Xanh ruộng đồng, tươi màu no ấm

Người dân xã Hợp Thành thu hái chè.

Men theo con đường dẫn vào xóm Bản Đông, chúng tôi gặp bà Phan Thị Nguyệt đang lúi húi kiểm tra ruộng lúa nếp Vải. Là người gắn bó với giống lúa nếp Vải đặc sản của địa phương từ hàng chục năm nay, bà Nguyệt chỉ cần nhìn màu lá, dáng cây cũng biết ruộng đang ở thời điểm nào.

Đặc biệt, năm nay, bà Nguyệt cùng các hộ dân xóm Bản Đông tham gia mô hình trồng lúa nếp Vải theo hướng hữu cơ. Thay vì cách làm quen thuộc trước đây, bà sử dụng phân bón hữu cơ khoáng, chế phẩm xử lý đồng ruộng và chú ý hơn đến lượng nước, lượng phân bón trong từng giai đoạn.

Bà Nguyệt cho biết: Gia đình tôi được hỗ trợ, hướng dẫn chuyển sang canh tác theo phương pháp hữu cơ, ứng dụng khoa học kỹ thuật. Nhờ thay đổi phương pháp canh tác, cây lúa xanh hơn, đẻ nhánh tốt hơn và năng suất dự kiến cũng cao hơn.

Tính trong toàn xã Hợp Thành, vụ mùa năm 2026, bà con nông dân gieo cấy hơn 470ha lúa, trong đó nếp Vải chiếm hơn 55%. Gần 80ha lúa nếp Vải được sản xuất theo hướng hữu cơ, với 450 hộ dân ở 12 xóm tham gia.

Nhưng với bà Nguyệt, thay đổi cách canh tác mới là một nửa câu chuyện. Điều bà quan tâm hơn cả vẫn là giá trị hạt lúa khi ra khỏi cánh đồng. Có những năm, nếp Vải chỉ bán được 8-10 nghìn đồng/kg, nhưng nhờ áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, vụ mùa năm ngoái, thóc tươi đã đạt 15-16 nghìn đồng/kg.

Cánh đồng lúa nếp Vải xóm Bản Đông, xã Hợp Thành.

Mối quan tâm của những người nông dân như bà Nguyệt cũng là định hướng trọng tâm của xã Hợp Thành trong việc tìm lời giải cho bài toán nâng giá trị nông sản. Với một xã miền núi, địa hình phức tạp, dân cư phân tán và sản xuất nông nghiệp vẫn là sinh kế chính của nhiều hộ dân, việc thay đổi cách làm không chỉ dừng ở một loại cây trồng. 

Từ những lợi thế sẵn có, Hợp Thành tổ chức lại sản xuất lúa, chè và chăn nuôi theo hướng tập trung, gắn với thị trường. Trước hết là nâng cao giá trị lúa nếp Vải. Xã đã triển khai các mô hình trồng lúa nếp Vải theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ. Đồng thời khuyến khích người dân địa phương chế biến thành nhiều sản phẩm như gạo nếp Vải đặc sản, cốm, cơm cháy, bánh chưng để nâng cao giá trị sản phẩm.

Nếu ở cây lúa, thay đổi bắt đầu từ cách canh tác, thì với chăn nuôi, Hợp Thành đang hướng người dân đến quy mô sản xuất lớn hơn. Những năm gần đây, chính quyền địa phương đã khuyến khích người dân thay đổi tư duy sản xuất, từng bước từ bỏ phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, manh mún, chuyển sang chăn nuôi tập trung, gắn với liên kết thị trường.

Từ những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, trên địa bàn từng bước hình thành các trang trại, gia trại. Năm 2026, khoảng 50ha đất đã được quy hoạch thành khu chăn nuôi tập trung, một dự án trang trại quy mô khoảng 24.000 con lợn đang được triển khai.

Gia đình chị Nguyễn Thị Thúy, ở xóm Tiến Bộ, là một trong những hộ đã chuyển dần sang cách làm này. Chị Thúy chia sẻ: Mỗi năm gia đình tôi nuôi khoảng 5.000 con gà ta lò theo hướng bán công nghiệp. Thường gần đến thời điểm xuất chuồng đã có thương lái đặt mua nên mình cũng chủ động hơn. Mỗi năm trừ chi phí, gia đình thu lãi hơn 100 triệu đồng.

Cùng với lúa và chăn nuôi, chè vẫn là cây trồng chủ lực của Hợp Thành, mỗi năm cho gần 1.600 tấn búp tươi. Ba lĩnh vực này đang tạo nên những mũi nhọn sản xuất của địa phương, với quy mô và cách làm từng bước thay đổi.

Những chuyển biến trong sản xuất đang tạo nền tảng để kinh tế địa phương phát triển và nâng cao thu nhập cho người dân. Thu nhập bình quân của người dân trong xã hiện đạt trên 50 triệu đồng/người/năm; tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 2,89%. Giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích đất trồng trọt hiện đạt 95 triệu đồng/ha. Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi tăng bình quân 5%/năm…

Những con số trên cho thấy sản xuất nông nghiệp đã có những chuyển biến nhất định, nhưng quy mô sản xuất còn phân tán vẫn là vấn đề Hợp Thành cần tiếp tục giải quyết. Địa phương đang tính toán tổ chức lại không gian sản xuất, thay vì để các hộ phát triển riêng lẻ.

Ông Nguyễn Hữu Hiếu, Phó Chủ tịch UBND xã Hợp Thành, cho biết: Trước mắt, xã tập trung vào 3 lĩnh vực là lúa, chè và chăn nuôi. Với mỗi lĩnh vực, địa phương sẽ rà soát điều kiện đất đai, vùng sản xuất để định hướng quy hoạch tập trung, đưa khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số vào phù hợp với từng khâu, từ giống, chăm sóc, thu hoạch đến thông tin thị trường.

Tuy nhiên, sản xuất mới là bước đầu. Khâu chế biến và thị trường cần được quan tâm, để giá trị không dừng lại ở sản phẩm thô. “Xã mong muốn thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, đồng thời tham gia quảng bá, xây dựng thị trường cho sản phẩm của địa phương. Khi có doanh nghiệp đồng hành, người dân cũng có thêm điều kiện mở rộng sản xuất”, ông Hiếu nói thêm.

Chiều muộn, chúng tôi trở lại cánh đồng xóm Bản Đông. Cánh đồng vẫn xanh trong buổi chiều Thu, nhưng phía sau màu xanh ấy là những tính toán mới: xây dựng vùng sản xuất tập trung, ứng dụng kỹ thuật, tìm đầu ra và nâng giá trị nông sản. Từ những định hướng đó, Hợp Thành đang nỗ lực tìm giải pháp để đất đai không chỉ cho sản vật, mà còn tạo thêm sinh kế và thu nhập bền vững cho người dân.