Xây dựng nền móng lâu dài cho bóng đá Việt Nam

Vinh quang bắt đầu từ những nơi không có ánh đèn sân khấu

Khi đội tuyển Việt Nam đăng quang, hàng triệu người hâm mộ xuống đường ăn mừng. Khi một cầu thủ ghi bàn quyết định, tên tuổi anh có thể được nhắc đến trong nhiều năm.

Nhưng rất ít người nhớ đến người thầy đầu tiên dạy cầu thủ ấy cách khống chế bóng, trung tâm đào tạo đã phát hiện ra tài năng ấy, hay những giải trẻ nơi anh từng bước trưởng thành.

Đó là nghịch lý quen thuộc của bóng đá: Những thành công lớn nhất thường được nhìn thấy trên đỉnh cao, trong khi nền móng tạo nên chúng lại nằm ở những công việc âm thầm.

Nhìn từ góc độ đó, một trong những dấu ấn cần được đánh giá đầy đủ của VFF khóa IX không chỉ là thành tích các đội tuyển, mà còn là nỗ lực củng cố hệ thống bóng đá cơ sở. Bởi muốn bóng đá Việt Nam phát triển bền vững, không thể chỉ đầu tư cho 23 cầu thủ được lựa chọn vào đội tuyển quốc gia. Phải bắt đầu từ trẻ em có tình yêu với trái bóng, từ các huấn luyện viên địa phương, từ những sân tập và từ cả những liên đoàn bóng đá đang duy trì hoạt động ở cơ sở.

Theo số liệu tổng kết nhiệm kỳ 2022–2026, VFF duy trì hỗ trợ kinh phí hoạt động hằng năm cho 20 liên đoàn bóng đá thành viên, với mức 50 triệu đồng mỗi đơn vị. Trong năm 2026, mức hỗ trợ được nâng lên 100 triệu đồng một đơn vị.

Bên cạnh đó, VFF còn chủ động hỗ trợ kinh phí khắc phục hậu quả thiên tai, lũ lụt cho một số liên đoàn thành viên như Thái Nguyên, Gia Lai và Huế, với mức 50 triệu đồng mỗi đơn vị. Đáng chú ý, trong thời gian qua có 22 liên đoàn thành viên được hỗ trợ 250 quả bóng đạt chuẩn FIFA cho mỗi đơn vị để phục vụ phát triển bóng đá địa phương.

Những con số này có thể không lớn nếu đặt cạnh ngân sách của các câu lạc bộ chuyên nghiệp. Nhưng đối với các tổ chức bóng đá cơ sở, nguồn lực hoạt động thường xuyên và trang thiết bị tập luyện mang giá trị thiết thực. Một liên đoàn địa phương muốn tổ chức được nhiều hoạt động phải có con người, phương tiện, kinh phí và hệ thống vận hành tối thiểu.

Một trung tâm đào tạo muốn phát hiện được tài năng phải có sân tập, bóng, huấn luyện viên và các giải đấu phù hợp. Hỗ trợ bóng đá địa phương, vì thế, không chỉ là chuyện phân bổ kinh phí. Đó còn là đầu tư vào khả năng duy trì và phát triển của cả mạng lưới bóng đá quốc gia.

Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá thế giới Gianni Infantino trao cúp vô địch ASEAN Cup 2026 cho đội tuyển Việt Nam. Ảnh: TRỌNG HẢI  

Đầu tư vào người đào tạo ra cầu thủ

Trong bóng đá hiện đại, chất lượng huấn luyện viên quyết định rất lớn đến chất lượng cầu thủ. Một tài năng trẻ có thể sở hữu tố chất đặc biệt, nhưng muốn phát triển đúng hướng, tài năng ấy cần được tiếp cận phương pháp huấn luyện phù hợp ngay từ những năm đầu tiên.

Theo hồ sơ tổng kết, giai đoạn 2022-2026, VFF tổ chức hơn 80 khóa học và hội thảo chuyên môn, với khoảng 1.600 lượt học viên tham dự. Hệ thống đào tạo bao gồm các cấp độ C, B, A, Pro/AFC/VFF, cùng những chương trình chuyên sâu dành cho huấn luyện viên thủ môn, thể lực và futsal.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng khóa học. AFC tiếp tục công nhận hệ thống đào tạo huấn luyện viên cấp Pro của VFF. Trong năm 2025, cơ quan bóng đá châu Á còn cho phép VFF tổ chức hai khóa Pro liên tiếp thay vì phải giãn cách theo thông lệ.

Đặc biệt, VFF chú trọng xây dựng lực lượng giảng viên huấn luyện viên người Việt Nam, từng bước tăng khả năng tự đảm nhiệm công tác giảng dạy. Trong các năm 2025 và 2026, giảng viên Việt Nam đã có thể độc lập đảm nhiệm các khóa C/AFC/VFF và tham gia trợ giảng ở những cấp độ cao hơn.

Đây là bước phát triển quan trọng. Bởi một nền bóng đá muốn tự chủ về chuyên môn không thể phụ thuộc mãi vào việc mời chuyên gia nước ngoài đến truyền đạt kiến thức. Phải xây dựng được đội ngũ người Việt đủ năng lực đào tạo ra những người thầy tiếp theo. 

Một dấu ấn khác của nhiệm kỳ là các hoạt động hợp tác chuyên môn với FIFA. Tháng 6-2026, VFF phối hợp tổ chức hội thảo về nhận diện tài năng và tiêu chí tuyển chọn cầu thủ trẻ. Chương trình hướng đến việc áp dụng phương pháp đánh giá có hệ thống, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào quan sát cảm tính.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong đào tạo trẻ. Bởi có những cầu thủ phát triển thể chất sớm, vượt trội ở tuổi 13–14 nhưng chưa chắc tiếp tục chiếm ưu thế khi trưởng thành. Ngược lại, những tài năng phát triển muộn có thể bị bỏ sót nếu quá trình tuyển chọn thiếu tiêu chí khoa học.

Cùng thời gian, VFF và FIFA tổ chức hoạt động phân tích môi trường bóng đá nghiệp dư, với sự tham gia của các liên đoàn thành viên và trung tâm bóng đá cộng đồng. Những hoạt động này cho thấy định hướng đưa kiến thức và tiêu chuẩn quốc tế tới gần hơn với bóng đá cơ sở.

Từ giải nhi đồng đến V.League nối liền mạch phát triển

Một cầu thủ không thể trưởng thành chỉ bằng những buổi tập. Cầu thủ cần được thi đấu, đối mặt áp lực, học cách chiến thắng và cả cách đứng dậy sau thất bại.

Trong nhiệm kỳ IX, hệ thống thi đấu quốc gia tiếp tục được duy trì ở nhiều cấp độ, từ U11, U13, U15, U17, U19, U21 cho tới các giải bóng đá chuyên nghiệp, bóng đá nữ, futsal và bóng đá bãi biển.

Hoạt động Football Festival U9, U11, U13 năm 2026 tại Khánh Hòa, với sự đồng hành của VFF, quy tụ 44 câu lạc bộ và trung tâm, gần 1.000 cầu thủ tham gia 118 trận đấu, là một ví dụ về việc mở rộng môi trường thi đấu từ những lứa tuổi nhỏ.

Tuy nhiên, nhiệm vụ quan trọng tiếp theo không chỉ là duy trì các giải đấu. Đó phải là nâng chất lượng đào tạo và tạo ra con đường phát triển thông suốt, để cầu thủ trẻ xuất sắc có thể từng bước lên hạng Nhất, V.League rồi đội tuyển quốc gia.

Một giải trẻ thành công không nên chỉ được đo bằng số đội tham dự. Thành công lâu dài phải được đo bằng số cầu thủ có thể trưởng thành từ giải đấu ấy. Không thể khẳng định tất cả những chương trình phát triển cơ sở đều đã tạo ra hiệu quả đầy đủ. Việc đánh giá còn cần số liệu về cầu thủ được đào tạo, số người đủ khả năng thi đấu chuyên nghiệp và chất lượng hoạt động thực tế tại các địa phương.

Nhưng những nỗ lực củng cố hệ thống trong nhiệm kỳ IX là cơ sở đáng ghi nhận. Bóng đá Việt Nam muốn có thêm nhiều thế hệ cầu thủ giỏi phải phát triển được đội ngũ huấn luyện viên giỏi.

Muốn đội tuyển mạnh, các câu lạc bộ phải mạnh. Muốn có những ngôi sao lớn, cần hàng nghìn tài năng nhỏ được trao cơ hội. Những chiếc cúp có thể được nâng lên trong một đêm. Nhưng để tạo ra nền bóng đá đủ sức chinh phục những chiếc cúp ấy qua nhiều thế hệ, cần sự bền bỉ của cả một hệ thống trong hàng chục năm. Đó là giá trị lâu dài của những công việc bắt đầu từ gốc rễ.