10 dự án điện tái tạo vẫn 'đứng hình' sau thanh tra

Trước khi Thanh tra Chính phủ ban hành kết luận vào tháng 4/2023, chín dự án điện mặt trời tại Lâm Đồng và Đồng Nai, một dự án điện gió tại Cần Thơ đã được Cục Điện lực (Bộ Công thương) kiểm tra nhưng chưa ban hành văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu của chủ đầu tư. Đến nay, việc nghiệm thu các công trình này vẫn chưa hoàn tất.

Thực hiện Nghị định 207/2026/NĐ-CP của Chính phủ (thi hành từ 1/7/2026), Cục Điện lực vừa thông báo đến UBND tỉnh/thành phố tiếp tục thực hiện việc kiểm tra công tác nghiệm thu công trình xây dựng.

Hàng loạt dự án điện mặt trời tại khu vực miền Trung Tây Nguyên rơi vào cảnh vừa tiếp tục chờ khắc phục sau vi phạm nhiều năm vừa vận hành thương mại. Ảnh: Hoàng Anh.

Phần lớn các dự án thuộc nhóm này đều là điện mặt trời và nằm trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng với nhóm sáu dự án Hồng Phong (5.2, 4, 1A, 1B, Mũi Né, Hàm Kiệm 1) do các chủ đầu tư lớn trong nước thực hiện từ nhiều năm trước như Công ty CP Năng lượng Thiên Niên Kỷ, Hà Đô Bình Thuận, Năng lượng Hồng Phong, Đức Thành Mũi Né.

Đáng chú ý, sáu dự án này (cùng với 14 dự án điện sai phạm khác tại Lâm Đồng) mới đây "thoát cửa tử" sau khi cơ quan an ninh điều tra (Bộ Công an) có kết luận không khởi tố vụ án hình sự. Trên cơ sở đó, việc xem xét tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo và thủy điện tại địa phương được thực hiện theo quy định pháp luật hiện hành và định hướng tại Nghị quyết 233 của Chính phủ.

Bên cạnh vấn đề nghiệm thu, loạt dự án nêu trên cùng gặp vấn đề về chồng lấn quy hoạch khi nằm trên phần đất thuộc khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia (titan) và dòng tiền (đã hoàn thành đầu tư, vận hành và phát điện thương mại 5-6 năm nay nhưng chưa được thanh toán đầy đủ tiền điện).

Đầu năm 2026, UBND tỉnh Lâm Đồng đề nghị Bộ Công thương chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) xem xét, có giải pháp tháo gỡ vướng mắc tài chính đối với chín dự án điện mặt trời và điện gió đang trong tình trạng tạm dừng thanh toán tiền điện trong giai đoạn từ tháng 8–9/2023 đến ngày 15/7/2025. Tổng số tiền thanh toán được các chủ đầu tư phản ánh chưa được chi trả lên tới gần 4.540 tỷ đồng (trong đó có gồm cả 6 dự án điện mặt trời nêu trên).

Tương tự, ba dự án điện mặt trời Lộc Ninh 3, 4 và 5 tại Đồng Nai cũng rơi vào tình cảnh không kém phần gian nan.

Các dự án đã vận hành thương mại khoảng sáu năm nhưng đến nay vẫn chưa hoàn tất thủ tục đất đai và còn một số tồn tại phải khắc phục theo Kết luận 1027 của Thanh tra Chính phủ. Bên cạnh đó, hai trong số ba dự án có nội dung liên quan đến một số cá nhân thuộc cơ quan thuế địa phương theo kết luận điều tra của Bộ Công an trong vụ án sai phạm về điện mặt trời tại Bộ Công thương.

Cụm dự án điện mặt trời Lộc Ninh (số hiệu từ 1 đến 5) vốn do Tập đoàn Hưng Hải làm chủ đầu tư với tổng công suất 800MW, trị giá khoảng 12.000 tỷ đồng và hiện bị chia năm xẻ bảy bởi các nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Cụ thể, Tập đoàn Super Energy (Thái Lan) cho biết đang sở hữu ba nhà máy Lộc Ninh 1,2,3 với tổng công suất 550MW, kịp hưởng giá FIT từ tháng 12/2020.

Tập đoàn Hưng Hải cũng chuyển nhượng Công ty CP Năng lượng Lộc Ninh 5 – pháp nhân đầu tư dự án Lộc Ninh 5 cho Tập đoàn Bitexco vào tháng 3/2022. Dự án này hòa lưới thương mại từ tháng 12/2020 với công suất 50MW, trị giá khoảng 1.050 tỷ đồng.

Đối với nhà máy Lộc Ninh 4, công suất 200MW với tổng mức đầu tư hơn 3.700 tỷ đồng, tại thời điểm năm 2021, dự án này được MSB tài trợ 2.400 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi và Tập đoàn Hưng Hải chiếm 51% cổ phần chi phối pháp nhân chủ đầu tư là Công ty CP Năng lượng Lộc Ninh 4.

Việc Cục Điện lực tiếp tục triển khai kiểm tra nghiệm thu được xem là bước thủ tục cần thiết để xử lý các tồn tại còn lại của nhóm dự án. Theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP, thẩm quyền kiểm tra công tác nghiệm thu đã được điều chỉnh theo mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, thay thế cơ chế quản lý trước đây.

Đến nay, dù phần lớn các dự án đã vận hành thương mại nhiều năm và một số vướng mắc pháp lý đã được tháo gỡ, việc chưa hoàn tất nghiệm thu tiếp tục là nút thắt khiến các dự án chưa thể khép lại toàn bộ các tồn tại sau Kết luận 1027 của Thanh tra Chính phủ.