Xây dựng mã số vùng trồng giúp nông sản vươn xa

Nâng tầm giá trị nông sản

Tại một số địa phương trên địa bàn tỉnh, việc xây dựng và cấp MSVT đã và đang trở thành “chìa khóa vàng” giúp nông dân thay đổi thói quen canh tác, nâng cao giá trị nông sản, mở rộng cánh cửa xuất khẩu. Mã số này được ví như “tấm căn cước công dân” hay “tấm hộ chiếu” cho từng thửa ruộng, khu vườn, giúp người mua và cơ quan quản lý truy xuất nguồn gốc, nắm bắt thông tin về quy trình sản xuất.

Bà Đàm Bích Phương, thôn Án Lại, xã Nguyễn Huệ chia sẻ: Năm 2025, gia đình tôi được cấp MSVT dong riềng trên diện tích 3.500 m². Tham gia vào vùng trồng được cấp mã số, tôi ghi chép nhật ký canh tác hằng ngày: bón loại phân gì, phun thuốc bảo vệ thực vật vào ngày nào, cách ly bao lâu mới được thu hoạch. Ban đầu thấy khá phiền phức, nhưng khi sản phẩm được doanh nghiệp đến tận nơi thu mua với giá ổn định, cao hơn thị trường tự do, người dân mới thấy lợi ích lâu dài. Có mã số sẽ không lo bị ép giá, sản phẩm dong riềng khi thu hoạch cũng được nâng tầm giá trị. Nhờ tuân thủ tuân thủ quy trình sản xuất, mỗi năm gia đình tôi thu khoảng 16 tấn củ dong riềng tươi. Sản phẩm miến dong có MSVT được các siêu thị trong và ngoài tỉnh tìm đến và đặt mua.

Chủ tịch UBND xã Nguyễn Huệ Hầu Văn Khánh cho biết: Việc có MSVT tại địa phương giúp người dân, HTX nâng cao giá trị sản phẩm nông sản. Đồng thời đòi hỏi người dân và các HTX phải tuân thủ quy trình từ khâu chăm sóc, bón phân, phun thuốc đến thu hoạch, làm sạch, bảo quản, bảo đảm sản phẩm đồng đều, chất lượng và an toàn cho người tiêu dùng. Đến nay, xã có 15 xóm trồng hơn 200 ha cây dong riềng, tạo việc làm cho trên 200 hộ gia đình tham gia sản xuất miến dong. 

Việc cấp MSVT giúp một số HTX xác định rõ vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc, tạo niềm tin với doanh nghiệp và thuận lợi hơn khi ký hợp đồng bao tiêu. Khi có MSVT, HTX có thêm cơ sở trong việc đàm phán về sản lượng, tiêu chuẩn, giá thu mua. Việc tổ chức sản xuất tập trung, thống nhất quy trình cũng góp phần kiểm soát chất lượng, hạn chế chi phí phát sinh và giảm rủi ro trong quá trình sản xuất.

Theo Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt Đoàn Thị Thuấn, MSVT không chỉ là thủ tục hành chính mà còn là giải pháp để nâng tầm và định vị nông sản Cao Bằng. Quá trình xây dựng, duy trì MSVT buộc người dân phải thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ tập quán truyền thống sang canh tác chuẩn hóa, coi trọng tính minh bạch và an toàn thực phẩm.

Xã Nguyên Bình hướng tới xây dựng mã số vùng trồng cây thanh long, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Phát huy hiệu quả mã số vùng trồng

Mặc dù lợi ích của việc cấp MSVT đã được khẳng định song quá trình triển khai còn gặp nhiều khó khăn do một số địa phương buông lỏng quản lý sau khi được cấp mã số; sự liên kết giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp chưa chặt chẽ. Trong khi đó, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin của nông dân còn hạn chế, nhất là việc ghi chép nhật ký điện tử, lưu trữ dữ liệu sản xuất. Sản xuất nông nghiệp của tỉnh còn nhỏ lẻ, thiếu vùng chuyên canh tập trung khiến việc đáp ứng tiêu chí về diện tích và ranh giới vùng trồng gặp khó khăn. Việc thiết lập, vận hành và duy trì hệ thống mã vùng, cơ sở dữ liệu, thiết bị quan trắc đòi hỏi chi phí đáng kể, vượt quá khả năng của HTX quy mô nhỏ. 

Toàn tỉnh hiện có 191 MSVT, trong đó có 189 mã số trồng thạch đen xuất khẩu và 2 mã số tiêu thụ nội địa. Tuy nhiên, đến nay toàn bộ 189 mã số xuất khẩu thạch đen đã bị thu hồi. Thực trạng này đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý, giám sát và duy trì các vùng trồng sau khi được cấp mã số.

Thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh đổi mới phương thức quản lý; tăng cường công tác hậu kiểm theo mức độ rủi ro, công khai tình trạng hoạt động của các mã số, thu hồi những vùng không đảm bảo tiêu chuẩn. Các địa phương rà soát, quy hoạch lại vùng sản xuất chuyên canh, ưu tiên cho những cây trồng chủ lực, có giá trị kinh tế cao. Thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cơ sở dữ liệu vùng trồng và cơ sở đóng gói nhằm bảo đảm truy xuất nhanh, minh bạch. Khuyến khích liên kết sản xuất theo chuỗi, ký kết hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp và đẩy mạnh chế biến sâu để đa dạng hóa sản phẩm, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tươi. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về lợi ích của MSVT; hướng dẫn, tập huấn chuyên môn cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ địa phương về quy định của các nước nhập khẩu.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Mã Thị Trà My cho biết: Mỗi MSVT được cấp là một sự khẳng định về trách nhiệm của người sản xuất với môi trường và người tiêu dùng. Khi công nghệ và tính minh bạch được coi trọng, nông sản trên địa bàn tỉnh sẽ có cơ hội vươn xa, thúc đẩy người nông dân chuyển đổi phương thức sản xuất theo chuỗi giá trị liên kết, hướng tới sản phẩm sạch, an toàn, đáp ứng các tiêu chuẩn như VietGAP, từng bước xây dựng thương hiệu nông sản địa phương.