Xây dựng 'lá chắn số' bảo vệ học sinh trước nguy cơ xâm hại trực tuyến

Nhận diện nguy cơ từ những tương tác trên mạng

Điện thoại thông minh và mạng xã hội ngày càng trở nên quen thuộc với học sinh, sinh viên. Chỉ với một thiết bị có kết nối internet, các em có thể học tập, tìm kiếm thông tin, kết bạn và tham gia nhiều cộng đồng trực tuyến. Song, không phải ai cũng có đủ kiến thức, kinh nghiệm để nhận diện những nguy cơ tiềm ẩn phía sau các tương tác tưởng chừng bình thường.

Những lời mời kết bạn từ người lạ, tin nhắn làm quen, lời hứa tặng quà, cơ hội kiếm tiền trực tuyến hay yêu cầu cung cấp hình ảnh, thông tin cá nhân có thể trở thành phương thức để các đối tượng xấu tiếp cận, dụ dỗ và thao túng tâm lý trẻ em. Khi đã tạo dựng được lòng tin hoặc nắm giữ thông tin riêng tư, chúng có thể sử dụng những dữ liệu này để đe dọa, ép buộc, khống chế nạn nhân.

Bên cạnh đó, tình trạng bắt nạt trên mạng với những biểu hiện như bình luận xúc phạm, chế giễu, cô lập trong các nhóm trò chuyện, phát tán hình ảnh và thông tin cá nhân trái phép cũng có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tâm lý, danh dự của học sinh. Đáng lo ngại, khi gặp phải những tình huống này, nhiều em thường có tâm lý xấu hổ, lo sợ bị trách mắng nên chọn cách im lặng, tự tìm cách giải quyết, vô tình khiến hành vi xâm hại có thể tiếp diễn. Thực tế cho thấy, nguy cơ trên không gian mạng không chỉ đến từ những đường link lạ hay tài khoản không rõ danh tính, mà đôi khi bắt đầu từ chính những mối quan hệ trực tuyến được xây dựng qua thời gian.

Trang bị kỹ năng để người trẻ tự bảo vệ mình

Hưởng ứng chiến dịch “Không một mình 2026 - Phòng, chống xâm hại trực tuyến”, thời gian qua, Phòng An ninh mạng Công an tỉnh phối hợp tổ chức các hoạt động tuyên truyền tại Trường Cao đẳng Cao Bằng và Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh, sinh viên, giáo viên. Với thông điệp “Kết nối không tổn thương”, các chương trình tập trung giúp người học nhận diện những hình thức xâm hại phổ biến, trang bị kỹ năng ứng xử an toàn và biết cách xử lý khi gặp tình huống rủi ro trên môi trường mạng.

Chiến dịch “Không một mình 2026 - Phòng, chống xâm hại trực tuyến” tại Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh. if(window.ads_zones == undefined) window.ads_zones = []; window.ads_zones.push('45ac844b60c335661f96e5e579fdf89d')

Thông qua những nội dung trao đổi, tình huống minh họa và hướng dẫn trực tiếp, các em được tiếp cận những kiến thức thiết thực về bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện hành vi dụ dỗ, thao túng tâm lý, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến; đồng thời hiểu rõ hơn trách nhiệm của bản thân khi đăng tải, chia sẻ thông tin trên mạng xã hội.

Điểm đáng chú ý của hoạt động là không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà hướng người học đến những hành động cụ thể. Khi nhận được tin nhắn đáng ngờ, lời mời kết bạn từ người không quen biết hoặc yêu cầu cung cấp hình ảnh, thông tin riêng tư, các em cần thận trọng, không vội vàng phản hồi hay làm theo. Khi phát hiện nội dung có dấu hiệu xâm hại, cần lưu giữ bằng chứng, chặn và báo cáo tài khoản vi phạm, đồng thời thông báo cho người thân, thầy cô hoặc cơ quan chức năng để được hỗ trợ.

Cô giáo Nguyễn Thị Luyến, Bí thư Đoàn, giảng viên Trường Cao đẳng Cao Bằng cho rằng, chủ đề của chiến dịch năm nay rất thiết thực, bởi học sinh, sinh viên hiện nay được tiếp cận với công nghệ thông tin, đặc biệt là điện thoại thông minh từ khá sớm, trong khi kỹ năng ứng xử trên không gian mạng còn hạn chế. Việc tập trung tuyên truyền phòng, chống xâm hại trực tuyến giúp các em có thêm kiến thức, kỹ năng để tham gia môi trường mạng an toàn, lành mạnh. Theo cô Luyến, nhà trường cần chú trọng trang bị kiến thức chính xác về an toàn, an ninh mạng; hướng dẫn học sinh, sinh viên thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân, không đăng tải, phát tán thông tin chưa được kiểm chứng. Khi gặp tình huống bất thường hoặc vấn đề vượt quá khả năng xử lý, các em cần bình tĩnh, kịp thời báo cáo với thầy cô, bạn bè hoặc gia đình để được hỗ trợ.

Từ góc nhìn của người học, em Nguyễn Đoàn Bích Ngọc, đại sứ an toàn số học đường, Trường Cao đẳng Cao Bằng chia sẻ: Sau khi tham gia chương trình, em mong muốn bản thân và các bạn sinh viên sẽ sử dụng mạng xã hội một cách thông minh, có trách nhiệm; thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân của bản thân và gia đình, không tùy tiện kết bạn, làm quen với những người chưa rõ danh tính trên mạng. Đặc biệt, khi gặp phải tình trạng bị đe dọa, quấy rối hoặc xâm hại trên không gian mạng, chúng em cần chủ động thông báo với người thân, gia đình hoặc cơ quan Công an để được hỗ trợ, giải quyết kịp thời.

Lắng nghe để thế hệ trẻ không phải im lặng

Một trong những rào cản lớn trong phòng, chống xâm hại trực tuyến là tâm lý e ngại, giấu giếm của người bị hại. Nhiều học sinh sợ bị cha mẹ trách mắng vì sử dụng điện thoại, lo ngại thầy cô đánh giá hoặc bạn bè biết chuyện nên không dám lên tiếng. Bởi vậy, bên cạnh việc trang bị kiến thức, kỹ năng nhận diện và phòng ngừa, cần xây dựng môi trường đủ tin cậy để các em có thể chia sẻ khi gặp khó khăn.

Đối với gia đình, cha mẹ cần quan tâm đến thói quen sử dụng internet, các mối quan hệ trực tuyến và những thay đổi trong tâm lý của con; dành thời gian trò chuyện, lắng nghe thay vì chỉ kiểm soát hoặc trách phạt. Đối với nhà trường, giáo dục kỹ năng số cần được quan tâm song song với giáo dục kiến thức văn hóa; giáo viên, cán bộ Đoàn và các bộ phận tư vấn học đường cần chủ động nắm bắt tâm tư, kịp thời hỗ trợ học sinh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Về phía học sinh, mỗi em cần hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm: không tùy tiện chia sẻ thông tin, hình ảnh riêng tư; không cung cấp mật khẩu, mã xác thực cho người khác; không chuyển tiếp những nội dung xúc phạm, bôi nhọ người khác. Khi bị đe dọa, quấy rối hoặc dụ dỗ, các em không nên im lặng, tự chịu đựng hay làm theo yêu cầu của đối tượng, mà cần lưu giữ bằng chứng và tìm đến người lớn đáng tin cậy hoặc cơ quan chức năng.

Phòng, chống xâm hại trực tuyến không phải trách nhiệm riêng của lực lượng Công an hay nhà trường, mà cần sự chung tay của gia đình và cộng đồng. Mỗi lời cảnh báo đúng lúc, một cuộc trò chuyện cởi mở, một sự hỗ trợ kịp thời có thể giúp học sinh tránh khỏi những tổn thương đáng tiếc.

Thông điệp “Kết nối không tổn thương” vì thế không chỉ dừng lại trong khuôn khổ một chiến dịch, mà cần trở thành ý thức và hành động thường xuyên của mỗi người khi tham gia môi trường số. Để mỗi học sinh có thể tự tin học tập, khám phá, kết nối trên không gian mạng; để khi đối diện với nguy cơ, các em luôn biết rằng mình có nơi để tìm đến, có người sẵn sàng lắng nghe và không bao giờ phải đơn độc.