí cao trước khi mưa lớn xuất hiện. Điện trong khu vực có nước tràn vào nhà cũng cần được ngắt nếu bảo đảm an toàn.