Xác định đúng địa bàn để chính sách đến đúng nơi

Danh sách thôn, xã khó khăn được rà soát, điều chỉnh nhiều đợt trong năm 2026 là căn cứ để chính sách đến đúng địa bàn.  Ảnh: Hữu Nghị

Đối với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, việc xác định địa bàn là bước đi đầu tiên. Một thôn được xếp vào diện đặc biệt khó khăn hay một xã được xếp vào khu vực III đồng nghĩa với việc người dân nơi đây thuộc diện được ưu tiên cao nhất khi Chương trình triển khai các chính sách hỗ trợ.

Ngay từ tháng đầu năm 2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã khẩn trương hoàn thiện danh sách này. Ngày 29/01/2026, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo ký Quyết định số 60/QĐ-BDTTG công bố danh sách thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn, xã khu vực I, II, III giai đoạn 2026 - 2030. Một tháng sau, danh sách đợt 2 được công bố tại Quyết định số 104/QĐ-BDTTG ngày 27/02/2026. Tiếp đó, Quyết định số 211/QĐ-BDTTG ngày 10/4/2026 phê duyệt và công bố danh sách tỉnh vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Rà soát, điều chỉnh qua nhiều đợt

Danh sách không cố định mà tiếp tục được rà soát để sát thực tế. Ngày 08/5/2026, Bộ Dân tộc và Tôn giáo ban hành Quyết định số 255/QĐ-BDTTG sửa đổi, bổ sung, thay thế danh sách thôn, xã tại hai quyết định trước. Đến ngày 20/9/2026, Bộ tiếp tục công bố danh sách thôn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn (đợt 1) tại Quyết định số 803/QĐ-BDTTG.

Việc danh sách được hoàn thiện qua nhiều đợt phản ánh yêu cầu rà soát kỹ lưỡng trong bối cảnh đặc thù của năm 2026. Đây là năm nhiều địa phương vừa sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều thôn, bản được sáp nhập. Khi địa giới thay đổi, căn cứ xác định thôn, xã thuộc diện ưu tiên cũng phải được cập nhật tương ứng.

Theo báo cáo của Chính phủ, trong 1.239 xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (không tính phường) có 142 xã khu vực I, 207 xã khu vực II và 890 xã khu vực III. Trong 13.205 thôn đặc biệt khó khăn, có 12.934 thôn thuộc các tỉnh, thành phố nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương và 271 thôn thuộc các địa phương tự cân đối ngân sách.

Miền núi phía Bắc tập trung nhiều địa bàn khó khăn nhất

Số liệu do các địa phương tổng hợp cho thấy các địa bàn khó khăn tập trung rõ nét ở khu vực miền núi phía Bắc. Tại Cao Bằng, nơi người dân tộc thiểu số chiếm 96,93% dân số, có tới 53/56 xã thuộc khu vực III. Sơn La có 66/75 xã khu vực III, Điện Biên 38/45 xã, Lai Châu 32/38 xã. Riêng Lai Châu, tỷ lệ người dân tộc thiểu số lên tới 98,50%. Về số thôn đặc biệt khó khăn, Tuyên Quang có 1.905 thôn, Sơn La 1.197 thôn, Cao Bằng 1.102 thôn và Lào Cai 1.033 thôn.

Những con số này cho thấy quy mô và mức độ khó khăn rất khác nhau giữa các vùng. Đây cũng là lý do các chính sách của Chương trình được thiết kế theo hướng ưu tiên theo địa bàn, tập trung cho những nơi khó khăn nhất.

Trên cơ sở danh sách của Trung ương, các địa phương đã triển khai cụ thể hóa. Đến tháng 9/2026, 34/34 tỉnh, thành phố hoàn thành việc phân loại nhóm xã theo Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, làm căn cứ xây dựng kế hoạch, xác định danh mục nhiệm vụ và đối tượng thụ hưởng theo từng địa bàn.

Với người dân, việc nắm được thôn, xã nơi mình sinh sống thuộc nhóm nào là cần thiết để biết mình được thụ hưởng những chính sách gì. Thông tin này có thể được tìm hiểu tại UBND xã, qua trưởng thôn hoặc người có uy tín ở địa phương. Ở những nơi vừa sáp nhập thôn, thay đổi địa giới, việc chính quyền cơ sở giải thích rõ cách áp dụng chính sách là điều kiện để người dân yên tâm, không lo bị gián đoạn quyền lợi.