'100 năm nhạc sĩ Huy Du': Một di sản âm nhạc đồng hành cùng dân tộc

Đây là dịp để tri ân “cây đại thụ” của nền âm nhạc cách mạng Việt Nam, đồng thời đặt ra câu chuyện phát huy di sản âm nhạc của thế hệ đi trước trong đời sống hôm nay.

“Gia tài” âm nhạc đi cùng năm tháng

Nhạc sĩ Huy Du sinh năm 1926 tại vùng quê Kinh Bắc, được tiếp xúc với những làn điệu dân ca từ nhỏ. Lớn lên ở Hà Nội, ông say mê thổi sáo, chơi violon và sớm bước vào hoạt động cách mạng. Năm 1944, ông tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc; năm 1945 hoạt động trong Đội Tuyên truyền Vũ trang.

Từ năm 1947 đến 1949, ông dạy nhạc tại Trường Thiếu sinh quân Liên khu III, sau đó làm Trưởng đoàn Đoàn Văn công Bộ Tư lệnh Liên khu III. Năm 1951, ông phụ trách Đoàn Văn công Sư đoàn 320. Rồi, năm 1956, ông được cử đi học tại Nhạc viện Bắc Kinh (Trung Quốc), sau đó trở về tiếp tục hoạt động trong quân đội.

Cuộc đời Huy Du là sự giao hòa giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ. Âm nhạc của ông trưởng thành theo những chặng đường lịch sử của đất nước, từ những năm đầu kháng chiến đến thời kỳ hòa bình, thống nhất. Ông để lại gia tài hơn 300 bài hát, hợp xướng cùng nhiều tác phẩm khí nhạc, âm nhạc cho điện ảnh và sân khấu.

Ở mảng ca khúc, dấu ấn Huy Du hiện lên qua những sáng tác gắn với từng thời kỳ. Trong kháng chiến chống Pháp, ông viết “Sẽ về Thủ đô”, “Ba Vì năm xưa”, “Tôi yêu hòa bình”, “Những gác chuông giáo đường”. Đến kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, sức sáng tạo của Huy Du đạt độ chín với “Anh vẫn hành quân”, “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, “Tình em”, “Bế Văn Đàn sống mãi”, “Nổi lửa lên em”, “Trên đỉnh Trường Sơn ta hát”, “Đường chúng ta đi”, “Hoa mộc miên”, “Bạch Long Vĩ đảo quê hương”, “Chưa hết giặc là ta chưa về”, “Thề quyết bảo vệ Tổ quốc”...

Ở lĩnh vực khí nhạc, Concertino viết cho violon “Miền Nam quê hương ta ơi” vẫn được biểu diễn, giảng dạy tại các nhạc viện, trường nhạc trong nước.

PGS.TS, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam nhận định, Huy Du thuộc thế hệ những nhạc sĩ trưởng thành trong kháng chiến, những trải nghiệm trực tiếp từ thực tiễn là nguồn năng lượng để ông sáng tạo và ghi lại một thời đại bằng âm nhạc. Ông cũng được đào tạo chính quy ở nước ngoài và trở thành một nhà soạn nhạc theo nghĩa đầy đủ.

Còn theo nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam, di sản âm nhạc của nhạc sĩ Huy Du là một gia tài để các thế hệ hôm nay và mai sau tìm hiểu, lắng nghe, thưởng thức và biểu diễn. Qua những tác phẩm đó, chúng ta hiểu thêm về văn hóa Việt Nam, đồng thời học hỏi được nhiều điều từ các thế hệ đi trước.

Nhạc sĩ Huy Du được trao Huân chương Độc lập hạng Nhất năm 2007 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 2000. Ông mất tháng 12-2007.

“Đường chúng ta đi” - cuộc gặp gỡ của những thế hệ nghệ sĩ

Đêm nhạc “100 năm nhạc sĩ Huy Du - Đường chúng ta đi” nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 100 năm ngày sinh của các nhạc sĩ có đóng góp lớn cho âm nhạc cách mạng Việt Nam, do Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp với các đơn vị tổ chức những năm qua. Trước đó, nhiều chương trình kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, Văn Cao, Nguyễn Đình Thi, Phan Huỳnh Điểu, Nguyễn Văn Tý, Trọng Loan... đã được tổ chức trang trọng và xúc động.

Theo PGS.TS, nhạc sĩ Nguyễn Huy Phương, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, con trai nhạc sĩ Huy Du, các tác phẩm được lựa chọn trong chương trình đại diện cho những giai đoạn khác nhau trong hành trình sáng tác của Huy Du, từ thời kỳ tiền chiến, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ đến giai đoạn đất nước hòa bình, thống nhất.

Đêm nhạc gồm 3 chương “Khúc tự sự của đất và nước”, “Rực lửa Trường Sơn”, “Khát vọng mùa xuân”, theo hành trình âm nhạc của Huy Du. Trong đó, ca khúc “Đường chúng ta đi” là điểm kết nối nhiều thế hệ nghệ sĩ. Đây là bài hát mà NSND Quang Thọ chia sẻ, ông từng ấn tượng với ca khúc này qua giọng hát cao vút của NSND Doãn Tần từ những năm 1970. Giọng ca “đất mỏ” Quang Thọ cũng đã biểu diễn đơn ca, tam ca cùng Lê Dung, Dương Minh Đức.

Khi giảng dạy tại Nhạc viện Hà Nội (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), Quang Thọ dàn dựng ca khúc cho ba sinh viên Đăng Dương, Trọng Tấn, Việt Hoàn diễn “bùng nổ” tại Liên hoan Tiếng hát sinh viên toàn quốc năm 1998 tại Đà Nẵng với Huy chương vàng. Từ đó tên gọi “Tam ca đỏ” gắn với ba nam ca sĩ.

Chương trình còn có “Sẽ về Thủ đô”, “Anh vẫn hành quân”, “Cùng anh tiến quân trên đường dài”, “Tình em”, “Đêm Trường Sơn”, “Nổi lửa lên em”, “Trên đỉnh Trường Sơn ta hát”, “Chiều không em”, “Việt Nam ơi mùa xuân đến rồi”... Những bài hát quen thuộc được đặt trong không gian giao thoa giữa giao hưởng, hợp xướng, pop và rock, kết hợp hình ảnh, ánh sáng và công nghệ sân khấu hiện đại, hướng đến cách tiếp cận với khán giả trẻ.

Đêm nhạc là cuộc gặp gỡ giữa các thế hệ nghệ sĩ để thể hiện những tác phẩm của Huy Du với phong cách khác nhau. Đại tá, nhạc sĩ Hồ Trọng Tuấn làm Tổng đạo diễn; NSND Phạm Trọng Khôi và NSƯT Trần Vương Thạch chỉ huy dàn nhạc. Tham gia biểu diễn có NSND Mai Hoa, NSND Bùi Công Duy, NSƯT Đăng Dương, NSƯT Vũ Thắng Lợi, NSƯT Lan Anh, Đào Tố Loan, Trọng Tấn, Lê Anh Dũng, Tố Hoa, Khánh Ngọc... cùng PGS.TS Nguyễn Huy Phương.

Các nhạc sĩ, nghệ sĩ đang dành nhiều tâm huyết để đem đến một chương trình tri ân sâu sắc nhạc sĩ Huy Du, đồng thời hướng đến việc gìn giữ và phát huy di sản âm nhạc của thế hệ đi trước trong đời sống văn hóa hôm nay.