3 hướng hỗ trợ nâng sức cạnh tranh cho hợp tác xã nông nghiệp

Đào tạo nhân lực, hỗ trợ theo chuỗi giá trị và xây dựng nền tảng số dùng chung là 3 nhóm giải pháp Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai giai đoạn 2026-2030 nhằm nâng cao năng lực quản trị, mở rộng thị trường và thúc đẩy phát triển hợp tác xã (HTX) nông nghiệp.

Tại Diễn đàn Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam – Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói năm 2026, diễn ra chiều 17/11, những khó khăn về quản trị, nguồn lực và liên kết sản xuất của HTX tiếp tục được đặt ra.

Diễn đàn lần thứ tư có chủ đề “Kiến tạo nền nông nghiệp xanh, nông thôn hiện đại, cùng nông dân bước vào kỷ nguyên số”, với sự tham gia đối thoại của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và ông Lương Quốc Đoàn - Chủ tịch BCH Trung ương Hội Nông dân Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và ông Lương Quốc Đoàn - Chủ tịch BCH Trung ương Hội Nông dân Việt Nam.

Ưu tiên HTX tham gia chuỗi giá trị

Tham gia trực tuyến từ Đắk Lắk, ông Trần Đình Trọng, Giám đốc HTX Nông nghiệp dịch vụ công bằng Ea Tu, đặt vấn đề làm thế nào để HTX thực sự trở thành tổ chức kinh tế tự chủ, có năng lực quản trị, nhân lực, vốn, công nghệ và thị trường.

Ông đề nghị Bộ làm rõ định hướng xây dựng hệ sinh thái phát triển HTX nông nghiệp giai đoạn 2026–2030, đặc biệt là các giải pháp thu hút lao động trẻ, huy động nguồn lực, phát triển dịch vụ chung, ứng dụng công nghệ số và từng bước tự chủ tài chính.

Trả lời vấn đề này, ông Lê Đức Thịnh, Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tập trung đào tạo giám đốc HTX, cán bộ kinh doanh và kỹ thuật. Theo Chương trình phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026–2030 được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 1128/QĐ-TTg ngày 24/6/2026, mục tiêu được đề cập là đào tạo nghề cho 750.000 lao động nông thôn và phát triển 550 nông dân chuyên nghiệp, nông dân số làm lực lượng nòng cốt tại các HTX.

Ông Nguyễn Văn Dự - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nam Cường (xã Yên Cường, tỉnh Ninh Bình).

Ông Nguyễn Văn Dự - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nam Cường (xã Yên Cường, tỉnh Ninh Bình).

Từ năm 2026, Bộ cũng phối hợp với TP.HCM triển khai chương trình đào tạo trung cấp về kinh tế tập thể, HTX cho cán bộ cấp xã và cán bộ chuyên trách tại địa phương.

Nhóm giải pháp thứ hai là chuyển từ hỗ trợ riêng lẻ từng HTX sang hỗ trợ theo chuỗi giá trị, khắc phục tình trạng thiếu kết nối giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Theo định hướng này, nguồn lực sẽ tập trung vào những HTX có liên kết với doanh nghiệp, tham gia chuỗi giá trị và gắn với vùng nguyên liệu, thay vì hỗ trợ dàn trải.

Bộ đã ban hành Quyết định số 3411/QĐ-BNN-MT ngày 24/8/2026 về kế hoạch mở rộng vùng nguyên liệu. Các chương trình hỗ trợ thời gian tới sẽ ưu tiên củng cố HTX tại vùng nguyên liệu, tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ và nâng cao giá trị nông sản.

Nhóm giải pháp thứ ba là phát triển nền tảng số dùng chung. Hiện cổng thông tin điện tử HTX ngành nông nghiệp có khoảng 5.000 tài khoản HTX sử dụng các phần mềm được tư vấn như bán hàng, kế toán và truy xuất nguồn gốc.

Bộ cũng đang xây dựng hệ thống tư vấn cho HTX theo Nghị quyết số 20 năm 2022, huy động chuyên gia từ các trường, viện, doanh nghiệp, ngân hàng và những HTX hoạt động hiệu quả. Hệ thống này được định hướng trở thành dịch vụ công hỗ trợ phát triển kinh tế nông thôn và kinh tế hợp tác.

Ông Lê Đức Thịnh – Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn.

Ông Lê Đức Thịnh – Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn.

Phân cấp mã số vùng trồng, HTX cần lưu ý gì?

Một vấn đề khác được các HTX quan tâm là việc phân cấp thủ tục cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Ông Nguyễn Văn Dự, Chủ tịch HĐQT HTX Nam Cường (xã Yên Cường, Ninh Bình), cho rằng số hóa và phân cấp thủ tục là bước tiến quan trọng, nhưng lo ngại năng lực thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều.

Ông đề nghị làm rõ giải pháp bảo đảm dữ liệu chính xác, cập nhật, đáp ứng yêu cầu nước nhập khẩu, đồng thời đặt câu hỏi về cơ chế hậu kiểm, cảnh báo sớm để HTX kịp khắc phục nguy cơ vi phạm hoặc bị tạm dừng mã số.

Trả lời, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết từ ngày 31/7/2026, thẩm quyền tiếp nhận và cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được phân cấp về UBND cấp xã theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP.

Thủ tục được thực hiện toàn trình trên Cổng dịch vụ công quốc gia, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và bước đầu áp dụng mã định danh thửa đất trong quản lý vùng trồng.

Tuy nhiên, việc phân cấp dự kiến làm tăng số lượng hồ sơ, khối lượng kiểm tra thực tế và quản lý sau cấp mã số, trong khi nhân lực, chuyên môn và kinh nghiệm tại cấp xã chưa đồng đều.

Để tháo gỡ, Bộ đã tổ chức hướng dẫn trực tuyến trên toàn quốc và thành lập các đoàn công tác hỗ trợ trực tiếp tại địa phương, đặc biệt ở những vùng sản xuất sầu riêng trọng điểm như Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Tháp (Tiền Giang cũ) và Đồng Nai.

Thời gian tới, Bộ tiếp tục tập huấn cho cấp xã, đồng thời quản lý, lưu trữ và cập nhật dữ liệu mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói trên hệ thống điện tử nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, ông Nguyễn Quốc Mạnh khuyến cáo cần thường xuyên cập nhật quy định của thị trường nhập khẩu, kiểm tra chất lượng hàng hóa trước khi xuất khẩu để tránh bị cảnh báo do vi phạm quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch thực vật.

Kết luận về phát triển kinh tế tập thể, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhìn nhận dù đã có nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ, hiệu quả phát huy vẫn còn hạn chế.

Theo Bộ trưởng, những vướng mắc liên quan đến tư liệu sản xuất, vốn, lao động và định chế cần tiếp tục được tháo gỡ, trong đó định chế là vấn đề lớn nhất. Ông đề nghị các HTX tiếp tục đóng góp sáng kiến, đề xuất giải pháp với cơ quan quản lý ở Trung ương và địa phương.

Hồng Hương

Nguồn Vnbusiness: https://vnbusiness.vn/3-huong-ho-tro-nang-suc-canh-tranh-cho-hop-tac-xa-nong-nghiep.html