3 dòng tư duy tạo nên 'Dòng chảy sơn mài' ở TP.HCM

Sơn mài là chất liệu lâu đời, gắn liền với lịch sử phát triển của hội họa Việt Nam.

Sơn mài Việt Nam vốn không phải là một mặt hồ tĩnh lặng. Ẩn sau vẻ lộng lẫy của son, then, vàng, bạc là một mạch ngầm nghệ thuật bền bỉ, không ngừng vận động và tiếp biến qua thời gian. Vượt ra khỏi những giới hạn khuôn mẫu truyền thống, sơn mài ngày nay trở thành một ngôn ngữ thị giác cởi mở, là tấm gương sâu thẳm phản chiếu những biến thiên của thế giới hiện tại và thế giới nội tâm của nghệ sĩ.

Khởi đi từ tinh thần đó, triển lãm Dòng chảy sơn mài ra đời như nơi tao ngộ của nhiều tư duy sáng tạo nghệ thuật khác nhau. Buổi trưng bày bao gồm 3 dòng chính: Nguyên Lưu, Dị Lưu và Hiện Lưu. Mỗi nhánh rẽ mang một lăng kính thẩm mỹ riêng biệt, một triết lý tạo hình khác nhau. Song, tất cả đều hòa chung để kiến tạo nên một dòng chảy nghệ thuật giàu thẩm mỹ.

Nguyên Lưu là không gian nơi sơn mài phô diễn vẻ đẹp bản nguyên. Qua từng lớp bồi sơn và nhịp mài cần mẫn, kỹ năng cẩn vật liệu tinh xảo, các tác phẩm ở dòng chảy này lưu giữ trọn vẹn hồn cốt cội nguồn và chiều sâu trầm tích của thời gian. Vẻ đẹp bình dị của đời sống cũng được tôn vinh bằng kỷ luật chất liệu chuẩn mực.

Tác phẩm Qua mùa sen của Mai Thị Hạnh Duyên nằm trong dòng Nguyên Lưu của triển lãm Dòng chảy sơn mài.

Điều này thể hiện rõ qua tác phẩm Qua mùa sen của Mai Thị Hạnh Duyên. Một mùa sen đi qua đi, những cánh sen dần khép lại, nhường chỗ cho đài sen trĩu hạt và chiếc lá ngả màu theo thời gian. Tuy nhiên, dưới mặt nước yên ả, sự sống vẫn âm thầm tiếp diễn. Chim tìm về làm tổ, côn trùng tìm nơi nương náu, những sinh vật nhỏ bé bên nhau và sinh sôi trong một không gian bình yên, trù phú.

Với tác phẩm Vươn của Nguyễn Thị Thu Thảo, những góc nhỏ bình dị nhưng lại chứa đựng một nguồn sinh khí kỳ diệu. Chậu cây nhỏ đặt nơi góc quen qua từng ngày vẫn âm thầm cắm rễ sâu, xoè rộng tán lá xanh và vươn mình đón lấy ánh sáng. Qua những bức tranh này, thiên nhiên được kể lại giản dị và sống động. Nguyên Lưu chính là sự nối dài vẻ đẹp truyền thống bằng sự trân trọng và thái độ sống tĩnh tại.

Dị Lưu là vùng giao cắt của tự do tuyệt đối và những thử nghiệm vượt ngoài khuôn mẫu. Ở đây, sự bất toàn hay tính thô mộc của vóc và sơn được đón nhận như những bản sắc độc bản. Sơn mài không chỉ được dùng để mô tả, mà trở thành ngôn ngữ giải mã những ý niệm cá nhân, chiều sâu nội tâm, triết học và tôn giáo.

Với Dương Đỗ, kỹ thuật truyền thống trở thành công cụ để phục vụ cho chủ đích ý niệm. Anh sẵn sàng giữ lại những “vết sẹo” hay “tai nạn kỹ thuật” trên bề mặt tranh, coi đây là sự đón nhận về điều bất ngờ mà chất liệu mang lại. Hình ảnh con sứa là một ẩn dụ về bản dạng con người trong đời sống hiện đại. Ở một số tác phẩm, người xem còn tự đặt câu hỏi về bản thân khi soi mình trong tranh của Dương Đỗ.

Tác phẩm của Lê Trọng Hoàng (trái) và Dương Đỗ (phải) nằm trong dòng Dị Lưu.

Cùng trong dòng Dị Lưu, Lê Trọng Hoàng lại mượn hội họa để cất lên ý niệm, tư duy và những trăn trở sâu thẳm của bản thân. Từng quen với sự vội vã và tính kiểm soát của phần mềm thiết kế đồ họa, sơn mài rèn cho anh tính tập trung, đòi hỏi tác giả chấp nhận sự ngẫu hứng.

Hoàng đưa những tạo hình cung đình Huế, điển tích Á Đông vào tranh và luôn dùng thơ ca để dẫn dắt cảm xúc. Trước bức tranh sơn mài của anh, người xem không chỉ thấy màu sắc mà còn nghe thấy vần điệu thiền tính: “Khói sương trả lại đất trời/Hòa vào tĩnh mặc nở chồi nguyên sơ”.

Hiện Lưu là dòng chảy của nhịp sống đương thời và hơi thở đô thị. Tại đây, sơn mài dung dưỡng những rung cảm cá nhân và tư duy tạo hình hoàn toàn mới mẻ, chứng minh sức sống luôn vận động của chất liệu trong bối cảnh ngày nay.

Mang đến luồng gió độc đáo cho dòng Hiện Lưu là tác giả Nguyễn Thị Kim Anh. Rời khỏi phòng thí nghiệm với những chuỗi DNA khô khan, Kim Anh mang sự tỉ mỉ, kiên nhẫn tột độ của việc nuôi cấy tế bào dưới kính hiển vi vào quá trình bồi và mài sơn.

Tranh sơn mài với của cô là cuốn nhật ký cá nhân sống động, từ hoài niệm góc phố châu Âu đến sự thăng hoa của trí tuệ khoa học. Nổi bật nhất là việc tác giả mang cấu trúc DNA vào tác phẩm sơn mài, biến những khái niệm sinh học học thuật thành vẻ đẹp lộng lẫy trên bề mặt vàng, bạc và vỏ trứng.

Dù khởi nguồn từ những nhánh rẽ khác nhau của đời sống, mọi tư duy độc bản đều chảy về một giao lộ chung, nơi chất liệu sơn mài trở thành tấm gương phản chiếu sự dấn thân và tự vượt qua chính mình. Triển lãm khai mạc vào ngày 10/10 tại không gian Toong (Nguyễn Thị Minh Khai, phường Xuân Hòa, TPHCM).

Triển lãm Dòng chảy sơn mài khai mạc từ ngày 10/10, thu hút khách ghé thưởng lãm.