Xây dựng văn hoá thượng tôn pháp luật trong đời sống xã hội

Phát biểu tại cuộc họp, ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (PBGDPL&TGPL) cho biết, dự thảo đang được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng xác định đây là Đề án mang tính khung, định hướng tổng thể, thay vì quy định chi tiết từng nhiệm vụ để các Bộ, ngành và địa phương trực tiếp triển khai. Trên cơ sở định hướng chung, các cơ quan, đơn vị sẽ xây dựng kế hoạch hoặc đề án cụ thể, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đặc thù của từng ngành, lĩnh vực, địa phương.

Theo dự kiến, Đề án được xây dựng với 5 phần chính, bao gồm: (i) Mở đầu, nói về sự cần thiết của Đề án, cơ sở chính trị, pháp lý, cơ sở thực tiễn và yêu cầu, đối tượng thực hiện Đề án; (ii) Đánh giá thực trạng các yếu tố tác động đến xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật; (iii) Khái niệm, quan điểm, mục tiêu và tầm nhìn trong xây dựng văn hoá thượng tôn pháp luật; (iv) Nhiệm vụ và giải pháp; (v) Tổ chức thực hiện.

Ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý phát biểu tại cuộc họp.

Trong đó, cơ quan soạn thảo đang nghiên cứu hệ thống nhiệm vụ, giải pháp gồm 8 nhiệm vụ trọng tâm và 5 nhiệm vụ cụ thể gắn với các nhóm đối tượng, qua đó tập trung vào cơ quan nhà nước, đội ngũ cán bộ, công chức, thế hệ trẻ, cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân và người dân. Đặc biệt, trách nhiệm nêu gương của cơ quan nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức được xác định là một trong những yêu cầu quan trọng.

Về cơ sở lý luận, trên nền tảng nghiên cứu và tham vấn ý kiến chuyên gia, cơ quan soạn đưa ra khái niệm cơ bản về văn hóa tuân thủ pháp luật là trạng thái xã hội, tổng thể các giá trị, chuẩn mực, nhận thức, thái độ, niềm tin và hành vi của tổ chức, cá nhân trong việc tôn trọng, đề cao, tự giác tuân thủ, chấp hành và bảo vệ pháp luật, trong đó pháp luật được coi là chuẩn mực tối cao, duy nhất và có giá trị ràng buộc cao nhất đối với tổ chức, cá nhân. Mọi quan hệ xã hội, hành vi ứng xử trong đời sống xã hội đều chịu sự định hướng và điều chỉnh của pháp luật.

Từ cách tiếp cận này, bốn yếu tố cơ bản cấu thành văn hóa tuân thủ pháp luật được xác định gồm: nhận thức và hiểu biết pháp luật; thái độ, niềm tin và sự tôn trọng pháp luật; hành vi tuân thủ pháp luật tự giác; trách nhiệm xã hội và sự tham gia giám sát việc xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật. Các yếu tố có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại và bổ trợ lẫn nhau, tạo thành nền tảng để pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử trong đời sống xã hội.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, ông Phan Hồng Nguyên đề nghị các đại biểu tập trung góp ý về phạm vi, bố cục và cơ sở thực tiễn của Đề án; tính phù hợp của mục tiêu, chỉ tiêu đánh giá; tính khả thi của các nhóm nhiệm vụ, giải pháp cũng như việc phân công trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đánh giá cao những ý kiến đóng góp sâu sắc, thiết thực của các đại biểu, chuyên gia đối với dự thảo Đề án. Đồng thời nhấn mạnh, đây là Đề án mới, có phạm vi tác động rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực và mọi tầng lớp trong xã hội, đòi hỏi quá trình nghiên cứu, xây dựng phải có cách tiếp cận khoa học, toàn diện, phù hợp với thực tiễn.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc kết luận cuộc họp.

Đối với nội dung dự thảo Đề án, Thứ trưởng yêu cầu tập trung làm rõ các yếu tố cốt lõi tác động đến việc hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật, bao gồm chất lượng hệ thống pháp luật; hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ, công chức; truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán; điều kiện kinh tế - xã hội và niềm tin pháp lý của người dân.

Thứ trưởng cũng lưu ý cần tiếp tục làm sâu sắc hơn sự cần thiết, ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật đối với sự phát triển đất nước, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển. Các quan điểm chỉ đạo phải được nghiên cứu, chắt lọc, bảo đảm thống nhất với chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước, tránh dàn trải, trùng lặp.

Đối với hệ thống nhiệm vụ, giải pháp, Thứ trưởng đề nghị lựa chọn những nội dung cốt lõi, có tác động trực tiếp đến quá trình hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật, đồng thời bảo đảm sự gắn kết giữa các yếu tố về thể chế, thực thi pháp luật, trách nhiệm công vụ và điều kiện kinh tế - xã hội. Các nhiệm vụ cần giữ tính khái quát, định hướng, tránh đi sâu vào những nội dung đã được điều chỉnh bởi các chương trình, đề án chuyên ngành.