Việt Nam chủ động tham gia định hình chương trình nghị sự, củng cố sự vững chắc và sức sống cho APEC

Giáo sư Triệu Vệ Hoa, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu quan hệ Trung Quốc và các nước láng giềng thuộc Trường đại học Phúc Đán (Trung Quốc). (Ảnh: HỮU HƯNG)

Trước thềm chuyến công tác đến Trung Quốc tham dự Tuần lễ cấp cao APEC lần thứ 33 và làm việc song phương tại các tỉnh Quảng Đông và Vân Nam, Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 17-20/11 theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Trung Quốc đã có cuộc phỏng vấn giáo sư Triệu Vệ Hoa, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu quan hệ Trung Quốc và các nước láng giềng thuộc Trường đại học Phúc Đán (Trung Quốc) về quan hệ Việt-Trung và những cơ hội hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc trong khuôn khổ APEC.

Theo ông Triệu Vệ Hoa, hai nước là láng giềng hữu nghị, đều là những nước xã hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản cầm quyền, với sự gần gũi, tương đồng về văn hóa và đặc điểm, tình hình đất nước, đang duy trì sự gắn kết chặt chẽ và giao lưu, trao đổi thường xuyên. Phía Trung Quốc mong muốn hợp tác, phối hợp Việt Nam trong việc duy trì hệ thống thương mại quốc tế lành mạnh, hỗ trợ lẫn nhau trong phát triển kinh tế.

Trước việc Trung Quốc và Việt Nam lần lượt đảm nhận vai trò chủ nhà APEC trong 2 năm 2026 và 2027, giáo sư Triệu Vệ Hoa cho rằng, đây là một cơ hội rất quan trọng trong việc điều phối, hợp tác, học hỏi kinh nghiệm của nhau trong việc tổ chức các sự kiện lớn mang tầm cỡ khu vực và quốc tế, tạo ra dư địa để hai bên ủng hộ lẫn nhau trong việc hiện thực hóa mục tiêu và lợi ích quốc gia của cả Trung Quốc và Việt Nam.

Theo giáo sư Triệu Vệ Hoa, thách thức cốt lõi mà APEC đang đối mặt hiện nay không nằm ở việc thiếu chương trình nghị sự, mà là liệu chương trình nghị sự đó có thể được chuyển hóa thành các hành động được tất cả các thành viên đồng thuận hay không. Trong bối cảnh đó, sự tham gia chủ động của Việt Nam đóng vai trò như một nhân tố ổn định quan trọng.

Thứ nhất, Việt Nam là một trong số ít các nền kinh tế thành viên đang phát triển trong APEC duy trì quan hệ kinh tế-thương mại sâu rộng với nhiều nền kinh tế lớn, đồng thời giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Cách tiếp cận của Việt Nam chú trọng vào môi trường thương mại và đầu tư cởi mở, có thể dự đoán được; ủng hộ hệ thống thương mại đa phương với Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) làm trọng tâm; và thúc đẩy Khu vực Thương mại tự do châu Á-Thái Bình Dương (FTAAP), đã tạo ra điểm chung cho đối thoại giữa các thành viên phát triển và đang phát triển. Khi nảy sinh căng thẳng trong APEC liên quan đến tốc độ và phương thức tự do hóa thương mại, một nền kinh tế như Việt Nam – vốn tham gia vào nhiều hiệp định thương mại khác nhau và duy trì định hướng thực dụng – sẽ giúp ngăn chặn sự phân mảnh của chương trình nghị sự. Đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của Việt Nam càng củng cố thêm uy tín, khi đất nước tiếp tục phát triển và thị trường mở rộng, vai trò "kết nối" của Việt Nam ngày càng trở nên hấp dẫn đối với tất cả các bên.

Hơn nữa, với việc Trung Quốc sẽ đăng cai APEC vào năm 2026, tiếp nối bởi Việt Nam vào năm 2027, một mô hình "đăng cai liên tiếp" hiếm thấy đã hình thành. Trung Quốc đã xác định chủ đề cho hội nghị năm 2026 là "Xây dựng Cộng đồng châu Á-Thái Bình Dương cùng thịnh vượng", tập trung vào ba lĩnh vực ưu tiên: mở cửa, đổi mới và hợp tác.

Trên cơ sở đó, Việt Nam sẽ có cơ hội thúc đẩy chương trình nghị sự tiến tới giai đoạn thực chất và hành động cụ thể hơn. Sự "tiếp nối" chương trình nghị sự giữa các nước chủ nhà kế tiếp nhau giúp bảo đảm tính liên tục, ngăn ngừa sự rời rạc trong các hoạt động của APEC khi có sự chuyển giao vai trò lãnh đạo; đồng thời tạo ra một lộ trình chính sách tương đối nhất quán trong hai năm, phục vụ cho việc triển khai giai đoạn trung hạn của "Tầm nhìn Putrajaya 2040".

Trong quá trình chuyển tiếp này, vai trò của Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc kế nhiệm một cách thụ động; với tư cách là nước chủ nhà năm 2027, Việt Nam đã chủ động tham gia định hình chương trình nghị sự từ rất sớm – một tiến trình góp phần củng cố sự vững chắc và sức sống cho cơ chế APEC.

Nhận định về chuyến công tác của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đến Trung Quốc lần này, học giả Triệu Vệ Hoa nhận định, bản thân thời điểm của chuyến đi đã mang hàm ý ngoại giao rõ nét. Trong chuyến thăm Trung Quốc vào tháng 4/2026, Việt Nam và Trung Quốc đã ra Tuyên bố chung, trong đó nhấn mạnh việc "thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam-Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn", đồng thời xác định hợp tác đường sắt là "đột phá mới" trong hợp tác chiến lược giữa hai bên.

Việc nhà lãnh đạo cao nhất của Việt Nam quay trở lại Trung Quốc tham dự hội nghị APEC chỉ sau nửa năm không phải là một sự kiện ngoại giao đơn lẻ; mà là sự tiếp nối và hiện thực hóa các đồng thuận chính trị đã đạt được, khẳng định tính nhất quán trong chính sách coi quan hệ với Trung Quốc là ưu tiên hàng đầu của Việt Nam.

Theo giáo sư Triệu Vệ Hoa, nhìn từ giác độ tin cậy chính trị, một bước tiến mang tính cấu trúc trong quan hệ Việt Nam-Trung Quốc năm 2026 là việc tổ chức phiên họp cấp bộ trưởng đầu tiên trong khuôn khổ cơ chế đối thoại chiến lược "3+3", bao gồm các lĩnh vực ngoại giao, quốc phòng và công an. Cơ chế này là mô hình đầu tiên trên thế giới, vượt xa các hình thức trao đổi thông thường, tập trung trực tiếp vào an ninh thể chế chính trị và sự phối hợp chiến lược.

Trong bối cảnh đó, việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự hội nghị APEC do Trung Quốc chủ trì đã tạo thêm một chiều cạnh mới cho trao đổi chiến lược cấp cao giữa Việt Nam và Trung Quốc. Điều này không chỉ củng cố các kênh song phương mà còn tạo ra sự cộng hưởng trong khuôn khổ đa phương.

Về tiềm năng hợp tác thiết thực, ông Triệu Vệ Hoa cho rằng, dư địa lớn nhất nằm ở sự "kết hợp giữa phần cứng và phần mềm", tức là giữa các quy tắc, quy định và cơ sở hạ tầng, thay vì chỉ đơn thuần gia tăng kim ngạch thương mại; trong đó, có thể kể đến các lĩnh vực như cửa khẩu thông minh, thương mại điện tử xuyên biên giới, vận tải đa phương thức, năng lượng sạch và phát triển xanh. Điều này cho thấy sự hợp tác giữa Việt Nam và Trung Quốc đang mở rộng từ thương mại hàng hóa truyền thống sang các lĩnh vực như cửa khẩu thông minh, chuẩn hóa logistics và tích hợp chuỗi công nghiệp xuyên biên giới.

Với việc hợp tác đường sắt được xác định là "đột phá chiến lược mới", nếu có thể đạt được sự kết nối thực chất với các quy hoạch hạ tầng giao thông của Việt Nam, thì tác động lan tỏa của nó sẽ vượt ra ngoài khuôn khổ song phương, thúc đẩy sự kết nối trên toàn bán đảo Đông Dương. Hơn nữa, Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam có hiệu lực từ tháng 3/2026, đã tạo ra khung pháp lý cho hợp tác trong nền kinh tế số. Việc phối hợp các quy định trong những lĩnh vực như quản trị AI và chuyển đổi số cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể trở thành hướng đầu tư đáng chú ý hơn trong giai đoạn tới.