Vụ mất hàng trăm khối đất ruộng: Không khởi tố vụ án, quyền lợi người dân đi về đâu?
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên quyết định không khởi tố vụ án liên quan việc đất ruộng của người dân ở thôn Phương Trù bị đào xúc, với lý do "hành vi không cấu thành tội phạm". Tuy nhiên, theo các luật sư, việc không khởi tố hình sự không đồng nghĩa với việc những thiệt hại về đất và cây trồng của người dân đương nhiên không được khắc phục, bồi thường.
Khu vực đất nông nghiệp bị múc. Ảnh chụp hồi tháng 5/2026
Không khởi tố không đồng nghĩa hết trách nhiệm
Liên quan đến vụ việc đất nông nghiệp ở xã Châu Ninh (tỉnh Hưng Yên) bị đào xúc, khiến toàn bộ cây chuối của 2 hộ gia đình bị mất trắng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự liên quan đến vụ việc người dân trình báo ruộng bị xúc đất tại thôn Phương Trù với lý do "hành vi không cấu thành tội phạm".
Theo thông báo kết quả giải quyết nguồn tin về tội phạm, phần đất của bà Lê Thị Phố bị đào khoảng 360m². Đối với bà Lê Thị Nhàn, diện tích bị đào khoảng 218m²; toàn bộ cây chuối trên phần đất này bị mất. Khu vực xảy ra vụ việc được xác định là bãi bồi sông Hồng thuộc cánh đồng Thanh Lan, thôn Phương Trù.
Khu vực đất nông nghiệp bị đào xúc, có nơi sâu đến 2 mét
Đây là diễn biến mới nhất trong vụ việc Báo Phụ nữ Việt Nam từng phản ánh về tình trạng một số diện tích đất nông nghiệp tại thôn Phương Trù bị đào xúc.
Trao đổi với phóng viên, TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho rằng cần phân biệt rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm dân sự.
Luật sư Đặng Văn Cường
Theo luật sư, việc Cơ quan CSĐT quyết định không khởi tố vụ án với lý do "hành vi không cấu thành tội phạm" chỉ có ý nghĩa chưa có căn cứ để xử lý vụ việc bằng chế tài hình sự. Điều này không đồng nghĩa thiệt hại về tài sản của người dân đương nhiên không được khắc phục, cũng không đồng nghĩa người gây thiệt hại đương nhiên được miễn trách nhiệm dân sự.
Nếu xác định được cá nhân, tổ chức có hành vi trái pháp luật, đào, xúc đất ruộng, hủy hoại cây trồng và gây thiệt hại thực tế thì có thể phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo Điều 584 Bộ luật Dân sự.
Theo luật sư Cường, trách nhiệm bồi thường trước hết thuộc về chủ thể thực tế có hành vi gây thiệt hại. Trường hợp có nhiều người cùng tham gia gây thiệt hại thì cần xác định vai trò, mức độ lỗi của từng người để xác định trách nhiệm theo quy định pháp luật.
Tuy nhiên, để kết luận chính xác ai phải bồi thường, mức bồi thường bao nhiêu và trách nhiệm của từng chủ thể đến đâu, cần tiếp tục làm rõ ai tổ chức, chỉ đạo hoặc trực tiếp thực hiện việc xúc đất; mục đích xúc đất; tình trạng pháp lý của khu đất; quyền sử dụng đất của các hộ dân và toàn bộ thiệt hại thực tế phát sinh.
"Đây là vấn đề cần được xác định bằng chứng cứ chứ không nên suy đoán hoặc quy trách nhiệm cho một cá nhân, tổ chức khi chưa có đủ căn cứ", luật sư Cường nhấn mạnh.
Người dân có thể khiếu nại, yêu cầu bồi thường
Theo luật sư Cường, người có tài sản bị xâm phạm vẫn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, độc lập với việc vụ việc có bị khởi tố hình sự hay không.
Nếu cho rằng quyết định không khởi tố chưa đánh giá đầy đủ chứng cứ hoặc xác định chưa đúng bản chất vụ việc, người dân có quyền khiếu nại quyết định này theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.
Cùng trao đổi về vụ việc trên, Luật sư Diệp Năng Bình (Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật) cho rằng, người dân có thể thực hiện quyền khiếu nại nếu không đồng ý với quyết định không khởi tố. Bên cạnh đó, nếu xác định được chủ thể gây thiệt hại, người dân có thể yêu cầu bồi thường theo pháp luật dân sự; trường hợp không thỏa thuận được, có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.
Luật sư Diệp Năng Bình
Theo luật sư Bình, người dân cũng có thể đề nghị hòa giải tại địa phương để các bên có cơ hội thỏa thuận về mức bồi thường và phương án khắc phục hậu quả. Nếu không hòa giải được, người bị thiệt hại có thể lựa chọn phương án khởi kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 3 năm kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.
Để có cơ sở bảo vệ quyền lợi, người dân cần lưu giữ các tài liệu liên quan đến quyền sử dụng đất, hiện trạng đất trước và sau khi bị đào xúc, diện tích bị ảnh hưởng, số lượng và giá trị cây trồng bị thiệt hại, cùng những chứng cứ có thể giúp xác định chủ thể gây thiệt hại.
Với vụ việc tại thôn Phương Trù, quyết định không khởi tố đã giải quyết vụ việc ở góc độ hình sự. Còn phần đất ruộng bị đào xúc, cây trồng bị mất và trách nhiệm khắc phục, bồi thường nếu có vẫn cần được xem xét trên cơ sở các quy định pháp luật và chứng cứ cụ thể.
Trước đó, Báo Phụ nữ Việt Nam đã phản ánh việc đất nông nghiệp của người dân tại thôn Phương Trù, xã Châu Ninh, tỉnh Hưng Yên bị đào xúc, có nơi sâu hơn 2m. Theo phản ánh của bà Lê Thị Nhàn và bà Lê Thị Phố, sáng 2/5, hai gia đình phát hiện ruộng bị đào bới, trong đó hơn 50 gốc chuối trên ruộng bà Nhàn và khoảng 80 gốc chuối trên ruộng bà Phố bị ảnh hưởng khi đang chuẩn bị thu hoạch.
Theo bà Nhàn, thời điểm đó mỗi buồng chuối có giá bán khoảng 150.000 đồng. Việc chuối bị phá hủy khiến hai gia đình mất đi nguồn thu từ vụ thu hoạch, bên cạnh thiệt hại do diện tích đất bị đào xúc, không thể tiếp tục canh tác bình thường.
Trong khi đó, người dân ước tính lượng đất bị lấy đi có thể gần 3.000m³. Tuy nhiên, đây mới là con số ước tính từ phía người dân, chưa được cơ quan chức năng kiểm chứng.
