Xã luận: Định vị tầm vóc mới cho quan hệ Việt Nam - Nhật Bản

Diễn ra trong bối cảnh cả hai nước vừa có ban lãnh đạo mới, đang triển khai những mục tiêu phát triển và tăng trưởng quan trọng, chuyến thăm mang ý nghĩa đặc biệt, mở ra cơ hội định hình giai đoạn phát triển mới và tầm vóc mới của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Hơn 50 năm kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao và 3 năm kể từ khi nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, Việt Nam và Nhật Bản đã xây dựng được nền tảng hợp tác vững chắc, với sự hội tụ của ba yếu tố: tin cậy chính trị ngày càng cao, lợi ích kinh tế đan xen sâu sắc và sự gắn bó ngày càng mật thiết giữa nhân dân hai nước. Nhật Bản là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu, nhà cung cấp ODA lớn nhất và nhà đầu tư lớn thứ ba tại Việt Nam. Những thành quả đó cho thấy quan hệ song phương đã vượt ra khỏi khuôn khổ hợp tác thông thường, trở thành một trong những mối quan hệ đối ngoại có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của mỗi nước.

Tuy nhiên, những chuyển động nhanh chóng của tình hình thế giới, sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang đặt ra những đòi hỏi mới. Trong bối cảnh đó, quan hệ hai nước cần được nâng lên một tầm cao mới: không chỉ mở rộng quy mô hợp tác mà phải tăng cường liên kết chiến lược, cùng nâng cao năng lực phát triển và khả năng thích ứng trước những biến động bên ngoài.

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trước hết khẳng định sự coi trọng và định hướng lâu dài của Việt Nam đối với Nhật Bản, là bước triển khai quan trọng đường lối đối ngoại của Đại hội lần thứ XIV của Đảng. Việt Nam tiếp tục coi Nhật Bản là một trong những đối tác chiến lược toàn diện quan trọng hàng đầu, lâu dài; mong muốn hai nước đồng hành với tư cách những đối tác cùng phát triển, cùng có lợi.

Ý nghĩa quan trọng của chuyến thăm còn nằm ở việc củng cố tin cậy chính trị, nhất là quan hệ và sự tin cậy giữa lãnh đạo cấp cao hai nước. Những trao đổi trực tiếp ở cấp cao nhất sẽ tạo điều kiện để hai bên thống nhất các định hướng lớn, xác định những ưu tiên hợp tác dài hạn và tháo gỡ những vấn đề đặt ra trong quan hệ song phương. Đây là cơ sở để làm sâu sắc hơn hợp tác trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Quốc hội và giao lưu nhân dân; đồng thời thúc đẩy các cơ chế trao đổi chính sách thường xuyên, trong đó có quan hệ giữa Đảng Cộng sản Việt Nam với Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền của Nhật Bản và hoạt động của hai nhóm nghị sĩ hữu nghị.

Một trọng tâm đối với tương lai quan hệ hai nước là nâng chất lượng hợp tác kinh tế. Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 43,7 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ; vốn đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam đạt 2,45 tỷ USD, tăng 15,5%, đưa tổng vốn đầu tư lũy kế lên 81,2 tỷ USD. Những con số này cho thấy sức gắn kết ngày càng lớn giữa hai nền kinh tế. Yêu cầu hiện nay là phải chuyển những lợi thế bổ trợ thành năng lực cùng phát triển, cụ thể hóa bằng việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp hai nước, nâng cao năng lực tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng của Nhật Bản, thúc đẩy chuyển giao và làm chủ công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đặc biệt, hợp tác kinh tế cần gắn chặt hơn với yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, tự cường của mỗi nền kinh tế, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và bảo đảm an ninh kinh tế.

Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần trở thành đột phá của quan hệ song phương thời gian tới. Tinh thần đồng hành, đồng kiến tạo cần được thể hiện bằng những kết quả cụ thể: cùng nghiên cứu, cùng sản xuất, cùng tham gia và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị. Đây cũng là hướng đi để hợp tác với Nhật Bản đóng góp trực tiếp hơn vào đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam.

Cùng với kinh tế và khoa học, công nghệ, hợp tác quốc phòng, an ninh và phối hợp tại các diễn đàn đa phương cũng cần được thúc đẩy tương xứng với tầm vóc quan hệ. Trong bối cảnh tình hình khu vực và quốc tế diễn biến phức tạp, việc tăng cường trao đổi, phối hợp trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình không chỉ góp phần củng cố môi trường thuận lợi cho phát triển của mỗi nước mà còn thể hiện trách nhiệm chung đối với khu vực và thế giới.

Một nền tảng không thể thiếu của quan hệ Việt Nam - Nhật Bản là sự gắn bó giữa nhân dân hai nước. Gần 700.000 người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại Nhật Bản; trong đó có đội ngũ đông đảo trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, kỹ sư, doanh nhân có khả năng đóng góp trực tiếp vào các lĩnh vực hợp tác chiến lược. Cộng đồng này không chỉ là cầu nối hữu nghị mà còn là nguồn lực quan trọng cần được kết nối với các chương trình phát triển của đất nước.

Bên cạnh đó, các cặp địa phương hợp tác, các hoạt động giao lưu văn hóa, giáo dục, du lịch và kết nối thế hệ trẻ đang tạo nên chiều sâu xã hội cho quan hệ hai nước. Mở rộng giao lưu nhân dân, tăng cường kết nối giữa các địa phương và tạo điều kiện đi lại thuận lợi hơn sẽ góp phần củng cố sự hiểu biết, tin cậy giữa hai dân tộc. Chính nền tảng xã hội ấy góp phần bảo đảm quan hệ Việt Nam - Nhật Bản không chỉ được vun đắp ở cấp lãnh đạo hay thông qua các thỏa thuận hợp tác, mà còn hiện diện trong đời sống, công việc và lợi ích thiết thực của người dân hai nước.

Chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế không chỉ củng cố những thành quả đã đạt được, mà còn mở ra không gian hợp tác mới, xác lập những ưu tiên chiến lược và tạo động lực để quan hệ hai nước phát triển sâu sắc, thực chất hơn.

Trên nền tảng tin cậy chính trị, lợi ích đan xen và tình cảm hữu nghị đã được vun đắp qua nhiều thế hệ, Việt Nam và Nhật Bản có đầy đủ điều kiện để cùng định vị tầm vóc mới cho quan hệ song phương. Đó không chỉ là sự phát triển về quy mô hợp tác, mà còn là sự chuyển biến về chất trong tư duy liên kết, năng lực cùng phát triển và trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định, thịnh vượng của khu vực và thế giới.