Yêu cầu chuyển trọng tâm của giáo dục đại học khi ứng dụng AI

Ban tổ chức trao giải thưởng GMA cho các khóa học tích hợp AI tiêu biểu nhất. Ảnh: Lê Đông/TTXVN

Các phiên thảo luận chuyên đề của GMC 2026 quy tụ nhiều nhà lãnh đạo đại học, chuyên gia quốc tế đến từ UNESCO IITE, Đại học Ottawa (Canada), Đại học Johannesburg (Nam Phi), Đại học Chulalongkorn (Thái Lan), Đại học Queen Mary London (Anh), Đại học Bưu chính Viễn thông Bắc Kinh (Trung Quốc), Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị Luân Đôn (Anh) và Đại học Harvard (Hoa Kỳ).

Các trao đổi tập trung vào đổi mới mô hình đại học, quản trị và lãnh đạo trong kỷ nguyên AI; phát triển năng lực người học, nâng cao chất lượng giáo dục và xây dựng hệ sinh thái học tập thích ứng với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ.

Giáo sư Lý Lộ Minh, Giám đốc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), Chủ tịch Ban điều hành Liên minh MOOC và Giáo dục trực tuyến toàn cầu (GMA) nhấn mạnh khái niệm “tái phân bổ trí tuệ” trong bối cảnh AI đang định hình lại sự phân chia công việc nhận thức giữa con người và máy móc.

Theo ông, khi AI có thể giải thích kiến thức, giải quyết những bài toán phức tạp và hỗ trợ nghiên cứu, giá trị của con người ngày càng thể hiện ở khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin và đưa ra những phán đoán có trách nhiệm. Điều này đòi hỏi các trường đại học chuyển trọng tâm từ truyền đạt kiến thức sang phát triển tư duy độc lập, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo của người học.

Tại phiên thảo luận bàn tròn do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện Quản lý chất lượng và Khảo thí, Đại học Quốc gia Hà Nội điều phối, các chuyên gia đến từ Australia, châu Phi và Hoa Kỳ tập trung làm rõ ranh giới giữa những nhiệm vụ có thể giao cho AI và các giá trị cốt lõi mà giáo dục đại học cần gìn giữ.

Các ý kiến cho rằng, AI có thể hỗ trợ truyền đạt kiến thức, xử lý thông tin và cá nhân hóa học tập, song không thể thay thế vai trò của nhà giáo trong phát triển tư duy độc lập, năng lực phản biện, trí tuệ cảm xúc và những giá trị nhân văn. Vì vậy, các trường đại học cần đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra, đánh giá và tái định hình vai trò của giảng viên trong môi trường giáo dục tích hợp AI.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, giáo dục cần tiếp tục gìn giữ những giá trị cốt lõi của quá trình học tập, đặc biệt là sự nỗ lực tư duy, khả năng kết nối xã hội và tính tự chủ của người học. Công nghệ cần hỗ trợ người học chủ động khám phá, phát triển năng lực nhận thức thay vì thay thế quá trình tư duy. Hiệu quả giáo dục số phải được đánh giá bằng sự tiến bộ thực chất của người học, không chỉ dựa trên các chỉ số sử dụng công nghệ.

Một hoạt động nổi bật trong khuôn khổ GMC 2026 là Triển lãm thành tựu giáo dục thông minh, giới thiệu 39 mô hình, sản phẩm và sáng kiến của các cơ sở giáo dục, tổ chức quốc tế, được chia thành 5 nhóm chủ đề.

Triển lãm có sự tham gia của nhiều đại học uy tín như Đại học Thanh Hoa, Đại học Phúc Đán, Đại học Giao thông Thượng Hải (Trung Quốc), Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore), Đại học Khoa học và Công nghệ Hồng Kông (Trung Quốc), Đại học Chulalongkorn (Thái Lan), Đại học Macquarie (Australia), Đại học Johannesburg (Nam Phi) cùng các đơn vị thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong đó, nhóm “Trí tuệ kiến tạo nền tảng” giới thiệu 10 mô hình, sản phẩm và sáng kiến phát triển AI chuyên ngành, cơ sở tri thức và nền tảng hỗ trợ giáo dục trong các lĩnh vực kỹ thuật, năng lượng, y học, nông nghiệp và khoa học xã hội.

Nhóm “Trí tuệ thúc đẩy cộng sinh” gồm 5 sáng kiến phát triển tác nhân AI, học tập theo tình huống và mô hình hợp tác giữa con người với AI, hướng tới cá nhân hóa học tập, hỗ trợ người học giải quyết vấn đề và phát triển năng lực tư duy.

Nhóm “Trí tuệ tái định hình môi trường học tập” giới thiệu 5 mô hình nền tảng giáo dục thông minh, hệ sinh thái học tập số và không gian học tập tương lai. Trong khi đó, nhóm “Trí tuệ thúc đẩy tích hợp và sáng tạo” gồm 8 sáng kiến ứng dụng AI trong đào tạo thực hành, phát triển năng lực nghề nghiệp, hợp tác nhà trường - doanh nghiệp và đổi mới kiểm tra, đánh giá.

Đáng chú ý, nhóm “Trí tuệ kết nối thế giới” giới thiệu 11 khóa học và sáng kiến giáo dục thuộc mạng lưới GMA, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như khoa học máy tính, AI, y học, khoa học xã hội, ngoại ngữ và phát triển năng lực nghề nghiệp.

Trong nhóm này, khóa học “Tiếng Anh B1 trên hệ thống LMS” của Trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội được giới thiệu như một sản phẩm tiêu biểu, đồng thời được vinh danh tại Giải thưởng GMA 2026.

Năm nay, giải thưởng tiếp nhận 47 đề cử từ 30 cơ sở giáo dục thuộc 22 quốc gia, với sự tham gia đánh giá của 30 chuyên gia đến từ 17 quốc gia. Việc khóa học của Đại học Quốc gia Hà Nội được trao giải ghi nhận những nỗ lực phát triển học liệu số, ứng dụng công nghệ và đổi mới phương thức tổ chức đào tạo trực tuyến.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, thời gian tới, Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ tiếp tục phối hợp với các đối tác quốc tế phát triển khóa học trực tuyến bằng tiếng Việt và tiếng Anh, thử nghiệm mô hình lớp học kết hợp xuyên biên giới, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng AI trong giảng dạy, đánh giá và phát triển đội ngũ giáo viên.

Thông qua các phiên thảo luận và hoạt động triển lãm, GMC 2026 góp phần thúc đẩy kết nối giữa các trường đại học, tổ chức giáo dục và chuyên gia quốc tế trong phát triển học liệu mở, chia sẻ tài nguyên giáo dục số, triển khai chương trình đồng giảng dạy và nghiên cứu chung. Đây cũng là cơ hội mở rộng hợp tác ứng dụng AI có trách nhiệm, nâng cao chất lượng đào tạo và khả năng tiếp cận giáo dục đại học cho người học trên toàn cầu.