4 câu hỏi lớn khi các CEO Mỹ tới Trung Quốc tuần này
Các CEO Mỹ sẽ dự Hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp APEC tại Thâm Quyến tuần này, khi thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung sắp hết hiệu lực và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu tiếp tục gây sức ép lên quan hệ kinh doanh hai nước...

Hội nghị APEC lần thứ 33 và các sự kiện liên quan diễn ra tại Thâm Quyến, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc - Ảnh: Xinhua
Ngày 17–18/11, các CEO công nghệ Mỹ sẽ dự Hội nghị thượng đỉnh doanh nghiệp APEC tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Sự kiện nằm trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) với trọng tâm là Hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế diễn ra ngày 18-19/11.
Bên lề hội nghị các nhà lãnh đạo kinh tế, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến gặp song phương, đồng thời tham dự cuộc gặp ba bên với Tổng thống Nga Vladimir Putin vào ngày 19/11. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng sẽ tới Thâm Quyến, trong lúc Washington và Bắc Kinh đang thiết lập cơ chế đối thoại về an toàn trí tuệ nhân tạo (AI).
Sự kiện tại Thâm Quyến diễn ra ngay sau khi ông Jensen Huang từ chức CEO hãng chip Nvidia vào tuần trước. Ông Huang từng tích cực vận động để doanh nghiệp Mỹ được bán phần cứng AI cho Trung Quốc, đồng thời ủng hộ các mô hình AI mở được nhiều công ty nước này ưa chuộng. Sau vụ việc, các nghị sĩ Mỹ có lập trường cứng rắn với Bắc Kinh đã thúc đẩy ba dự luật nhằm siết thêm hạn chế xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc.
Dưới đây là 4 câu hỏi lớn đặt ra cho các CEO công nghệ Mỹ trước thềm hội nghị, theo tờ New York Times.
MỸ CÓ SIẾT THÊM QUYỀN TIẾP CẬN CHIP AI CỦA TRUNG QUỐC?
Mỹ đã cấm xuất khẩu các dòng chip AI tiên tiến nhất, như Blackwell của Nvidia, sang Trung Quốc. Tuy nhiên, theo các thông tin về hoạt động buôn lậu chip tại một số quốc gia Đông Nam Á, hiệu quả của lệnh cấm này có thể bị hạn chế. Hiện tại, năng lực thiết kế và sản xuất chất bán dẫn tiên tiến của Trung Quốc vẫn đứng sau Mỹ, và các nghị sĩ có lập trường cứng rắn với Bắc Kinh muốn duy trì khoảng cách đó.
Trong khi đó, Tổng thống Trump chưa thể hiện lập trường nhất quán về mức độ hạn chế. Hồi tháng 1, chính quyền của ông cho phép Nvidia bán chip H200, có hiệu năng thấp hơn Blackwell, sang Trung Quốc. Sau khi ông Huang từ chức, Quốc hội Mỹ đang xem xét lại quyết định này.
“Quốc hội đã lên tiếng mạnh mẽ về vấn đề này và sẽ có thêm quyền lực sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Vì vậy, nhiều khả năng các quy định về chip sẽ bị siết chặt hơn thay vì được nới lỏng”, ông Chris Miller, tác giả cuốn sách “Chip War”, nhận định.
Ngoài việc mua chip, doanh nghiệp Trung Quốc còn có thể tiếp cận năng lực tính toán thông qua các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài. Hiện Washington chưa kiểm soát chặt chẽ hoạt động này, nhưng tình hình có thể sớm thay đổi khi các nghị sĩ thúc đẩy biện pháp hạn chế doanh nghiệp Trung Quốc thuê năng lực tính toán ở nước ngoài.
Theo tờ Financial Times, trong tháng này, Oracle đã hủy hợp đồng trị giá khoảng 7 tỷ USD cho phép Tencent sử dụng chip AI tiên tiến tại các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á, sau khi giới chức Mỹ bày tỏ quan ngại về việc này.
Ông Paul Triolo, đối tác tại công ty tư vấn DGA-Albright Stonebridge Group, nhận định sang năm 2027, các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây lớn của Mỹ như Microsoft và Amazon có thể chịu sự giám sát tương tự vì lưu trữ mô hình AI trọng số mở (open-weight) của các công ty Trung Quốc như Moonshot và Z.ai.
TRUNG QUỐC CÓ NỚI LỎNG CÁC BIỆN PHÁP HẠN CHẾ?
Tại Thâm Quyến, các lãnh đạo công nghệ Mỹ nhiều khả năng sẽ đề nghị Bắc Kinh tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động của doanh nghiệp mình. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng những đề nghị này khó được đáp ứng khi Trung Quốc cũng đang tăng cường kiểm soát công nghệ và các lĩnh vực liên quan đến an ninh quốc gia.
Hồi tháng 5, hãng tin Bloomberg đưa tin Trung Quốc đã bắt đầu yêu cầu các nhà nghiên cứu AI cấp cao và lãnh đạo tại những doanh nghiệp tư nhân như Alibaba và DeepSeek phải xin phê duyệt trước khi ra nước ngoài. Một số người còn phải nộp lại hộ chiếu.
Trong tháng này, cơ quan quản lý Trung Quốc đã chặn thương vụ SoftBank mua lại một công ty robot với giá 5,4 tỷ USD vì lý do an ninh quốc gia. Danh mục kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh cũng tiếp tục mở rộng, từ đất hiếm sang pin và máy móc công nghiệp.
“Cứ hai tuần lại có thông báo mới từ Trung Quốc và tất cả đều theo cùng một hướng”, ông Rush Doshi, nhà khoa học chính trị tại Đại học Georgetown, nhận định. Ông dự báo Bắc Kinh sẽ tiếp tục đưa ra các biện pháp tương tự trong năm 2027.
ĐẤT HIẾM TIẾP TỤC LÀ ĐÒN BẨY CỦA BẮC KINH ĐẾN BAO GIỜ?
Nếu Mỹ tiếp tục siết hoạt động xuất khẩu chip, Trung Quốc nhiều khả năng sẽ đáp trả bằng cách hạn chế xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm. Đây là vật liệu được sử dụng trong nhiều sản phẩm, từ xe điện đến máy bay chiến đấu.
Trung Quốc hiện chi phối thị trường đất hiếm toàn cầu. Năm 2025, để đáp trả thuế quan và các biện pháp kiểm soát bán dẫn của Mỹ, Bắc Kinh đã ban hành hàng loạt hạn chế xuất khẩu quy mô lớn đối với các nguyên tố này, khiến chính quyền Tổng thống Trump phải điều chỉnh lập trường.
Kể từ đó, Washington gấp rút tìm cách giảm phụ thuộc vào nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc. Đến nay, Chính phủ Mỹ đã cung cấp hơn 2,5 tỷ USD dưới hình thức cho vay và góp vốn vào các công ty đất hiếm trong nước như MP Materials và USA Rare Earth. Mỹ cũng ký các thỏa thuận khai khoáng ở nước ngoài.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng những nỗ lực này cần nhiều năm mới mang lại kết quả. Bà Gracelin Baskaran, Giám đốc Chương trình An ninh Khoáng sản Quan trọng tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định đất hiếm vẫn sẽ là đòn bẩy của Trung Quốc cho đến khi các cơ sở chế biến đất hiếm và năng lực sản xuất nam châm vĩnh cửu mà Washington đang thúc đẩy đi vào hoạt động.
Theo ông Triolo, nếu Bắc Kinh tiếp tục tăng cường kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, quan hệ hai nước sẽ bước vào “vùng chưa có tiền lệ”.
THỎA THUẬN ĐÌNH CHIẾN THƯƠNG MẠI CÓ ĐƯỢC DUY TRÌ?
Đất hiếm là một phần quan trọng trong thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung. Hồi tháng 4/2025, trong đợt leo thang thuế quan có đi có lại, Mỹ có thời điểm áp thuế lên tới 145% đối với hàng hóa Trung Quốc, trước khi hạ xuống 30% một tháng sau đó.
Vào tháng 10/2025, bên lề hội nghị thượng đỉnh APEC tại Busan, Hàn Quốc, ông Trump và ông Tập đạt thỏa thuận đình chiến. Washington đồng ý giảm thêm thuế quan, còn Bắc Kinh tạm nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và cam kết mua nông sản Mỹ cũng như máy bay Boeing.
Theo giới quan sát trong ngành, Trung Quốc chưa thực hiện các cam kết trong thỏa thuận Busan. Trong tháng 11, Nhà Trắng đã bày tỏ sự không hài lòng với Bắc Kinh về vấn đề này. Thỏa thuận đình chiến thương mại sẽ hết hiệu lực vào ngày 10/1/2027. Thay vì gia hạn, chính quyền Tổng thống Trump có thể áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn, như đưa ra trừng phạt tài chính đối với doanh nghiệp Trung Quốc.
“Thế hòa hoãn Mỹ - Trung hiện nay có thể tan vỡ”, ông Doshi nhận định.
Nếu chiến tranh thương mại tái diễn quyết liệt trong năm 2027, câu hỏi tiếp theo là liệu quá trình phân ly hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có tiếp tục hay không. Năm nay, xuất khẩu của Mỹ sang Trung Quốc hầu như chưa phục hồi sau khi giảm 26% trong năm 2025, mức giảm mạnh nhất trong lịch sử gần đây. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm khoảng 11% tính đến hết tháng 9.
Nguồn VnEconomy: https://vneconomy.vn/4-cau-hoi-lon-khi-cac-ceo-my-toi-trung-quoc-tuan-nay.htm


