Vì sao TP.HCM muốn biến Khu Công nghệ cao thành thủ phủ công nghệ sinh học thế giới?

UBND TP.HCM vừa ban hành quyết định phê duyệt Chương trình phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học tại Khu Công nghệ cao đến năm 2030 và tầm nhìn 2045. Đây không chỉ là một kế hoạch phát triển ngành đơn thuần, mà còn là tuyên bố mạnh mẽ về một cuộc bứt phá ngoạn mục, đưa thành phố mang tên Bác trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị sinh học toàn cầu trước năm 2045.

Cuộc đua mới trong lòng “thung lũng Silicon” phía Đông

Khi Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang lan tỏa sâu rộng vào mọi lĩnh vực của đời sống, công nghệ sinh học không còn là những thí nghiệm trong ống nghiệm khép kín, mà đã trở thành trụ cột quyết định năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế. Trước yêu cầu cấp bách về đổi mới mô hình tăng trưởng, UBND TP.HCM đã ban hành quyết định phê duyệt Chương trình phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học tại Khu Công nghệ cao đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, đặt nền móng cho mục tiêu biến Khu Công nghệ cao thành một “không gian đổi mới thông minh” mang tầm vóc quốc tế.

Khu Công nghệ cao TP.HCM sẽ trở thành thủ phủ công nghệ sinh học thế giới vào năm 2045 - Ảnh: minh họa

Tầm nhìn này không dừng lại ở các chỉ số tăng trưởng kinh tế. Thành phố đang hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái nơi hạ tầng chuyên biệt, cơ chế chính sách và môi trường nghiên cứu thân thiện cùng hội tụ, nhằm thúc đẩy các cụm đổi mới sáng tạo đạt chuẩn toàn cầu. Mục tiêu sau cùng là tạo ra một quỹ đạo công nghệ vượt trội, nơi các kết quả R&D (nghiên cứu và phát triển) không chỉ nằm trên giấy mà được thương mại hóa, tạo việc làm thu nhập cao và nâng tầm vị thế doanh nghiệp Việt trên bản đồ thế giới.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp công nghệ sinh học chính là chi phí đầu tư thiết bị cực kỳ tốn kém. Để tháo gỡ nút thắt này, TP.HCM đã đưa ra một tư duy quản lý mang tính đột phá: chuyển từ mô hình “phòng thí nghiệm riêng lẻ” sang mô hình “trung tâm nghiên cứu dùng chung”.

Theo đó, thay vì buộc các startup hay doanh nghiệp phải bỏ ra hàng triệu USD để sở hữu hệ thống máy móc, Nhà nước sẽ tập trung đầu tư các phòng thí nghiệm quy mô lớn với trang thiết bị hiện đại, từ máy giải trình tự gen thế hệ mới đến hệ thống AI thiết kế protein. Với cơ chế “đặt chỗ – thuê thiết bị”, doanh nghiệp chỉ chi trả theo mức độ sử dụng, không phải gánh chi phí khấu hao tài sản. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng để các ý tưởng sáng tạo nhanh chóng được hiện thực hóa trong môi trường đạt chuẩn quốc tế như GLP, GMP, qua đó rút ngắn hành trình từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Chiến lược “chiêu hiền đãi sĩ” và liên minh ba nhà

Trong kế hoạch hành động đến năm 2030, TP.HCM xác định công nghệ sinh học là một trong ba ngành công nghiệp mũi nhọn. Trọng tâm của chiến lược này xoay quanh hai hướng ưu tiên: công nghệ y – sinh học tiên tiến và công nghệ năng lượng, vật liệu mới.

Ở lĩnh vực y tế, thành phố tập trung phát triển các công nghệ mang tính đột phá như vắc-xin thế hệ mới, liệu pháp chỉnh sửa gen, tế bào gốc. Đặc biệt, việc xây dựng ngân hàng gen và phát triển y học cá nhân hóa dựa trên dữ liệu sinh học được kỳ vọng sẽ mở ra kỷ nguyên điều trị chính xác cho từng bệnh nhân. Trong nông nghiệp, sự kết hợp giữa công nghệ gen và trí tuệ nhân tạo sẽ tạo ra các giống cây trồng có năng suất cao, phù hợp với đặc thù nông nghiệp đô thị và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những mục tiêu định lượng cũng cho thấy mức độ tham vọng của chương trình: thương mại hóa hơn 50 sản phẩm từ nghiên cứu khoa học, công bố gần 400 bài báo quốc tế và đăng ký sở hữu trí tuệ cho ít nhất 90 sản phẩm. Đây là những chỉ dấu cho thấy quyết tâm không chỉ tiếp cận mà còn làm chủ công nghệ lõi của đội ngũ trí thức thành phố.

Dù hạ tầng hiện đại đến đâu, công nghệ vẫn không thể phát triển nếu thiếu con người. Nhận thức rõ điều này, TP.HCM đặt mục tiêu thu hút ít nhất 10 chuyên gia đầu ngành về làm việc tại Khu Công nghệ cao, đi kèm các chính sách đãi ngộ cạnh tranh về thu nhập và điều kiện nghiên cứu.

Song song đó là chiến lược đào tạo chiều sâu, với mục tiêu đào tạo hàng chục tiến sĩ, thạc sĩ trong và ngoài nước. Việc hình thành “Liên minh nhân lực công nghệ sinh học vùng Đông Nam Bộ” cùng mô hình hợp tác “ba nhà” (nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp) được kỳ vọng sẽ tạo nên một mạng lưới truyền dẫn tri thức hiệu quả. Thông qua các chương trình đào tạo trực tiếp và trực tuyến, đội ngũ kỹ sư, sinh viên sẽ có cơ hội tiếp cận kiến thức cập nhật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho toàn ngành.

Khát vọng 2045: Trung tâm công nghệ sinh học hàng đầu khu vực

Hướng tới giữa thế kỷ 21, TP.HCM đặt mục tiêu Khu Công nghệ cao không chỉ là nơi sản xuất, mà phải trở thành trung tâm R&D hàng đầu, đủ năng lực dẫn dắt các nghiên cứu thuộc nhóm công nghệ chiến lược và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để hiện thực hóa khát vọng này, thành phố đang đẩy mạnh xúc tiến đầu tư có chọn lọc, ưu tiên các tập đoàn FDI sở hữu công nghệ có khả năng lan tỏa cao. Các hoạt động kết nối cung – cầu, hội chợ công nghệ sinh học và diễn đàn quốc tế sẽ được tổ chức thường xuyên, nhằm biến Khu Công nghệ cao thành điểm đến sôi động của giới khoa học và nhà đầu tư toàn cầu.

Với sự phê duyệt quyết liệt từ UBND TP.HCM, chương trình phát triển công nghệ sinh học tại Khu Công nghệ cao đang mở ra một chương mới cho nền kinh tế tri thức của thành phố. Đây không chỉ là một kế hoạch đầu tư, mà còn là cam kết cho một tương lai nơi công nghệ sinh học góp phần bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng sống và khẳng định trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Cuộc chơi lớn đã bắt đầu, và TP.HCM đang sẵn sàng trở thành người dẫn đầu trong kỷ nguyên của tế bào và gen.

Hồ Quang