13 luật mới được công bố: Tác động trực tiếp đến sinh kế và đời sống gia đình

Trong nhiều năm, những áp lực này vốn không xa lạ với các gia đình, đặc biệt là những gia đình mà phụ nữ giữ vai trò quán xuyến chính. Thu nhập phải san sẻ cho con cái và người phụ thuộc, chi tiêu sinh hoạt biến động theo giá cả, sinh kế nhỏ lẻ thiếu an toàn và phần để dành mong manh trước rủi ro, tất cả đã tồn tại trước khi luật được ban hành. Việc công bố loạt luật lần này vì thế không tạo ra gánh nặng mới, mà đặt tên cho những gánh nặng đã hiện hữu trong đời sống.

Thu nhập gia đình và trách nhiệm nuôi dưỡng

Một trong những áp lực rõ nét nhất đối với phụ nữ là khoảng cách giữa thu nhập danh nghĩa và chi phí nuôi dưỡng thực tế. Trên bảng lương hay sổ sách kinh doanh, thu nhập được tính bằng con số. Nhưng trong đời sống gia đình, thu nhập ấy phải "chia nhỏ" cho tiền học, tiền ăn, tiền thuốc, chi phí chăm sóc người già và người không có khả năng lao động, những khoản chi không thể trì hoãn.

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân được công bố ngày 6/1, các quy định về giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc tiếp tục được xác định là trụ cột trong cách tính thuế, nhằm phản ánh trách nhiệm nuôi dưỡng gắn liền với thu nhập của người nộp thuế. Việc đặt giảm trừ gia cảnh ở vị trí trung tâm cho thấy chính sách đã nhìn nhận rõ hơn thực tế: thu nhập cá nhân không thể tách rời nghĩa vụ gia đình.

Theo Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, cơ chế giảm trừ gia cảnh tiếp tục được áp dụng theo nguyên tắc trừ trực tiếp vào thu nhập chịu thuế trước khi xác định số thuế phải nộp, nhưng mức giảm trừ đã được điều chỉnh tăng so với trước đây.

Cụ thể, mức giảm trừ đối với bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm); mỗi người phụ thuộc đủ điều kiện được giảm trừ 6,2 triệu đồng/tháng. Người phụ thuộc bao gồm con chưa đến tuổi lao động, con đang học tập, người cao tuổi không có thu nhập hoặc người không còn khả năng lao động mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng.

Sau khi xác định tổng thu nhập chịu thuế, toàn bộ các khoản giảm trừ này được trừ trước, phần thu nhập còn lại mới là căn cứ để áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần. Điều này đồng nghĩa với việc ngưỡng thu nhập thực tế phải nộp thuế đã được đẩy lên, đặc biệt đối với các gia đình có con nhỏ hoặc nhiều người phụ thuộc.

Cùng với đó, Luật và các quy định liên quan cũng điều chỉnh ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh theo hướng mở rộng, giảm áp lực cho khu vực kinh doanh nhỏ lẻ.

Tại họp báo công bố luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung cho biết, ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ, cá nhân kinh doanh được nâng lên 500 triệu đồng/năm, tạo điều kiện cho các hộ kinh doanh quy mô nhỏ, nơi phụ nữ chiếm tỷ lệ lớn duy trì sinh kế.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Thành Trung phát biểu

Với nhiều phụ nữ buôn bán nhỏ, làm nghề tự do hoặc kinh doanh tại nhà, những điều chỉnh này không chỉ là câu chuyện thuế, mà là khả năng giữ lại phần thu nhập cần thiết để nuôi con và chăm lo gia đình. Tuy nhiên, từ đây cũng đặt ra câu hỏi: mức giảm trừ gia cảnh theo quy định mới liệu có theo kịp chi phí nuôi con trong thực tế, nhất là tại các đô thị lớn, nơi học phí, y tế và nhà ở tăng nhanh.

Khi bữa cơm chịu áp lực chính sách

Nếu thuế thu nhập cá nhân quyết định phần thu nhập còn lại của mỗi gia đình, thì bữa cơm hằng ngày lại là nơi mọi biến động chính sách được cảm nhận rõ ràng và trực tiếp nhất. Giá thực phẩm, học phí, viện phí, tiền điện nước, những khoản chi tưởng chừng nhỏ lẻ, khi cộng dồn lại trở thành áp lực thường trực mà người quán xuyến gia đình, phần lớn là phụ nữ, phải đối mặt.

Việc Luật Thuế giá trị gia tăng tiếp tục duy trì mức thuế suất thấp hoặc không đánh thuế đối với nhiều hàng hóa, dịch vụ thiết yếu, cùng với Luật Giá (sửa đổi) khẳng định vai trò quản lý, bình ổn giá của Nhà nước, cho thấy nỗ lực của chính sách trong việc kiềm chế gánh nặng chi tiêu. Tuy nhiên, thực tế đời sống cho thấy, áp lực lên bữa cơm gia đình không chỉ đến từ thuế suất, mà còn đến từ chi phí đầu vào, chi phí dịch vụ và sự lan tỏa của biến động giá cả.

Trong bối cảnh đó, phụ nữ thường là người phải tự cân đối, tự điều chỉnh từng khoản chi: bớt món này để giữ món kia, trì hoãn chi tiêu cho bản thân để ưu tiên con cái. Trẻ em, dù không trực tiếp tham gia vào các quyết định tài chính, lại là đối tượng chịu ảnh hưởng lâu dài nhất khi chất lượng bữa ăn, điều kiện học tập và chăm sóc sức khỏe bị co hẹp.

Cùng với chi tiêu sinh hoạt, sinh kế của nhiều gia đình gắn chặt với hoạt động kinh doanh nhỏ và kinh doanh online. Luật Thương mại điện tử được công bố lần này đã đưa hoạt động kinh doanh trên môi trường số vào khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn, xác lập trách nhiệm của nền tảng và người bán. Điều đó giúp giảm rủi ro tranh chấp, bảo vệ người tiêu dùng, đồng thời tạo môi trường minh bạch hơn cho người kinh doanh nhỏ, trong đó có rất nhiều phụ nữ.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân phát biểu tại họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố Luật Thương mại điện tử

Tuy nhiên, song hành với sự bảo vệ là nghĩa vụ tuân thủ cao hơn, từ đăng ký, kê khai đến thực hiện các quy định liên quan. Với những sinh kế vốn đã mong manh, chi phí tuân thủ và yêu cầu pháp lý mới có thể trở thành một áp lực bổ sung, nếu không đi kèm các cơ chế hỗ trợ phù hợp. Khi đó, bữa cơm gia đình vẫn là nơi phải "gánh" phần rủi ro còn lại của chính sách.

Khoản tiết kiệm và ranh giới an sinh

Bên cạnh thu nhập và chi tiêu hằng ngày, phần để dành của gia đình là lớp an toàn cuối cùng trước những biến cố không lường trước: ốm đau, mất việc, tai nạn hay chi phí học tập phát sinh của con cái. Trong nhiều gia đình, phụ nữ là người trực tiếp quản lý những khoản tiết kiệm nhỏ này, âm thầm nhưng quyết định khả năng chống chịu của cả gia đình.

Việc Luật Bảo hiểm tiền gửi được Quốc hội thông qua và công bố trong đợt này đã củng cố vai trò bảo vệ người gửi tiền, đặc biệt là các khoản tiền gửi nhỏ lẻ. Luật không làm tăng thu nhập, nhưng bảo vệ giá trị của những khoản tích lũy, vốn là kết quả của sự chắt chiu trong đời sống hằng ngày.

Đối với các gia đình thu nhập thấp, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương, phần để dành này không chỉ là tiền, mà là ranh giới giữa an toàn và rủi ro. Khi khoản tiết kiệm được bảo vệ, gia đình có thêm niềm tin để duy trì sinh kế, đầu tư cho con cái học tập và vượt qua những cú sốc tài chính.

Với trẻ em, sự an toàn của phần để dành ấy quyết định khả năng tiếp tục đến trường, được chăm sóc y tế đầy đủ khi gia đình gặp biến cố. Ở góc độ này, bảo hiểm tiền gửi không chỉ là một công cụ tài chính, mà là một mắt xích quan trọng trong hệ thống an sinh gia đình, nơi chính sách bắt đầu chạm đến những tầng sâu nhất của đời sống.

Tuy vậy, ranh giới an sinh chỉ thực sự vững chắc khi các chính sách bảo vệ được thực thi hiệu quả và dễ tiếp cận, để những gia đình yếu thế không chỉ được bảo vệ trên giấy, mà có thể cảm nhận rõ ràng sự an tâm trong đời sống thường nhật.

Quang Chiến