Vì sao xe tải chọn quốc lộ 5 thay vì cao tốc?

Trong khi đó, xe tải nặng có đặc điểm khai thác khác biệt, gắn với nhu cầu vận chuyển hàng hóa giữa các cảng, kho bãi và khu công nghiệp nên thường lựa chọn quốc lộ 5 để lưu thông.

Chênh lệch chi phí

Để giảm ùn tắc cho quốc lộ 5, UBND TP Hải Phòng vừa đề nghị đơn vị chức năng giảm mức phí và nghiên cứu phương án khuyến khích xe tải nặng, xe container chuyển sang sử dụng cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.

Lưu lượng xe tải nặng trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng khoảng 4.300 lượt/ngày, chiếm khoảng 6% tổng lưu lượng phương tiện. Ảnh: Tạ Hải.

Theo UBND TP Hải Phòng, trong khi quốc lộ 5, trục quốc lộ 10 - Nguyễn Trường Tộ - Bùi Viện lưu lượng xe tải trọng lớn đã mãn tải, vượt năng lực thiết kế, với hàng nghìn xe mỗi ngày đêm, thường xuyên ùn tắc thì trong 6 tháng đầu năm 2026, tại trạm thu phí cuối tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, xe rơ moóc, sơ mi rơ moóc chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ô tô lưu thông.

Là doanh nghiệp có trên 50 xe vận chuyển hàng hóa, ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Công ty TNHH Vận tải Thương mại Hà Anh (Hải Phòng) cho biết, hiện xe vận tải hàng hóa chủ yếu là rơ moóc 40 feet (nhóm 5) nên với mức phí 870.000 đồng/lượt trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, tổng chi phí cho 2 lượt đi và về khoảng 1.740.000 đồng. Nếu xe đi quốc lộ 5, mức phí là 1,42 triệu đồng.

"Mức chênh lệch giữa hai tuyến khoảng 320.000 đồng/chuyến. Với doanh nghiệp vận tải, đây là con số lớn", ông Tiến nói.

Về vấn đề này, lãnh đạo Tổng công ty phát triển hạ tầng và Đầu tư tài chính VN (VIDIFI) - đơn vị quản lý tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cho rằng, chênh lệch chi phí sử dụng đường bộ ảnh hưởng đáng kể đến quyết định lựa chọn tuyến đường, nhất là đối với các doanh nghiệp sở hữu nhiều đầu kéo. Lý do bởi chi phí vận tải được tính toán trên từng container và toàn bộ hành trình giao nhận hàng hóa.

Do đó, việc giảm phí cao tốc để thu hút phương tiện từ quốc lộ 5 chuyển sang cao tốc không phải giải pháp dễ thực hiện. Lý do là mức chênh lệch chi phí giữa hai tuyến còn lớn và nhu cầu sử dụng của các nhóm phương tiện cũng khác nhau.

Hai tuyến đường bổ trợ cho nhau

Bên cạnh vấn đề phí, một nguyên nhân quan trọng khác khiến doanh nghiệp và tài xế chọn quốc lộ là do hầu hết các khu công nghiệp, nhà máy lớn đều bám dọc quốc lộ 5 cũ. Lãnh đạo VIDIFI cho biết, theo số liệu quý III/2026, lưu lượng phương tiện qua Trạm thu phí số 2 đạt hơn 15.000 lượt/ngày, xe nhóm 4 và 5 chiếm khoảng 60% tổng lưu lượng qua trạm.

Trong khi đó lưu lượng xe nhóm 4 và nhóm 5 trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng khoảng 4.300 lượt/ngày, chiếm khoảng 6% tổng lưu lượng phương tiện.

VIDIFI cho rằng, chênh lệch lớn về cơ cấu phương tiện qua hai trạm thu phí quốc lộ 5 cho thấy phần lớn xe tải nặng, xe container lưu thông trên tuyến không có nhu cầu đi xuyên suốt hành trình Hà Nội - Hải Phòng.

Thêm nữa, dọc quốc lộ 5 tập trung nhiều khu công nghiệp, nhà máy, kho hàng, cảng và các trung tâm logistics. Những khu vực như Phố Nối, Mỹ Hào, Cẩm Giàng, Kim Thành, An Dương, Hải An và Đình Vũ phát sinh nhu cầu vận chuyển hàng hóa lớn.

Với các hành trình từ cảng ICD Đình Vũ đến các khu công nghiệp tại Lai Vu, Kim Thành, Cẩm Giàng hoặc Phố Nối, quốc lộ 5 có lợi thế kết nối trực tiếp. Nếu sử dụng cao tốc, phương tiện có thể phải di chuyển thêm cả chục kilomet để đến điểm giao nhận hàng.

Nói về hiệu quả tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, lãnh đạo VIDIFI cho hay, tuyến cao tốc này vẫn duy trì đà tăng trưởng lưu lượng kể từ khi đưa vào khai thác tháng 12/2015. Lượng phương tiện tăng từ 18.000 lượt xe/ngày năm 2016 lên 74.300 lượt/ngày năm 2026, cao hơn 4 lần so với năm đầu khai thác.

Theo VIDIFI, kết quả trên cho thấy cao tốc Hà Nội - Hải Phòng đã phát huy vai trò trục giao thông kết nối nhanh giữa Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh và các địa phương trong khu vực.

Còn quốc lộ 5 vừa đảm nhiệm chức năng vận tải liên tỉnh, vừa là trục thu gom, phân phối hàng hóa trực tiếp giữa hệ thống cảng biển, cảng sông, ICD, depot với các khu công nghiệp, nhà máy và cơ sở logistics dọc tuyến.

Cao tốc Hà Nội - Hải Phòng và quốc lộ 5 có chức năng, cơ cấu phương tiện và nhu cầu sử dụng khác nhau nhưng bổ trợ cho nhau trong mạng lưới giao thông liên vùng. Cao tốc chủ yếu phục vụ nhu cầu vận tải nhanh, cự ly trung bình và dài. Quốc lộ 5 đồng thời thực hiện chức năng vận tải liên tỉnh và thu gom, phân phối hàng hóa cho hệ thống khu công nghiệp, cảng, kho và các tuyến đường nhánh.

Cần nhìn nhận tổng thể hiệu quả khai thác

Theo ông Nguyễn Văn Quyền, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Việt Nam, xét về khả năng kết nối và chiều dài hành trình, chi phí sử dụng cao tốc hiện cao hơn quốc lộ 5, khiến doanh nghiệp phải cân nhắc kỹ khi lựa chọn lộ trình.

Việc tuyên truyền, khuyến khích của cơ quan quản lý có thể phát huy tác dụng trong một thời gian nhất định. Tuy nhiên, về lâu dài, hiệu quả kinh tế đối với doanh nghiệp vận tải mới là yếu tố quyết định.

Cũng theo ông Quyền, cần nhìn nhận hiệu quả khai thác của cao tốc Hà Nội - Hải Phòng và quốc lộ 5 trong mối quan hệ tổng thể của mạng lưới giao thông.

Thực tế, lượng lớn xe con đã lựa chọn cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, góp phần giảm tải lưu lượng phương tiện trên quốc lộ 5. Trong khi đó, xe tải nặng có đặc điểm khai thác khác biệt, gắn với nhu cầu vận chuyển hàng hóa giữa các cảng, kho bãi và khu công nghiệp dọc tuyến.

Vì vậy, không nhất thiết phải đặt mục tiêu đưa tất cả các nhóm phương tiện lên cao tốc. Mỗi tuyến đường có chức năng và lợi thế riêng; việc phân bổ phương tiện cần tính đến đặc điểm hành trình, hiệu quả đầu tư, chi phí vận tải, yêu cầu về đảm bảo an toàn giao thông.