Xã Trung Giã không để vi phạm đất rừng kéo dài

Công trình vi phạm đất quy hoạch lâm nghiệp ở thôn Thanh Hà nằm trong diện xử lý đợt này. Ảnh: Đức Duy

Kiểm soát chặt từ khi vi phạm phát sinh

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Trung Giã quản lý 1.870ha rừng, toàn bộ được quy hoạch là rừng phòng hộ. Trong đó, đất có rừng hơn 1.524ha; vườn quả 212ha; đất không có rừng gần 133ha. Đây chủ yếu là rừng trồng hình thành qua nhiều chương trình, dự án và diện tích do người dân tự đầu tư trồng.

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Trung giã Bùi Thị Thúy Ngân, việc quản lý quỹ đất này không đơn giản. Lịch sử quản lý kéo dài qua nhiều thời kỳ khiến hồ sơ, hiện trạng sử dụng đất và quy hoạch rừng tại một số khu vực còn những nội dung cần tiếp tục rà soát, đối chiếu. Đây cũng là nguyên nhân khiến việc xử lý một số vụ việc phải căn cứ đồng thời vào nguồn gốc đất, hồ sơ pháp lý và ranh giới quy hoạch.

Trước thực tế đó, từ khi chính quyền 2 cấp đi vào hoạt động, xã Trung Giã đã xác định trọng tâm không chỉ là xử lý những gì đã xảy ra, mà phải ngăn chặn từ đầu. Xã yêu cầu duy trì thường xuyên công tác tuần tra, kiểm tra; phát hiện đến đâu xử lý đến đó, không để hình thành công trình mới, điểm vi phạm mới hoặc tái vi phạm.

Số liệu rà soát từ ngày 1-7-2025 đến tháng 8-2026 cho thấy 16 trường hợp vi phạm đất đai trong quy hoạch rừng được phát hiện. Trong đó có 3 trường hợp san gạt đất và 13 trường hợp xây dựng công trình. Đây là nhóm vi phạm mới, cần được xử lý theo yêu cầu quản lý hiện nay.

Còn 6 trường hợp vi phạm từ 1-7-2025 đến nay đang được xã hoàn thiện hồ sơ, dự kiến xử lý xong trước ngày 20-9-2026. Ảnh: Đức Duy

Kết quả xử lý bước đầu cho thấy, 3 trường hợp san gạt đất có 1 trường hợp đã tự khắc phục, 2 trường hợp xã đang hoàn thiện hồ sơ xử lý. Trong 13 trường hợp xây dựng công trình, 6 trường hợp xã đã xử lý xong; 6 trường hợp đang hoàn thiện hồ sơ, dự kiến xử lý xong trước ngày 20-9-2026. Một trường hợp xây dựng bể nước nằm trên thửa đất đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2004 nhưng có phần trùng lấn quy hoạch đất rừng, xã xác định không lập hồ sơ xử lý mà tiếp tục xem xét căn cứ pháp lý liên quan.

Điểm đáng chú ý trong cách làm của Trung Giã là yêu cầu xử lý không dừng ở việc phát hiện và lập biên bản. Phòng Kinh tế xã đã đôn đốc cán bộ chuyên môn rà soát toàn bộ hồ sơ, đối chiếu hiện trạng, nguồn gốc sử dụng đất, quy hoạch và tài liệu liên quan; xác định rõ vướng mắc, hướng xử lý từng vụ việc. Với trường hợp đủ căn cứ, cán bộ được giao hoàn thiện thủ tục, tham mưu quyết định cưỡng chế theo quy định.

Đất rừng không có chỗ cho sự buông lỏng. Một công trình hình thành hôm nay có thể trở thành vụ việc tồn đọng ngày mai. Bởi vậy, yêu cầu “không để phát sinh điểm mới” phải được xem là tuyến phòng ngừa đầu tiên trong quản lý đất lâm nghiệp.

Phân loại từng hồ sơ, xử lý từng tồn tại

Qua rà soát, xã Trung Giã có 115 trường hợp vi phạm đất đai trong quy hoạch rừng do Hạt Kiểm lâm số 4 chuyển đến, được xác định trong giai đoạn từ năm 2021 đến tháng 8-2026. Trong đó, 99 trường hợp tồn đọng trước ngày 1-7-2025, chiếm 86,9%; 16 trường hợp phát sinh từ ngày 1-7-2025 đến nay, chiếm 13,91%.

Trong 99 trường hợp tồn đọng, có 66 trường hợp san gạt, khai thác đất và 33 trường hợp có công trình xây dựng. Riêng nhóm công trình xây dựng, 4 trường hợp đã xử lý, khắc phục; 14 trường hợp thuộc nhóm đã có hồ sơ đề xuất bóc tách khỏi ranh giới quy hoạch rừng theo Kế hoạch số 57/KH-UBND, trong đó có trường hợp liên quan bản đồ 93 hoặc đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 15 trường hợp tiếp tục được hoàn thiện hồ sơ để xử lý theo quy định.

Đây là phần việc khó bởi phần lớn các vụ việc phát sinh qua nhiều thời kỳ. Có hồ sơ chưa đầy đủ; có vụ việc liên quan nguồn gốc sử dụng đất, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giao đất trước đây hoặc đề xuất điều chỉnh ranh giới quy hoạch rừng. Vì vậy, xã xác định phải phân loại cụ thể từng trường hợp, đối chiếu hồ sơ với hiện trạng để lựa chọn phương án xử lý có căn cứ.

Tài liệu rà soát cho thấy nhiều dạng tồn tại khác nhau. Có công trình tạm đã bỏ không; có nhà sàn không còn người ở; có công trình đã bị xử phạt nhưng chưa khắc phục; có trường hợp đã có quyết định cưỡng chế từ trước nhưng cần kiểm tra lại thời gian, hoàn thiện hồ sơ để tiếp tục xử lý. Với mỗi trường hợp, xã đều xác định nhiệm vụ tiếp theo và thời hạn hoàn thành.

Công trình vi phạm mới ở thôn Thanh Hà đang được lực lượng chức năng hoàn thiện hồ sơ xử lý. Ảnh: Đức Duy

Đáng chú ý, Phòng Kinh tế xã yêu cầu đối với 16 trường hợp tồn tại trước ngày 1-7-2025 phải chủ động rà soát, bổ sung, hoàn thiện hồ sơ và tham mưu quyết định cưỡng chế theo đúng quy định, bảo đảm hoàn thành xử lý trước ngày 30-10-2026. Những vụ việc liên quan nguồn gốc đất, giấy chứng nhận hoặc ranh giới quy hoạch phải được phối hợp xác minh, làm rõ trước khi tham mưu lãnh đạo xem xét.

Theo Chủ tịch UBND xã Trung Giã Nguyễn Bá Hoàng, song song với xử lý vi phạm, địa phương đang xây dựng cơ chế quản lý lâu dài. Năm 2026, xã xây dựng phương án giao khoán quản lý, bảo vệ rừng cho 182 hộ dân, với tổng diện tích 1.124ha và kinh phí dự kiến 1,667 tỷ đồng. Việc giao khoán nhằm gắn trách nhiệm của người dân với bảo vệ, phòng cháy, chữa cháy rừng, đồng thời tạo thêm lực lượng tại chỗ để phát hiện hành vi xâm hại rừng và đất lâm nghiệp.

Cùng với đó, xã tiếp tục phối hợp với Hạt Kiểm lâm số 4, Công an xã và các cơ quan chuyên môn; phát huy vai trò của thôn, hộ nhận khoán và nhân dân trong giám sát, cung cấp thông tin. Cơ sở dữ liệu, hồ sơ quản lý rừng và đất lâm nghiệp cũng được tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm thống nhất giữa hồ sơ, bản đồ và hiện trạng.

Ngoài ra, để công tác quản lý, bảo vệ rừng phòng hộ được hiệu quả, hạn chế phát sinh vi phạm, xã Trung giã kiến nghị các sở, ngành thành phố sớm có hướng dẫn, kết luận đối với kết quả rà soát hiện trạng rừng và đất lâm nghiệp theo Kế hoạch số 57/KH-UBND.

Quản lý đất rừng muốn hiệu quả phải bắt đầu từ trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Với Trung Giã, yêu cầu ấy đang được cụ thể hóa bằng kiểm tra thường xuyên, hồ sơ cụ thể, cán bộ phụ trách cụ thể và thời hạn xử lý cụ thể. Vi phạm mới phải được chặn từ đầu; tồn tại cũ phải được phân loại, xử lý đến cùng theo đúng căn cứ pháp luật. Đó không chỉ là yêu cầu xử lý một vài vụ việc, mà là cách thiết lập kỷ cương trong quản lý đất lâm nghiệp.