Quảng Ngãi: Nghề làm chả cá mở thêm sinh kế cho người dân Lý Sơn

Nghề làm chả cá đang tạo thêm việc làm và nguồn thu cho nhiều hộ dân trên đảo Lý Sơn

Từ cá tươi thành sản phẩm hàng hóa

Sau mỗi chuyến biển, những mẻ cá tươi được đưa về đảo không chỉ phục vụ bữa ăn hằng ngày mà còn được người dân chế biến thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Trong đó, cá đỏ củ là một trong những nguyên liệu được nhiều cơ sở lựa chọn để làm chả cá. Loại cá này có thịt chắc, vị ngọt tự nhiên, phù hợp với công đoạn xay, quết để tạo độ dai và hương vị đặc trưng.

Để có một mẻ chả đạt chất lượng, công việc bắt đầu ngay từ khâu lựa chọn nguyên liệu. Chị Nguyễn Hộ, chủ cơ sở sản xuất chả cá Bảy Hộ ở đặc khu Lý Sơn, cho biết cá sau khi mua về phải được lựa chọn kĩ, ưu tiên cá còn tươi, sau đó sơ chế, lọc lấy phần thịt trước khi xay, quết và phối trộn gia vị.

“Mình làm để ra sản phẩm chả cá Lý Sơn thì trước tiên là đi mua, lựa cá tươi ngon. Sau đó về lột, sơ chế thành thịt, lọc xương, rồi đưa vào cối xay và trộn gia vị. Các công đoạn đều phải làm kĩ thì sản phẩm mới ngon, an toàn và đạt chất lượng”, chị Hộ nói.

Cá tươi được lựa chọn kĩ trước khi đưa vào chế biến chả cá Lý Sơn

Cùng với kinh nghiệm chế biến truyền thống, một số cơ sở đã từng bước đưa máy móc, thiết bị phù hợp vào sản xuất. Thịt cá sau khi sơ chế, lọc xương được phối trộn với tỏi, tiêu và các loại gia vị theo công thức riêng, sau đó đưa vào máy xay. Chả cá tiếp tục được tạo hình, hấp hoặc chiên tùy dòng sản phẩm trước khi đóng gói, dán nhãn và đưa ra thị trường.

Sự kết hợp giữa nguồn nguyên liệu tươi, kinh nghiệm chế biến và cách phối trộn gia vị tạo nên hương vị riêng cho chả cá Lý Sơn. Đặc biệt, tỏi Lý Sơn được sử dụng trong một số sản phẩm, góp phần tạo dấu ấn khác biệt so với chả cá được chế biến ở nhiều địa phương khác.

Từ những cơ sở chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu dùng trên đảo, chả cá Lý Sơn dần được du khách biết đến. Nhiều người sau khi đến đảo không chỉ thưởng thức tại chỗ mà còn mua chả cá mang về làm quà.

Sản phẩm cũng được đưa đến khách hàng ở nhiều địa phương thông qua người quen, các kênh bán hàng trực tiếp và mạng xã hội. Dù quy mô sản xuất của từng cơ sở chưa lớn, nghề làm chả cá đã tạo thêm nguồn thu cho nhiều gia đình, góp phần đa dạng hóa sinh kế từ nghề biển.

Một cơ sở trên địa bàn Lý Sơn chế biến chả cá từ nguồn cá tươi, góp phần nâng giá trị sản vật biển và tạo thêm sinh kế cho người dân

Chất lượng là yếu tố giữ thị trường

Đối với sản phẩm chế biến từ thủy sản, chất lượng nguyên liệu và an toàn thực phẩm là những yếu tố quyết định khả năng giữ chân người tiêu dùng.

Chị Phan Thị Kim Ý, chủ cơ sở sản xuất chả cá Ý Tâm, cho biết bình quân mỗi ngày cơ sở tiêu thụ hơn 20kg chả tươi, với giá từ 140.000-160.000 đồng/kg, mang lại doanh thu bình quân mỗi tháng trên 80 triệu đồng.

Để duy trì thị trường, cơ sở chú trọng từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến sơ chế, chế biến và đóng gói. Cá phải được lựa chọn từ nguồn nguyên liệu tươi; dụng cụ, khu vực chế biến được vệ sinh thường xuyên; các công đoạn được thực hiện theo quy trình phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

“Cơ sở tôi xác định làm chả cá thì việc an toàn thực phẩm phải được quan tâm hàng đầu. Cá phải tươi, nguyên liệu phải rõ ràng, trong quá trình chế biến phải bảo đảm vệ sinh. Bao bì, cách đóng gói cũng phải được chú trọng để khi khách hàng mua sản phẩm mang về hoặc gửi đi xa vẫn cảm thấy yên tâm”, chị Kim Ý cho biết.

Thịt cá sau khi lọc xương được đưa vào máy xay, quết để tạo độ dai

Cùng với chất lượng sản phẩm, diện mạo hàng hóa cũng ngày càng được các cơ sở quan tâm. Nhãn hiệu, bao bì và thông tin sản phẩm từng bước được hoàn thiện, giúp người tiêu dùng nhận diện rõ hơn nguồn gốc, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng thị trường.

Đây là bước chuyển đáng chú ý đối với một nghề vốn chủ yếu dựa vào kinh nghiệm gia đình. Từ chỗ làm chả cá phục vụ nhu cầu của người dân địa phương, một số cơ sở đã bắt đầu chuyển sang tư duy sản xuất hàng hóa, chú trọng thương hiệu và khả năng cạnh tranh.

Theo thông tin từ địa phương, toàn đặc khu hiện có hơn 20 cơ sở chế biến chả cá, trong đó có 2 sản phẩm được chứng nhận OCOP 3 sao. Tuy nhiên, phần lớn cơ sở vẫn sản xuất ở quy mô hộ gia đình. Khả năng đầu tư máy móc, hoàn thiện bao bì, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường còn hạn chế.

Các cơ sở sản xuất từng bước chú trọng bao bì, nhãn hiệu và chất lượng để mở rộng thị trường

Hướng đến thương hiệu chả cá Lý Sơn

Từ thực tế đó, chính quyền địa phương đang đồng hành cùng các cơ sở sản xuất chả cá, nhất là trong việc hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu, tham gia chương trình OCOP và kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Văn Huy, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, bên cạnh hành, tỏi, các sản phẩm thủy sản cũng là một trong những thế mạnh của địa phương. Chả cá Lý Sơn đã được đánh giá là sản phẩm OCOP, song việc nâng tầm giá trị sản phẩm vẫn cần những giải pháp căn cơ.

“Trong thời gian đến cần phải có một giải pháp căn cơ, đặc biệt là đối với các hộ sản xuất cũng phải nâng cao chất lượng sản phẩm. Định hướng là sẽ khuyến khích các hộ kinh doanh hướng đến thương hiệu tập thể về chả cá Lý Sơn để từ đó có những sản phẩm mang tính cạnh tranh lâu dài, cũng như cạnh tranh về chất lượng và kĩ thuật”, ông Huy cho biết.

Sản phẩm chả cá Lý Sơn được đóng gói, dán nhãn để đưa ra thị trường

Cùng với nâng cao chất lượng, địa phương sẽ tăng cường kết nối, hỗ trợ mở rộng thị trường, giới thiệu và quảng bá sản phẩm; khuyến khích các cơ sở sản xuất chả cá tham gia hội chợ, triển lãm, qua đó đưa sản phẩm đến gần hơn với du khách và người tiêu dùng ở nhiều địa phương.

Đây là hướng đi có ý nghĩa đối với một nghề sản xuất quy mô nhỏ. Bởi để một sản phẩm đặc sản có thể đi xa, hương vị truyền thống là chưa đủ. Sản phẩm cần được chuẩn hóa từ nguyên liệu, quy trình chế biến, an toàn thực phẩm đến bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Với chả cá Lý Sơn, lợi thế đã có từ nguồn nguyên liệu biển, kinh nghiệm chế biến và hương vị riêng được hình thành từ đời sống của cư dân đảo. Việc quan trọng là tiếp tục biến những lợi thế đó thành giá trị kinh tế ổn định, lâu dài.