Xây dựng cơ chế phát hiện sớm, xử lý nhanh những vấn đề phát sinh trong thực tiễn

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: VPQH

Sáng 21/9, tại Hà Nội đã diễn ra Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật”.

Dự Hội thảo có Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cùng đại diện lãnh đạo các ban, Bộ, ngành Trung ương, một số tỉnh, thành phố và các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng tham dự Hội thảo.

Lấy dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo làm nền tảng đột phá

Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng quy định pháp luật ngay từ gốc. Mỗi chính sách phải rõ mục tiêu, khả thi, được tính toán đầy đủ điều kiện bảo đảm về nhân lực, kinh phí, hạ tầng ngay từ quá trình xây dựng.

Đồng thời, cần gắn kết chặt chẽ xây dựng và thi hành pháp luật, lấy kết quả thực thi làm dữ liệu đầu vào để kiểm chứng chất lượng, tiếp tục sửa đổi, hoàn thiện pháp luật.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: VPQH

Phó Thủ tướng yêu cầu lấy dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo (AI) làm nền tảng đột phá; đẩy mạnh số hóa, đồng bộ toàn bộ “vòng đời văn bản quy phạm pháp luật”, bảo đảm dữ liệu kết nối, liên thông, khắc phục sự phân tán giữa khâu xây dựng và thực thi. Kết quả đo lường thi hành pháp luật phải là căn cứ xác định trách nhiệm, kịp thời chấn chỉnh việc thực hiện và loại bỏ quy định không phù hợp.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu phải chuyển mạnh từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp “phải tuân thủ” sang tạo môi trường để “dễ làm đúng”, “muốn làm đúng” và hình thành thói quen tự giác tuân thủ pháp luật.

Trình bày báo cáo dẫn đề Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có quy mô lớn, với 45.793 văn bản còn và sẽ có hiệu lực, nhưng công tác tổ chức thi hành vẫn là khâu yếu.

Dẫn lại đánh giá của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, Bộ trưởng đề nghị hội thảo tập trung phân tích, kiến nghị giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng; hoàn thiện hệ thống pháp luật tinh gọn, đồng bộ; thiết lập cơ chế phản ứng chính sách chủ động; chấm dứt tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề nghị chuyển từ quản trị dựa trên quy trình, kế hoạch hành chính sang quản trị thực thi dựa trên dữ liệu, kết quả đầu ra và trách nhiệm giải trình; xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các Bộ, ngành và chủ tịch UBND cấp tỉnh. Cùng với đó, ứng dụng công nghệ số, AI để đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng tương tác hai chiều.

Phó Tổng Kiểm toán nhà nước Bùi Quốc Dũng và các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: VPQH

Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc đầu tư cho công tác thi hành pháp luật là đầu tư cho phát triển; cần rà soát, quy định đầy đủ kinh phí, hạ tầng kỹ thuật và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ trực tiếp thi hành.

6 định hướng trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật

Tại Hội thảo, các ý kiến đã tập trung trung trao đổi, thảo luận về bối cảnh, yêu cầu và tính cấp thiết của việc nghiên cứu các giải pháp tạo đột phá trong tổ chức thi hành pháp luật; phân tích thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật ở Trung ương, địa phương trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền; đánh giá các yếu tố ảnh hưởng, điều kiện bảo đảm cho công tác tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế để tham khảo, vận dụng tại Việt Nam…

Qua đó, đề xuất các định hướng, giải pháp tạo đột phá trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy việc xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. 

Phát biểu kết luận Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật ở nước ta đang đứng trước yêu cầu đổi mới rất cao nhằm đáp ứng đòi hỏi của việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới. Mặt khác, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị cũng đã xác định công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước.

Tinh thần đó đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận đầy đủ hơn mối quan hệ giữa xây dựng pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong xã hội.

“Chất lượng của pháp luật không chỉ được thể hiện ở chất lượng văn bản khi được ban hành, mà quan trọng hơn phải được kiểm nghiệm qua thực tiễn thi hành, qua khả năng đi vào cuộc sống, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tạo động lực cho phát triển đất nước” - Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định kết luận Hội thảo. Ảnh: VPQH

Từ những nội dung được trao đổi, thảo luận tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Hội thảo thống nhất cao trong thời gian tới cần tập trung thực hiện 6 định hướng chủ yếu.

Một là, tiếp tục quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chủ trương của Đảng về xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; xác định tổ chức thi hành pháp luật là khâu trọng yếu của quá trình đưa pháp luật vào cuộc sống và đưa cuộc sống vào pháp luật, gắn với trách nhiệm của từng chủ thể và người đứng đầu.

Hai là, khẩn trương nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật về văn bản quy phạm pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật; bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng, thi hành và hoàn thiện pháp luật; xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực và cơ chế phối hợp thi hành.

Ba là, khẩn trương xây dựng, chuẩn hóa tiêu chí, phương pháp và công cụ đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật; lấy kết quả, tác động thực tế và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm căn cứ quan trọng; bảo đảm kết quả đánh giá được sử dụng thực chất trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

Bốn là, xây dựng cơ chế phát hiện sớm và xử lý nhanh những vấn đề phát sinh trong thực tiễn; kết nối kết quả theo dõi thi hành, kiểm tra, rà soát văn bản, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán, xử lý vi phạm, phản ánh, kiến nghị và đánh giá hiệu quả pháp luật; coi phản ánh của người dân, doanh nghiệp là nguồn dữ liệu quản trị quan trọng.

Năm là, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng và kết nối dữ liệu phục vụ tổ chức thi hành pháp luật. Bộ Tư pháp giữ vai trò quan trọng, tiếp tục là cơ quan đầu mối tham mưu hoàn thiện hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật theo hướng thân thiện, minh bạch, có khả năng phân tích và kết nối dữ liệu; nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo phù hợp, an toàn và hiệu quả.

Sáu là, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, trách nhiệm công vụ, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác pháp luật; thúc đẩy xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội. Trong đó, cơ quan nhà nước, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức phải đi đầu, gương mẫu tôn trọng nhân dân, phục vụ nhân dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân.