VKSND TP Hồ Chí Minh đẩy mạnh phòng, chống tội phạm công nghệ cao và giải quyết án đình chỉ

 Đồng chí Lê Văn Đông, Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh phát biểu chỉ đạo tại hội nghị.

Đồng chí Lê Văn Đông - Đại biểu Quốc hội, Thành ủy viên, Bí thư Đảng ủy, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh dự và chủ trì Hội nghị.

Tham dự hội nghị có các đồng chí Phó Viện trưởng VKSND thành phố; lãnh đạo, Kiểm sát viên các Phòng nghiệp vụ tại trụ sở VKSND thành phố và các điểm cầu Cơ sở 1, Cơ sở 2; cùng Viện trưởng VKSND các khu vực trực thuộc.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Ngô Phạm Việt - Phó Viện trưởng VKSND thành phố nhấn mạnh, hai chuyên đề của hội nghị đều xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong tình hình mới.

Đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao, sự phát triển nhanh của công nghệ và môi trường số kéo theo phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, đa dạng, có tính liên kết, liên địa bàn và khả năng che giấu, xóa dấu vết rất nhanh. Điều này đặt ra yêu cầu Viện kiểm sát phải chủ động hơn từ khâu tiếp nhận, giải quyết nguồn tin, kiểm sát điều tra đến thu thập, đánh giá chứng cứ điện tử.

 Đồng chí Ngô Phạm Việt, Phó Viện trưởng VKSND thành phố phát biểu khai mạc hội nghị.

Trong khi đó, đình chỉ vụ án, đình chỉ bị can là quyết định tố tụng tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội, đồng thời phản ánh chất lượng điều tra, thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra. Vì vậy, từng trường hợp đình chỉ phải được quản lý, kiểm sát, kiểm tra chặt chẽ, bảo đảm có căn cứ và đúng pháp luật.

Chủ động ứng phó tội phạm công nghệ cao, kiểm sát chặt án đình chỉ

Theo nội dung trình bày tại hội nghị, tội phạm sử dụng công nghệ cao trên địa bàn TP Hồ Chí Minh tiếp tục diễn biến phức tạp, tập trung ở các hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mua bán và sử dụng trái phép thông tin tài khoản ngân hàng, xâm nhập hệ thống máy tính, đánh bạc trực tuyến, cho vay lãi nặng cùng nhiều hành vi vi phạm khác trên không gian mạng.

Đáng chú ý, nhiều đối tượng hoạt động từ nước ngoài, sử dụng tài khoản ngân hàng trung gian, tiền kỹ thuật số, máy chủ đặt ngoài lãnh thổ để che giấu hành vi, cắt đứt dấu vết và gây khó khăn cho việc xác định đối tượng cũng như truy vết dòng tiền.

 Đại biểu tham dự hội nghị.

Các thủ đoạn phổ biến cũng liên tục biến đổi: giả danh cơ quan Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, ngân hàng hoặc cơ quan nhà nước để yêu cầu người dân chuyển tiền; lập website, sàn đầu tư giả; sử dụng Deepfake giả hình ảnh, giọng nói, video; giả mạo đường dẫn ngân hàng, mua bán hoặc cho thuê tài khoản để tạo nhiều lớp trung gian trong quá trình nhận, chuyển tiền.

Thực tiễn cho thấy công nghệ không chỉ được sử dụng để thực hiện hành vi phạm tội mà còn phục vụ việc tổ chức, che giấu, chuyển đổi và hợp thức hóa nguồn tiền. Nhiều đường dây có sự phân công chặt chẽ giữa các đối tượng trong và ngoài nước, từ tiếp cận bị hại, vận hành website, cung cấp tài khoản, nhận - chuyển tiền đến chuyển đổi, che giấu tài sản.

 Đại diện Phòng 2, VKSND TP Hồ Chí Minh trình bày tham luận.

Khó khăn lớn đối với cơ quan tiến hành tố tụng là đặc tính ẩn danh và xuyên biên giới. Chứng cứ chủ yếu tồn tại dưới dạng dữ liệu điện tử, thông tin giao dịch, tài khoản, thiết bị hoặc dữ liệu trên máy chủ; có thể nhanh chóng bị xóa, thay đổi, mã hóa hoặc lưu trữ ở nước ngoài. Việc truy vết càng phức tạp khi đối tượng sử dụng tài khoản của người khác hoặc chuyển tài sản sang tiền kỹ thuật số.

Từ thực trạng trên, chuyên đề đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin; lựa chọn Kiểm sát viên có năng lực, kinh nghiệm và kiến thức công nghệ làm lực lượng nòng cốt. Kiểm sát viên phải tập trung vào chứng cứ điện tử, dữ liệu giao dịch, tài khoản, thiết bị, lịch sử liên lạc, dòng tiền và vai trò của từng đối tượng; đồng thời chú trọng xác minh, phong tỏa, kê biên và thu hồi tài sản ngay từ giai đoạn đầu.

Đối với chuyên đề án đình chỉ, VKSND TP Hồ Chí Minh đánh giá công tác quản lý, kiểm sát, kiểm tra thời gian qua từng bước được chấn chỉnh; hầu hết quyết định đình chỉ được kiểm sát về căn cứ và tính hợp pháp, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tố tụng trong đánh giá chứng cứ.

 Đại diện Phòng 3, VKSND TP Hồ Chí Minh trình bày tham luận.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn đặt ra những vấn đề cần rút kinh nghiệm như việc đánh giá chưa thật đầy đủ căn cứ khởi tố, xác định chủ thể chịu trách nhiệm hoặc yếu tố lỗi; áp dụng chưa chính xác căn cứ pháp luật khi đình chỉ; chậm cập nhật sự thay đổi của chính sách pháp luật; công tác quản lý hồ sơ, báo cáo, chuyển tài liệu ở một số trường hợp chưa bảo đảm yêu cầu.

Vì vậy, giải pháp được xác định là nâng cao trách nhiệm lãnh đạo các đơn vị trong nghiên cứu, phê duyệt đề xuất nghiệp vụ; Kiểm sát viên phải chủ động tham gia ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin, phối hợp chặt chẽ với Cơ quan điều tra, đánh giá khách quan bản chất vụ việc, nhất là các quan hệ có yếu tố dân sự, kinh tế; đồng thời tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ, thỉnh thị và kiểm tra án đình chỉ.

Tại phần thảo luận, các đại biểu tập trung trao đổi những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm, cách làm và thống nhất phương pháp xử lý. Những vấn đề thuộc thẩm quyền đơn vị phải chủ động khắc phục; nội dung còn có cách hiểu khác nhau cần kịp thời trao đổi, thỉnh thị; những vấn đề vượt thẩm quyền phải tổng hợp, báo cáo để được hướng dẫn.

 Toàn cảnh hội nghị.

Nắm chắc từ nguồn tin, xử lý đúng căn cứ, không để bị động

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, đồng chí Lê Văn Đông, Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh ghi nhận những nỗ lực của VKSND hai cấp thành phố trong quản lý án đình chỉ và giải quyết tội phạm sử dụng công nghệ cao, đồng thời yêu cầu tiếp tục nhìn thẳng vào những hạn chế để nâng cao chất lượng công tác.

Đối với án đình chỉ, đồng chí nhấn mạnh phải phân biệt rõ trường hợp hành vi không cấu thành tội phạm với trường hợp miễn trách nhiệm hình sự. Việc miễn trách nhiệm hình sự phải thực hiện đúng điều kiện, trình tự và cơ chế phối hợp; không được vì áp lực chỉ tiêu hoặc cách hiểu chưa thống nhất mà lựa chọn căn cứ đình chỉ không chính xác.

Theo đồng chí Lê Văn Đông, việc phòng ngừa sai sót phải bắt đầu ngay từ khâu tiếp nhận, giải quyết nguồn tin và quyết định khởi tố. Kiểm sát viên phải đánh giá thật kỹ căn cứ pháp luật, chủ động trao đổi với Cơ quan điều tra khi có quan điểm khác nhau; trường hợp đã trao đổi nhưng vẫn chưa bảo đảm căn cứ thì phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm sát theo quy định.

 Đại diện Phòng 7, VKSND TP Hồ Chí Minh trình bày tham luận.

Những vụ việc khó, nhạy cảm hoặc phát sinh tình huống phức tạp phải được báo cáo kịp thời với lãnh đạo phụ trách, không xử lý máy móc, cũng không chỉ dừng ở việc gửi văn bản rồi chờ trả lời. Đồng chí cũng yêu cầu các VKSND khu vực trong công tác cần tăng cường trao đổi trực tiếp, tranh thủ hướng dẫn của các phòng nghiệp vụ VKSND thành phố; đối với tình huống phức tạp, lãnh đạo thành phố và phòng nghiệp vụ phải chủ động hỗ trợ cơ sở.

Đồng chí Viện trưởng cũng lưu ý chính sách hình sự và tố tụng hình sự đang có nhiều thay đổi, vì vậy cán bộ, Kiểm sát viên không được giải quyết vụ việc theo thói quen hoặc kinh nghiệm cũ, mà phải thường xuyên cập nhật quy định mới, đánh giá đầy đủ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi và yêu cầu xử lý hình sự.

 Đại diện VKSND khu vực 2 trình bày tham luận.

Đối với tội phạm sử dụng công nghệ cao, đây là lĩnh vực mới, khó, kinh nghiệm thực tiễn và hệ thống hướng dẫn còn cần tiếp tục hoàn thiện. Đồng chí Viện trưởng VKSND TP Hồ Chí Minh giao Phòng 2 chủ trì, phối hợp Phòng 7 rà soát hệ thống quy định pháp luật, văn bản hướng dẫn của các ngành; đồng thời tổng hợp có chọn lọc những khó khăn, vướng mắc từ các đơn vị để nghiên cứu, hướng dẫn hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết.

Một yêu cầu quan trọng khác là mỗi cán bộ phải nâng cao kiến thức về công nghệ số để có khả năng nhận diện bản chất hành vi và kiểm sát việc giải quyết án công nghệ cao. Theo đồng chí, không thể chỉ dựa vào kết quả hoặc nhận định của cơ quan chuyên môn mà Kiểm sát viên phải đủ năng lực phân biệt hành vi nào cấu thành tội phạm, chứng cứ nào đủ giá trị chứng minh và đâu là giới hạn của trách nhiệm hình sự.

 Đại diện VKSND khu vực 9 trình bày tham luận.

Với những trường hợp chứng cứ chưa chắc chắn, phải thận trọng, đánh giá theo nguyên tắc có lợi cho người bị buộc tội, không suy diễn hoặc lựa chọn khung, khoản nặng hơn khi chưa đủ chứng cứ. Mục tiêu cao nhất vẫn là xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra oan, sai.

Kết luận hội nghị, đồng chí Lê Văn Đông yêu cầu công tác án đình chỉ phải thực hiện đúng quy trình, báo cáo đầy đủ, kịp thời; những trường hợp quan trọng phải xin ý kiến lãnh đạo trước khi quyết định. Đồng thời, VKSND hai cấp thành phố cần dành nhiều nguồn lực hơn cho việc nghiên cứu, nâng cao năng lực giải quyết các loại tội phạm mới, tội phạm phi truyền thống, nhất là tội phạm trên không gian mạng.