Xử phạt đúng người, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Hồ Long

Bổ sung quyền yêu cầu giải trình đối với những vụ việc có căn cứ rõ ràng

Qua thảo luận, các ĐBQH đánh giá dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đã thể hiện được nhiều điểm tiến bộ theo hướng tiếp tục hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm hành chính, đơn giản hóa thủ tục, tăng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số để tháo gỡ những cái khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Về nguyên tắc xử phạt và bảo đảm quyền của người dân, ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) cho rằng, trong một đạo luật có phạm vi áp dụng rộng, liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và các quyền cơ bản của công dân, nguyên tắc quan trọng nhất phải là xử phạt đúng người, đúng hành vi, đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục.

ĐBQH Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện quy định về trách nhiệm chứng minh vi phạm của người có thẩm quyền; bảo đảm người bị xử phạt được tiếp cận hồ sơ, giải trình, cung cấp chứng cứ và thực hiện quyền khiếu nại, khởi kiện theo quy định. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của người thi hành công vụ khi ban hành quyết định xử phạt trái pháp luật, gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp; không thể chỉ đặt ra trách nhiệm cho người vi phạm mà thiếu cơ chế kiểm soát trách nhiệm của người thực thi.

Đối với quyền giải trình của người bị xử phạt, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) cho rằng, quyền giải trình không đơn thuần là một thủ tục trong quá trình xử phạt mà còn là một cơ chế pháp lý quan trọng để người bị xem xét xử phạt được trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, làm rõ những tình tiết liên quan đến hành vi vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Vì vậy, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị, cần bổ sung quyền yêu cầu giải trình đối với những vụ việc có căn cứ rõ ràng cho thấy chứng cứ có mâu thuẫn, có ý kiến khác nhau về việc xác định hành vi, lỗi hoặc chủ thể vi phạm, kể cả khi mức tiền phạt chưa đến ngưỡng được quy định tại khoản 5 Điều 50 của dự thảo Luật.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đồng thời, nghiên cứu mở rộng quyền giải trình đối với những trường hợp áp dụng những biện pháp khắc phục hậu quả có tác động trực tiếp và đáng kể đến quyền tài sản, hoạt động sản xuất kinh doanh và quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức. Bên cạnh đó, quy định rõ hơn trách nhiệm của người có thẩm quyền xử phạt trong việc tiếp nhận, xem xét, đánh giá và thể hiện kết quả xử lý các ý kiến giải quyết trong hồ sơ vụ việc.

Hạn chế phát sinh khiếu nại, khởi kiện hành chính

Khoản 3 Điều 50 dự thảo Luật quy định: người có thẩm quyền phải gửi thông báo về việc thực hiện quyền giải trình cho cá nhân, tổ chức vi phạm đối với các trường hợp thuộc diện phải thông báo về việc giải trình. Đồng thời, tại điểm b, điểm c khoản 4; điểm b, điểm c khoản 6 Điều 50 đã xác định thời hạn giải trình được tính từ ngày nhận được thông báo.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đắk Lắk) phát biểu. Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đắk Lắk) nhận thấy, dự thảo Luật chưa quy định cụ thể hình thức gửi, cách xác định thời điểm nhận được thông báo. Trong khi đó, Điều 59 dự thảo Luật đã quy định rất rõ các hình thức gửi quyết định xử phạt vi phạm hành chính để thi hành. Việc thiếu quy định này có thể dẫn đến khó khăn trong xác định thời hạn giải trình, ảnh hưởng đến quyền giải trình của cá nhân; cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu bổ sung để làm rõ hơn vấn đề này.

Tại khoản 8 Điều 50 quy định: trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính thể hiện rõ ý kiến bằng văn bản không yêu cầu hoặc từ chối giải trình thì người có thẩm quyền xử phạt được ban hành quyết định xử phạt trong thời hạn quy định tại Điều 55 luật này, kể cả khi chưa hết thời hạn giải trình. Trường hợp trước khi hết thời hạn quy định tại khoản 3, khoản 4 hoặc khoản 5 điều này mà cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính lại có yêu cầu giải trình thì người có thẩm quyền quy định tại khoản 2 điều này có trách nhiệm xem xét ý kiến giải trình của cá nhân, tổ chức vi phạm chỉ trong trường hợp chưa ban hành quyết định xử phạt.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Cho rằng, giải trình là quyền của cá nhân, tổ chức nhằm trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt nêu rõ, việc giới hạn quyền này theo thời điểm ban hành quyết định xử phạt có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của người vi phạm, nhất là khi thời hạn yêu cầu giải trình trực tiếp chỉ trong 2 ngày làm việc, giải trình bằng văn bản 5 ngày làm việc, thời hạn ra quyết định xử phạt tại Điều 55 có thể kéo dài từ 7 ngày làm việc đến 2 tháng tùy trường hợp.

Các đại biểu dự phiên thảo luận tại hội trường. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt đề nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung cơ chế tiếp nhận, xem xét ý kiến giải trình được gửi trong thời hạn luật định, kể cả trường hợp đã ban hành quyết định xử phạt để làm cơ sở sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ quyết định khi có căn cứ, nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức; hạn chế phát sinh khiếu nại, khởi kiện hành chính, giảm áp lực giải quyết tranh chấp cho cơ quan nhà nước.