Xây dựng xã không ma tuý – Nhìn từ tỉnh biên giới Cao Bằng

Bài 1: Gõ cửa từng nhà, dựng “lá chắn” từ xóm nhỏ

Từ những chuyến đi xuống xóm, những cuộc trò chuyện với từng gia đình đến các mô hình “Cụm xóm không ma túy”, “Gia đình không ma túy”, lực lượng Công an cơ sở ở Cao Bằng đang đưa công tác phòng ngừa đến với người dân. Khi mỗi gia đình trở thành một điểm tựa, những nguy cơ về ma túy được nhận diện sớm hơn.

“Làm đến đâu, chắc đến đó”

Ở xã Nam Tuấn, có nơi, muốn đến nhà dân phải vượt gần 30km đường núi. Xã có 16.324 nhân khẩu, địa bàn rộng, dân cư phân tán. Thiếu tá Hoàng Minh Thành, Trưởng Công an xã Nam Tuấn cho biết, lực lượng Công an xác định phương châm “làm đến đâu, chắc đến đó”, phối hợp với trưởng xóm và lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở để nắm tình hình, tuyên truyền và quản lý những trường hợp có nguy cơ.

Đến tháng 8/2026, xã có 9 trường hợp nghiện đang điều trị Methadone, 1 người sử dụng trái phép chất ma túy có hồ sơ quản lý, 3 người sau cai và 7 trường hợp nghi sử dụng. Các trường hợp đều được quản lý, chưa phát hiện vi phạm.

Công an xã tuyên truyền pháp luật, tác hại của ma túy và cách phòng tránh cho người dân tại các phiên chợ.

Với cán bộ Công an xã, mỗi trường hợp không chỉ là một dòng trong sổ quản lý. Đó là một người, một gia đình và một hoàn cảnh cần được theo dõi, vận động, giúp đỡ để không phát sinh vi phạm.

Đại úy Lê Đức Thịnh, Công an xã Nam Tuấn cho biết, công tác tuyên truyền được thực hiện ngay trong những lần xuống xóm, gặp gỡ người dân. Nội dung từ phòng, chống ma túy, giữ gìn an ninh, trật tự đến cảnh giác với tội phạm trên không gian mạng được lồng ghép vào những câu chuyện gần gũi.

Ở vùng cao, một lần cán bộ ghé qua hộ dân. Một lời nhắc cha mẹ quan tâm đến con em. Một câu chuyện về tác hại của ma túy. Những việc nhỏ được lặp lại nhiều lần, dần hình thành sự cảnh giác trong cộng đồng.

Công an xã tuyên truyền, hướng dẫn học sinh nhận diện các loại ma túy, tác hại của ma túy và phương thức, thủ đoạn hoạt động của tội phạm ma túy.

Xóm Phượng Tiên, xã Nam Tuấn có 301 hộ với 1.280 nhân khẩu, chủ yếu là người Tày, Nùng, người dân đã cùng tham gia cam kết phòng, chống ma túy. Ông Hà Văn Vĩnh, Tổ trưởng an ninh, trật tự xóm cho biết, người dân chủ yếu làm nông nghiệp, trồng thuốc lá và sản xuất theo mùa vụ. Việc tuyên truyền, nhắc nhở được thực hiện trong các cuộc họp xóm và qua những lần cán bộ xuống địa bàn.

Anh Hà Văn Định, một người dân trong xóm cho biết, những nội dung Công an xã tuyên truyền được anh chia sẻ lại với người thân, nhắc nhở con cháu tránh xa ma túy.

7 xóm: Văn Thụ, Khau Lềm, Nà Ban Pác Muổng, Đông Hoan, Nà Hoài, Đông Giang 1 và Nà Diểu ở xã Nam Tuấn đã vận động 100% hộ dân đồng thuận, ký cam kết xây dựng “Cụm xóm không ma túy”. Hội Liên hiệp Phụ nữ xã phối hợp triển khai mô hình “Gia đình không ma túy” tại xóm Đông Giang.

Từ một cụm xóm đến từng gia đình, công tác phòng ngừa được đưa về trực tiếp đến người dân.

Đi đến đâu, tuyên truyền đến đó

Không chỉ ở xã Nam Tuấn, cách làm này đang được triển khai tại nhiều địa bàn vùng cao của Cao Bằng. Tại xã Phục Hòa, 8 tháng đầu năm 2026, Công an xã tổ chức hơn 30 cuộc tuyên truyền với 3.258 lượt người tham gia, phát 504 tờ rơi phổ biến pháp luật.

Công an xã phổ biến tác hại của các loại ma túy mới và những chế tài nghiêm khắc của pháp luật đối với hành vi vi phạm.

Ở xã Yên Thổ, công tác tuyên truyền được đưa tới các điểm nhóm tôn giáo tại vùng sâu, vùng xa, nơi đồng bào Mông, Dao, Sán Chỉ sinh sống. Nội dung phòng, chống ma túy được lồng ghép với phòng, chống tội phạm công nghệ cao, an ninh mạng và những vấn đề pháp luật thiết thực.

Tại các xã Phan Thanh, Cô Ba và Trường Hà, trong những ngày giữa tháng 9/2026, Công an xã tổ chức tuyên truyền, phát tờ rơi và phiếu tố giác tội phạm; hơn 1.300 lượt người dân, cán bộ, giáo viên và học sinh tham gia.

Công an xã Yên Thổ tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho các trường hợp đang điều trị nghiện bằng thuốc thay thế Methadone tại Trạm Y tế xã.

Một trong những nhóm được chú trọng là thanh thiếu niên. Tại xã Yên Thổ, cùng với tuyên truyền xây dựng trường học không ma túy, Công an xã phối hợp đưa kiến thức pháp luật đến các điểm dân cư vùng sâu. Cách làm được điều chỉnh theo từng nhóm đối tượng, để người dân dễ tiếp nhận và biết cách chủ động phòng ngừa.

Thiếu tá Đặng Phú Hùng, Trưởng Công an xã Yên Thổ cho biết, muốn xây dựng “xã không ma túy” phải làm tốt phòng ngừa, nhất là ở vùng sâu, vùng xa và trong thanh thiếu niên. Công tác tuyên truyền phải đến từng nhóm dân cư, trường học, từng địa bàn có đặc thù riêng.

Ra mắt Mô hình Gia đình không ma túy ở xóm Đông Giang, xã Nam Tuấn.

Ở xã Lý Bôn, phòng ngừa được đưa sâu hơn vào từng gia đình. Từ tháng 6/2026, mô hình “Gia đình không ma túy” được triển khai tại xóm Pác Pha với sự phối hợp của Hội Liên hiệp Phụ nữ xã. Cán bộ Công an và các đoàn thể đến từng hộ tuyên truyền, vận động gia đình quan tâm đến con em, chủ động phát hiện những dấu hiệu bất thường. Đến nay, 75 hộ dân trong xóm đã ký cam kết.

Đại úy Bế Văn Trí, Trưởng Công an xã Lý Bôn cho biết, địa bàn rộng, dân cư sống rải rác trên các triền núi nên cán bộ Công an phải thường xuyên xuống xóm, gặp người dân và nghe phản ánh từ cơ sở.

Công an xã Lý Bôn thường xuyên xuống các hộ dân tuyên truyền pháp luật.

Việc bám địa bàn cũng giúp Công an xã kịp thời phát hiện, đấu tranh với tội phạm ma túy. Đến trung tuần tháng 9/2026, Công an xã Lý Bôn đã phát hiện, bắt giữ 4 vụ với 6 đối tượng vi phạm pháp luật về ma túy, thu giữ hơn 13,964g heroin.

Những vụ việc tại các xóm Pác Rà, Nà Mạt cho thấy thông tin từ cơ sở có ý nghĩa quan trọng. Khi người dân tin tưởng và chủ động cung cấp thông tin, lực lượng Công an có thêm cơ sở để xác minh, xử lý. “Anh em xác định phải nắm từ xóm, từ người dân. Người dân có tin tưởng, có thông tin thì Công an mới kịp thời vào cuộc”, Đại úy Trí nói.

Tại xóm Thống Nhất, xã Hạ Lang, những năm 2017-2018 từng là khoảng thời gian người dân không muốn nhắc lại. Ma túy và trộm cắp khiến cuộc sống đảo lộn. Một số gia đình còn giấu việc con em nghiện ma túy vì sợ ảnh hưởng đến danh dự.

Công an xã Trường Hà tuyên truyền pháp luật đến người dân và khách du lịch tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó.

Nhiều năm sau, xóm đã đổi khác. Cán bộ Công an kiên trì tuyên truyền, vận động, quản lý người nghiện; chính quyền, đoàn thể, lực lượng Biên phòng và người dân cùng tham gia xây dựng các mô hình tự quản. Hơn 20 người nghiện tại xóm đã cai nghiện thành công. Những người như các anh Hoàng Văn Bảo, Vi Văn Kiên trở lại lao động, làm ăn, chăm lo gia đình. Sự thay đổi ấy không đến sau một cuộc ra quân. Nó được tạo nên từ nhiều lần cán bộ xuống xóm, gặp từng gia đình, từ sự phối hợp của các lực lượng và quan trọng hơn là sự thay đổi trong nhận thức của người dân.

Một người dân để ý đến hàng xóm. Một người mẹ quan tâm hơn đến con. Một trưởng xóm kịp thời báo tin. Một cán bộ Công an không ngại đường xa, đến tận nhà để tìm hiểu một trường hợp có biểu hiện bất thường. Những việc nhỏ ấy, làm bền bỉ qua thời gian, tạo thành mạng lưới phòng ngừa ngay từ cơ sở.

Ở những bản làng vùng cao, xây dựng “xã không ma túy” vì thế không phải công việc của riêng lực lượng Công an. Đó là sự tham gia của chính quyền, đoàn thể, người có uy tín và từng gia đình. Bởi muốn giữ một xóm bình yên, trước hết phải để người dân trở thành những người cùng giữ bình yên ấy. Và nhiều khi, “lá chắn” đầu tiên ngăn ma túy không phải là một hàng rào hay một chốt kiểm soát, mà bắt đầu từ một cánh cửa được gõ đúng lúc.